II SA/Go 119/08

Dnia 16 kwietnia 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki Sędziowie Sędzia WSA Maria Bohdanowicz (spr.) Asesor WSA Joanna Brzezińska Protokolant asystent sędziego Paweł Majka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2008 roku sprawy ze skargi D.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] roku, nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz adwokata A.K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej. D.B. wnioskiem "c" z dnia [...] zwróciła się o umożliwienie skorzystania z centralnego ogrzewania w sezonie grzewczym 2007/2008. W związku z tym wniosła o przekazanie kwoty 1 000 zł na konto Z. Spółdzielni Mieszkaniowej. Równocześnie D.B. przekazała swój wniosek z dnia 5 października 2007r. skierowany do Prezydenta Miasta Z. w sprawie zwiększenia osłony socjalnej i zaspokojenie bieżących potrzeb jako rekompensaty w związku z podwyżką cen żywności i opłat oraz przyznania środków na centralne ogrzewanie wraz z odpowiedzią Prezydenta Miasta wskazującą, iż wnioski w wymienionych sprawach winny być kierowane bezpośrednio do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z.. Decyzją [...] z upoważnienia Prezydenta m. Z. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. na podstawie art. 7 pkt 5. art. 39 ust. 1 i 2, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, 3 i 4 i art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 2, art. 108 ust. 1 w związku z art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) i § 1 pkt 1 litera "a" Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. nr 135, poz. 950) oraz art. 104 kpa, odmówił D. B. udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego na użytkowanie centralnego ogrzewania w mieszkaniu w wysokości 1 000 zł, a także na zaspokojenie bieżących potrzeb jako rekompensaty w związku z podwyżką cen żywności i opłat. W motywach powyższego rozstrzygnięcia organ l instancji wskazał, iż odmowa przyznania pomocy jest wynikiem braku współpracy wnioskodawczyni z organem udzielającym pomocy społecznej w rozwiązaniu jej trudnej sytuacji życiowej. Otóż D.B. odmówiła zawarcia kontraktu socjalnego, którego celem było zmniejszenie wydatków strony związanych z eksploatacją mieszkania. W toku postępowania organ l instancji ustalił, iż wnioskodawczyni zajmuje 3 pokojowe mieszkanie wraz z kuchnią, łazienką i przedpokojem o standartowym wyposażeniu. Zajmowany przez wnioskodawczynię lokal mieszkalny jest ogrzewany za pomocą centralnego ogrzewania. D.B. z tytułu eksploatacji 3 pokojowego mieszkania uiszcza miesięcznie czynsz w wysokości 266,74 zł, w tym kwotę 78,21 zł tytułem opłat za użytkowanie centralnego ogrzewania. Należności związane z użytkowaniem centralnego ogrzewania są wliczane bezpośrednio do czynszu. Aktualnie D.B. nie ma żadnych zaległości w opłatach związanych z użytkowaniem mieszkania. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. uznał, iż zgłaszane przez skarżącą wnioski dotyczące trudności w regulowaniu opłat za mieszkanie, a także problemy z jego utrzymaniem w czystości przemawiają za rozważeniem zamiany lokalu na mniejszy. W związku z tym Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. w dniu 12 listopada 2007r. zaproponował skarżącej zawarcie kontraktu socjalnego, którego celem było rozważenie zamiany zajmowanego lokalu na mniejszy. Propozycja zawarcia kontraktu została jednak odrzucona przez D. B.. Dodatkowo organ l instancji wskazał, iż z uwagi na nadmetraż lokalu mieszkalnego nie ma możliwości przyznania D. B. wsparcia w postaci dodatku mieszkaniowego. Reasumując organ l instancji podkreślił, iż aktualnie nie istnieją żadne uzasadnione przeszkody do całkowitego ograniczenia dopływu ciepła i ogrzewania w lokalu mieszkalnym zajmowanym przez wnioskodawczynię. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. wskazał, iż dopiero faktura potwierdzająca zaległość może stanowić podstawę do rozważenia zasadności udzielenia pomocy na ten cel. W odwołaniu z dnia 6 sierpnia 2007r. D.B. