II SA/Go 119/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Asesor WSA Jarosław Piątek (spr.) Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi D.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o obowiązku zapłaty kosztów wynikających z usunięcia, przechowywania, oszacowania oraz zniszczenia pojazdu I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r., nr [...], II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz radcy prawnego E.P. kwotę 1 200 ( tysiąc dwieście) złotych podwyższoną o należną stawkę podatku od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] Prezydent Miasta, działając na podstawie art. 130a ust. 10h ustawy z dnia 29 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012r., poz. 1137 ze zm.), uchwały nr LXII.532.2014 Rady Miasta z dnia 25 lutego 2014 r. w sprawie ustalenia wysokości opłat za usunięcie i przechowywanie pojazdu usuniętego z drogi oraz wysokości kosztów powstałych w razie odstąpienia od usunięcia pojazdu (Dz. Urz. Woj. poz. 575), uchwały nr XIII.72.2015 Rady Miasta z dnia 31 marca 2015 r. w sprawie ustalenia wysokości opłat za usunięcie i przechowywanie pojazdu usuniętego z drogi oraz wysokości kosztów powstałych w razie odstąpienia od usunięcia pojazdu (Dz. Urz. Woj. poz.737), uchwały nr XXX.337.2016 Rady Miasta z dnia 29 marca 2016r. w sprawie ustalenia wysokości opłat za usunięcie i przechowywanie pojazdu usuniętego z drogi oraz wysokości kosztów powstałych w razie odstąpienia od usunięcia pojazdu (Dz. Urz. Woj. poz. 759) oraz art. 104 k.p.a. orzekł o obowiązku zapłaty przez D.R. kwoty 10.054 zł tytułem kosztów wynikających z usunięcia, przechowywania, oszacowania oraz zniszczenia pojazdu marki [...] o numerze rejestracyjnym [...]. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że dnia [...] października 2014 r. został zabezpieczony pojazd marki [...] o numerze rejestracyjnym [...], ponieważ pojazdem kierowała osoba nieposiadająca przy sobie dokumentów uprawniających do kierowania pojazdami. Właściciel pojazdu D.R. nie zgłosił się po samochód, mimo powiadomienia go o usunięciu i przemieszczeniu pojazdu oraz o skutkach jego nieodebrania. W związku z nieodebraniem pojazdu w terminie 3 miesięcy od dnia jego usunięcia, jednostka prowadząca parking strzeżony powiadomiła o tym fakcie Prezydenta Miasta oraz podmiot wydający dyspozycję usunięcia pojazdu. Prezydent wystąpił z wnioskiem do Sądu Rejonowego, który postanowieniem z dnia [...] września 2015 r. (sygn. akt [...]) orzekł przepadek ww. pojazdu na rzecz Miasta. W odwołaniu od powyższej decyzji D.R. wskazał, że nie jest właścicielem pojazdu [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ II Instancji stwierdził, że nie budzi wątpliwości fakt, iż w chwili zatrzymania przez Policję pojazd znajdował się w posiadaniu odwołującego, który nim kierował i którego organ powiadomił o obowiązku odebrania pojazdu z parkingu o skutkach jego nieodebrania. Pojazd ten nie został odebrany pomimo upływu 3-miesiecznego okresu przechowywania pojazdu na parkingu strzeżonym określonego w art. 130a ust. 10 ustawy Prawo o ruchu drogowym i pomimo wyznaczenia dodatkowego, 30 dniowego terminu do odbioru pojazdu. Organ odwoławczy podał, że wysokość kosztów związanych z usunięciem pojazdu z drogi i przechowywaniem pojazdu na parkingu strzeżonym ustalona został na podstawie stawek określonych w przytoczonych uchwałach Rady Miasta. Opłata za przechowanie pojazdu na parkingu ustalona została za okres od dnia [...] października 2014 r. (data usunięcia pojazdu z drogi przez Policję) do dnia [...] maja 2016 r. (data demontażu pojazdu). Zdaniem organu D.R. został obciążony wskazanymi kosztami jak o władający pojazdem (art. 130a ust. 10i ustawy) w dniu usunięcia pojazdu z drogi. Nadto w ocenie organu II instancji odwołujący jest również właścicielem pojazdu, o czym świadczy treść jego wyjaśnień sporządzonych własnoręcznie dnia [...] października 2014 r., w których D.R. między innymi upoważnił inną osobę do odbioru "swojego" pojazdu marki [...]