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i o wypłacenie jej zasiłku celowego na użytkowanie centralnego ogrzewania. Decyzją [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. utrzymało w mocy decyzję organu l instancji. W uzasadnieniu organ II Instancji wskazał, iż stosownie do art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. SKO w Z. podkreśliło, iż brak współdziałania z pracownikiem socjalnym skutkuje wydaniem decyzji odmawiającej świadczenia. Tymczasem złożona przez pracowników socjalnych propozycja zawarcia kontraktu socjalnego mającego na celu zmniejszenie kosztów utrzymania mieszkania została przez D. B. odrzucona. Organ II instancji argumentował, iż podjęcie przez skarżącą kroków dotyczących zamiany mieszkania przyniósłby efekt długofalowy umożliwiający zabezpieczenie szeregu innych potrzeb strony. Organ II instancji podkreślił, iż taka postawa odwołującej się powinna skutkować odmową przyznania zasiłku celowego. Zdaniem SKO w Z. powyższe ustalenia dowodzą jednoznacznie, iż D.B. nie podjęła ze swojej strony żadnych kroków mających na celu poprawę swojej sytuacji ekonomicznej. Skargą z dnia 16 stycznia 2008r. D.B. zaskarżyła powyższe rozstrzygnięcie organu II instancji w całości, podtrzymując argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu l instancji. W uzasadnieniu skargi wskazała, iż niesłusznie odmówiono jej przyznania świadczeń objętych wnioskiem "c" z dnia 30 października 2007r. Skarżąca podniosła, iż zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca. Zaznaczyła, iż do tej pory nie otrzymała jakiejkolwiek pomocy na pokrycie kosztów związanych z utrzymaniem centralnego ogrzewania. Natomiast kontrakt socjalny zaproponowany przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. jest dla niej nie do przyjęcia. Strona skarżąca podniosła, iż Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. powinien skupić swoje działania na znalezieniu dla niej pracy, wykorzystania środków z funduszy PFRON lub znaleźć sponsora. Skarżąca uznała, iż nie ma podstaw do zawarcia kontraktu socjalnego, którego celem byłoby zamiana zajmowanego przez nią mieszkania na mniejsze. W odpowiedzi na skargę z dnia 4 lutego 2008r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. wniosło o oddalenie skargi. W uzasadnieniu wskazało, iż zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. 0. pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby możliwości. Ponadto art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej stanowi, iż pomoc społeczna wspiera osoby i rodzinny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. podkreśliło, iż w obecnej sytuacji finansowej postulat skarżącej jest trudny do zrealizowania. SKO w Z. argumentowało, iż określenie "niezbędnych potrzeb" nie oznacza wszystkich potrzeb. W ocenie organu II instancji wskazane przez skarżącą potrzeby do niezbędnych nie należą. Równocześnie SKO w Z. uznało, iż odmowa zawarcia kontraktu socjalnego mającego na celu zmniejszenie wydatków strony na utrzymanie mieszkania może być uznana za brak współdziałania, o którym mowa w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Reasumując Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. stwierdziło, iż realną poprawę sytuacji skarżącej przyniosłoby uzyskanie dodatkowych środków z zamiany mieszkania na mniejsze. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza obowiązujących przepisów prawa. Oddalając skargę na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim stwierdził, iż ocena prowadzonego postępowania oraz stanowiska organów prowadzących postępowanie nie dały podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, jak i decyzji poprzedzającej. W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy te sprawują w zakresie swojej właściwości wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Takie określenie kompetencji Sądu skutkuje tym, że w przypadku stwierdzenia, iż decyzja dotknięta jest istotnymi wadami prawnymi, mającymi postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub postępowania administracyjnego, Sąd eliminuje z obrotu prawnego taką wadliwą decyzję w zależności od rodzaju stwierdzonego uchybienia poprzez jej uchylenie lub stwierdzenie jej nieważności. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), zwaną dalej ustawą o pomocy społecznej, pomoc społeczna wspiera ona osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom m. in. z powodu ubóstwa, bezrobocia i niepełnosprawności. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Natomiast w myśl art. 4 omawianej ustawy osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. W świetle art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy m.in. na pokrycie kosztów związanych z zakupem żywności, środków czystości, opłat na mieszkanie czy zakupu lekarstw. Zgodnie z dyspozycją art. 108 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w celu określenia sposobu współdziałania w rozwiązaniu problemów osoby lub rodziny znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej pracownik socjalny ośrodka może zawrzeć kontrakt socjalny z osobą potrzebującą. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organy l i II instancji zasadnie odmówiły skarżącej przyznania zasiłku celowego w wysokości 1 000 zł. na pokrycie kosztów związanych z eksploatacją centralnego ogrzewania. W świetle przedstawionych wyżej regulacji ustawowych, za nieuzasadniony Sąd uznał zarzut skarżącej dotyczący nieprawidłowej, w jej ocenie, odmowy przyznania zasiłku celowego na użytkowanie centralnego ogrzewania mieszkania w wysokości 1 000 zł. Analiza akt sprawy wskazuje, iż D.B. jest osobą niepełnosprawną i bezrobotną. Skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Na jej miesięczny dochód w wysokości składała się kwota w wysokości 477,00 zł. Źródłem utrzymania D. B. stanowią świadczenia przyznane dla osób z ustalonym znacznym stopniem niepełnosprawności w postaci zasiłku stałego w wysokości 324,00 zł oraz zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153,00 zł. Aktualnie skarżąca nie ma żadnego zadłużenia z tytułu utrzymania lokalu mieszkalnego. Z danych zgłoszonych przez stronę i zamieszczonych w wywiadzie środowiskowym wynika, że D.B. posiada lokal mieszkalny z nadmetrażem. Lokal mieszkalny zajmowany przez skarżącą składa się z 3 pokojów kuchni, łazienki i przedpokoju. Jest on wyposażony we wszystkie niezbędne przedmioty. Skarżąca w zgłaszanych pismach i wnioskach podnosiła, iż z utrzymaniem i eksploatacją 3 pokojowego mieszkania wiążą się spore koszty. Przechodząc na grunt rozpatrywanej sprawy należało wskazać, iż współpraca pomiędzy skarżącą a organem przyznającym pomoc socjalną miała być realizowana na podstawie kontraktu socjalnego. W tym miejscu należało się odnieść do instytucji prawnej kontraktu socjalnego. Otóż ustawa o pomocy społecznej definiuje go jako pisemną umowę zawartą między pracownikiem socjalnym reprezentującym organ udzielający pomocy, a beneficjentem. W kontrakcie strony umowy określają uprawnienia i zobowiązania stron, a także działania które podejmą wspólnie w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej osoby lub rodziny. Kontrakt socjalny jest umową, która ma na celu ustalenie zasad współdziałania beneficjenta z organem udzielającym wsparcia w celu jego aktywizacji (l. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Zakamycze, str. 169). Z dokonanej przez Sąd analizy akt sprawy wynika, iż D.B. odrzuciła propozycję zawarcia kontraktu socjalnego, którego celem byłoby zmniejszenie wydatków skarżącej związanych z utrzymaniem mieszkania. W trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z dnia 12 listopada 2007r. skarżącej zostały przedstawione kierunki działań w kierunku poprawy jej sytuacji. Niewątpliwie zamiana mieszkania na mniejsze doprowadziłaby do realnego zmniejszenia dolegliwych dla skarżącej opłat. Aktualnie z uwagi na nadmetraż zajmowanego lokalu skarżąca nie może starać się o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Ponadto skarżąca w swoich licznych wnioskach sygnalizuje swoją bezradność w utrzymaniu w należytym stanie zajmowanego lokalu. W tych okolicznościach trafny jest pogląd organów, iż mniejsze mieszkanie jest łatwiejsze do zachowania w czystości W tym miejscu trzeba wskazać, iż z ustawowych zasad świadczeń pomocy społecznej wynika, że osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna ponosić ciężary związane ze swoim utrzymaniem, z dostępnych jej środków. Natomiast stosowanie do treści art. 4 ustawy osoba korzystająca ze świadczeń pomocy społecznej jest zobowiązana do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, w tym do poszukiwania źródeł dochodu. Skarżąca jest właścicielką lokalu mieszkalnego, którego utrzymanie i eksploatacja w znaczny sposób obciąża jej domowy budżet. Sąd zważył, iż niezasadne jest stanowisko skarżącej, która liczy na pełne pokrywanie jej potrzeb przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z.. W tych okolicznościach nie ma więc żadnych przeszkód, aby skarżąca będąca właścicielką lokalu mieszkalnego z nadmetrażem nie wypracowała przynajmniej część środków na jego utrzymanie np. poprzez wynajem. Sąd zważył, iż w tych okolicznościach zasadne było stanowisko organu l i II instancji, iż realną poprawę sytuacji skarżącej przyniosłoby uzyskanie dodatkowych środków uzyskanych z zamiany mieszkania. Niewątpliwie zamiana lokalu na mniejszy spowodowałaby zmniejszenie obciążeń związanych z uiszczaniem opłat eksploatacyjnych za mieszkanie i jego utrzymaniem. Ponadto posiadaczowi lokalu bez nadmetrażu przysługuje prawo do uzyskania dodatku mieszkaniowego. Dlatego też Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. słusznie podtrzymało odmowną decyzję organu l instancji. Organy prowadzące postępowanie trafnie wskazały jako przesłankę odmowy przyznania zasiłku celowego odmowę zawarcia kontraktu socjalnego, o której mowa w art. ust. 2 art. 11 o pomocy społecznej. Słuszny jest także pogląd organów prowadzących postępowanie, iż w tych okolicznościach potrzeba wskazana przez stronę nie może zostać za niezbędną. W tym miejscu należało wskazać, iż osoby i rodziny powinny samodzielnie przezwyciężać trudną sytuację życiową, wykorzystując w tym celu własne środki i możliwości. W sytuacji, gdy niemożność pokonania trudności życiowych jest obiektywna uzasadnia udzielenie pomocy państwa. Tymczasem skarżąca swoją postawą nie wykazała chęci współdziałania z organem udzielającym pomocy w celu aktywizacji. W tym miejscu warto również wskazać, iż obowiązkiem organu opieki społecznej nie jest spełnianie wszystkich potrzeb i oczekiwań skarżącej związanych z jej narastającymi problemami ekonomiczno bytowymi. Tym samym nie jest obowiązkiem organu regulowanie rachunków skarżącej z tytułu użytkowania ogrzewania centralnego w sytuacji, gdy lokal mieszkalny ma nadmetraż. Otóż zadaniem opieki społecznej jest udzielanie wsparcia osobom, które znalazły się w trudnej do przezwyciężenia sytuacji. Jednakże obowiązkiem organu pomocowego nie jest regulowanie zobowiązań pieniężnych beneficjentów ani zaspokajanie ich wszystkich potrzeb. Pamiętać także należy, iż w aktualnym okresie rozliczeniowym D.B. nie wykazała również żadnego zadłużenia z tytułu opłat eksploatacyjnych za mieszkanie. Odnośnie pomocy na zakup żywności należało wskazać, iż skarżąca może korzystać we wskazanej jadłodajni z jednego gorącego posiłku dziennie. W przedmiotowej sprawie organy administracyjne dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz jego prawidłowej oceny. W oparciu o wyniki wywiadu środowiskowego została prawidłowo ustalona sytuacja materialna oraz potrzeby skarżącej, a przedstawiona analiza własnych możliwości finansowych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. nie budzi wątpliwości. Organy obu instancji prawidłowo wskazały okoliczności, które wpłynęły na zakres udzielonej pomocy socjalnej, a w szczególności jakie względy wpłynęły na ograniczony charakter jej zakresu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w pełni podziela argumentację rozstrzygnięć organów administracji w tej mierze, w tym co do zakresu i powodów odmowy przyznania w całości zasiłku celowego. Wobec stwierdzenia bezzasadności zarzutów skargi, podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).