. Ponadto organ powołał się na pismo Naczelnika Wydziału Ruchu Drogowego Komendy Miejskiej Policji z dnia [...] lipca 2015 r. skierowanego do Urzędu Miasta, z którego wynika, że D.R. zeznał, że samochód [...] kupił w Niemczech trzy miesiące przed kontrolą drogową. Organ odwoławczy podał, że skarżący nie wskazał osoby właściciela pojazdu i nie okazał jakichkolwiek dokumentów pozwalających na ustalenie tej osoby. Z tych względów Samorządowe Kolegium Odwoławcze twierdzenia D.R. zawarte w odwołaniu uznała za niewiarygodne. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., D.R. podobnie wskazał, że nie jest właścicielem przedmiotowego pojazdu. Skarżący zarzucił, że organy nie sprawdziły tzw. numeru VIN pojazdu, co umożliwiłoby ustalenie właściciela pojazdu. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia [...] maja 2017r pełnomocnik skarżącego ustanowiona w ramach prawa pomocy radca prawny E.P. zarzuciła organom naruszenie art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich działań mających na celu dokładne wyjaśnienie sprawy, tj. nieustalenie danych personalnych właściciela pojazdu oraz tytułu prawnego skarżącego do posiadania pojazdu. Pełnomocnik wskazała, że samo władztwo faktyczne nie przesądza bowiem o tytule prawnym do jego posiadania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.. Dz.U. 2016. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej p.p.s.a.). Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a.). Oceniając zgodność z prawem wydanych w sprawie decyzji należy wskazać, że ich podstawę materialnoprawną stanowiły przepisy art. 130a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 128 – dalej p.r.d.). Zgodnie z art. 130a ust. 1 pkt 2 p.r.d. pojazd jest usuwany z drogi na koszt właściciela w przypadku nieokazania przez kierującego dokumentu potwierdzającego zawarcie umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu lub dowodu opłaceni składki za to ubezpieczenie, jeżeli pojazd ten jest zarejestrowany w kraju, o którym mowa w art. 129 ust. pkt 8 lit.c. Pojazd może być usunięty z drogi na koszt właściciela, jeżeli nie ma możliwości zabezpieczenia go w winny sposób, w przypadku gdy kierowała nim osoba nieposiadająca przy sobie dokumentów uprawniających do kierowania lub używania pojazdu (art. 130a ust. 2 pkt 1 lit. b p.r.d.). Usunięty z drogi pojazd umieszcza się na wyznaczonym przez starostę parkingu strzeżonym do czasu uiszczenia opłaty za jego usunięcie i parkowanie (ust. 5). Zgodnie z ust. 7, wydanie pojazdu następuje po okazaniu dowodu uiszczenia opłaty, o której mowa w ust. 5c, a w przypadku, o którym mowa w ust. 1a, również dowodu uiszczenia kaucji. Stosownie zaś do ust. 10 starosta w stosunku do pojazdu usuniętego z drogi, w przypadkach określonych w ust. 1 lub 2, występuje do sądu z wnioskiem o orzeczenie jego przepadku na rzecz powiatu, jeżeli prawidłowo powiadomiony właściciel lub osoba uprawniona nie odebrała pojazdu w terminie 3 miesięcy od dnia jego usunięcia. Powiadomienie zawiera pouczenie o skutkach nieodebrania pojazdu. Przy czym, starosta występuje z wnioskiem, o którym mowa w ust. 10, nie wcześniej niż przed upływem 30 dni od dnia powiadomienia (ust. 10a). Na podstawie art. 130a ust. 10e cytowanej ustawy w sprawach o przepadek pojazdu sąd stwierdza, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, w szczególności, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru, dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Przepis art. 130a ust. 10h p.r.d. stanowi, że koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10d i 10i. Z treści powyższego przepisu wynika jednoznacznie, że przewidziana w nim odpowiedzialność dotyczy osoby będącej właścicielem pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu. Z kolei zgodnie z art. 130a ust. 10i p.r.d. jeżeli w chwili usunięcia pojazd znajdował się we władaniu osoby dysponującej nim na podstawie innego niż własność tytułu prawnego, osoba ta jest zobowiązana solidarnie do pokrycia kosztów, o których mowa w ust. 10h. Z treści tego przepisu wynika zaś, że przewidziana w nim odpowiedzialność solidarna, innej niż właściciel pojazdu osoby, zależna jest od dysponowania przez tę osobę pojazdem w chwili zatrzymania "na podstawie innego niż własność tytułu prawnego". Wykładnia językowa i systemowa przepisów art. 130a ust. 10 h i art. 130a ust. 10i p.r.d. nie pozostawia wątpliwości do tego, że omawiane przepisy mają różny zakres normowania. Pierwszy z nich dotyczy osoby będącej właścicielem pojazdu, drugi zaś osoby dysponującej nim na podstawie innego niż własność tytułu prawnego. Należy zauważyć, że w podstawie prawnej decyzji organu I przytoczono art.130a ust.10 h p.r.d., zaś organ II instancji wskazał art.130a ust.10h p.r.d. i art.130a ust.10i p.r.d. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że odwołujący ponosi koszty jako władający pojazdem (art.130a ust.10i). Należy zauważyć, że organ nie podał na podstawie jakiego tytułu prawnego innego niż prawo własności skarżący władał pojazdem w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu. Rozumując a contrario z art. 130a ust.10i p.r.d. osoba władająca pojazdem bez tytułu prawnego odpowiadać solidarnie na zasadzie określonej w tym przepisie odpowiadać nie może (zob. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 15 lutego 2017 r., II SA/Go 972/16, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis art.130a ust. 10i p.r.d. statuuje odpowiedzialność solidarną osoby dysponującej pojazdem na podstawie innego niż własność tytułu prawnego. Nadto wskazać trzeba, że organ odwoławczy stwierdził, że D.R. jest również właścicielem pojazdu. Zdaniem Sądu wskazana przez organ II Instancji kwalifikacja prawna jest wewnętrznie sprzeczna a w konsekwencji nieprawidłowa. Nie może bowiem ta sama osoba odpowiadać na podstawie art. 130a ust. 10i p.r.d. jako władająca pojazdem na podstawie innego tytułu niż prawo własności oraz na podstawie art. 130a ust. 10h p.r.d. jako właściciel pojazdu. Przepisy art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. nakazują organom wyjaśnienie istotnych kwestii po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowanie się przy tym zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, a ponadto elementy powyższe mają znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji Obowiązkiem każdego organu administracji publicznej jest zatem wyczerpujące wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, w szczególności uzasadnienie winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Zważyć trzeba, że z zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. wywodzi się, że podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy wymaga w pierwszym rzędzie rozważania, jakie fakty mają w sprawie znaczenie. O tym decyduje zaś norma prawa materialnego (B.Adamiak, J.Borkowski, Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz 8 wydanie, Warszawa 2006, s. 69, wyrok NSA z dnia 2 marca 2017 r., I GSK 1855/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nieustalenie przez organy w ramach toczącego się postępowania lub pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, może stanowić przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, organy dopuściły się takiego właśnie naruszenia, które w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie może budzić wątpliwości, że to na organach spoczywał obowiązek prawidłowego ustalenia, kogo obciążają koszty, o których mowa w art. 130a ust. 10h p.r.d. W pierwszej kolejności obciążają one podmiot, który był właścicielem pojazdu [...] w chwili sporządzenia dyspozycji (ust. 10h), ale mogą też objąć dysponenta pojazdu (ust. 10i) lub może wystąpić sytuacja, że nie zostanie ustalony jego właściciel lub osoba uprawniona do jego odbioru, mimo że w jej poszukiwaniu dołożono należytej staranności (ust. 10d). Należy dodać, że od ustalenia wskazanych okoliczności nie zwalnia organów postanowienie z dnia [...] września 2015 r. Sądu Rejonowego w sprawie przepadku przedmiotowego pojazdu. Z art. 130a ust.10e p.r.d. wynika, że w sprawach o przepadek pojazdu sąd stwierdza, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, w szczególności, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru, dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Sąd w sprawie przepadku pojazdu skupia się na kwestiach niezbędnych do orzeczenia o przepadku. Zakres orzekania tego sądu jest inny niż organu orzekającego o kosztach związanych z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu. Orzeczenie tego sądu, zgodnie z art. 75 i 76 k.p.a., jest dokumentem urzędowym i w myśl art. 76 § 1 k.p.a. stanowi dowód tego co zostało w nim urzędowo stwierdzone (zob. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 2 czerwca 2015 r., II SA/Bk 124/15 www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie organy stanęły na stanowisku, że D.R. był właścicielem pojazdu marki [...] o nr rej. [...] w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu. Przekonanie powyższe wywiodły na podstawie oświadczenia skarżącego zawartego w piśmie z dnia [...] października 2014 r. w którym wskazał, że "chce aby moje auto które została zabezpieczone na parkingu (..) osobiście odebrała M.N.". Nadto organ II instancji podał, że z treści pisma Naczelnika Wydziału Ruchu Drogowego Komendy Miejskiej Policji skierowanego do Urzędu Miasta wynika, że w toku postępowania karnego D.R. zeznał, że samochód [...] kupił w Niemczech 3 miesiące przed kontrolą drogową. W ocenie Sądu, powyższa konstatacja, jest przedwczesna i niewystarczająca do przypisania skarżącemu statusu właściciela pojazdu. W pierwszej kolejności należy wskazać, że orzekające w sprawie organy nie dysponowały dokumentami w postaci umowy kupna-sprzedaży (faktury) z których wynikałoby, że skarżący jest właścicielem spornego pojazdu. Organy powinny zatem ustalić w jakiej sprawie zostało złożone powyższe oświadczenie, w jakim charakterze złożył je D.R. (jako świadek, czy podejrzany), czy postępowanie został zakończone i na jakim etapie. Organ powinien rozważyć wystąpienie do właściwego organu o udostępnienie pełnej treści protokołu w którym zostało zawarte powyższe oświadczenie. Nie można pominąć, że skarżący w całym postępowaniu twierdził, że nie jest właścicielem spornego pojazdu. D.R. w piśmie z dnia [...] listopada 2016 r. wskazał, że pożyczył samochód od obywatela Republiki Federalnej Niemiec w celu przyjazdu z Niemiec do Polski. Nadto wskazać trzeba, że organy nie podjęły czynności w celu ustalenia właściciela pojazdu poprzez sprawdzenie numeru VIN pojazdu i numeru tablic rejestracyjnych. Ustalenie numeru VIN pojazdu pozwala między innymi prześledzić tzw. historię pojazdu np. czy nie był on w przeszłości skradziony. W tym kontekście istotna jest okoliczność, że skarżący w chwili zabezpieczenia pojazdu marki [...] nie posiadał ubezpieczenia OC i dowodu rejestracyjnego pojazdu. Już te fakty mogły i powinny wzbudzić poważne wątpliwości po stronie organów, czy D.R. rzeczywiście był właścicielem spornego pojazdu. Organ II instancji, jak już wyżej zwrócono uwagę, nie ustalił również na podstawie jakiego tytułu prawnego innego niż własność (art. 130a ust.10i p.r.d.) D.R. dysponował pojazdem w chwili wydania dyspozycji usunięcia pojazdu. Organy winny mieć na uwadze, że posiadanie jest stanem faktycznym i nie musi wynikać z tytułu prawnego (zob. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 15 lutego 2017 r., II SA/Go 972/16). Konstatując należy stwierdzić, że z przepisów art. 130a ust.10h p.r.d. i art. 130a ust.10i p.r.d. wynika, że bardzo ważną kwestią jest dokładne ustalenie przez organy, kto był właścicielem pojazdu marki [...], a kto ewentualnym jego dysponentem na podstawie innego tytułu prawnego niż własność. Ustalenie w powyższym zakresie posiada decydujące znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie w zakresie, kogo obciążyć przedmiotowymi kosztami. Jak wyżej wskazano, ustalenia organów w tym zakresie są niewystarczające. Z tych względów Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez nieustalenie istotnych okoliczności dla kwalifikacji materialnoprawnej z art. 130a ust. 10h, art.130a ust.10i p.r.d., co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Ze względu na to, że konieczne jest przeprowadzenie postępowania dowodowego uchyleniu podlegała również decyzja organu I instancji (art. 135 p.p.s.a.). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy wezmą pod uwagę argumentację przedstawioną przez Sąd w niniejszym wyroku, a przy wydawaniu rozstrzygnięcia zobowiązane będą uwzględnić dokonaną wykładnię omawianych przepisów. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego, na które składają się koszty zastępstwa procesowego radcy prawnego ustanowionego z urzędu w kwocie 1.200 zł (połowę z kwoty 2.400 zł), orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 8 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz.`1715), jak w pkt II wyroku. Miarkując wysokość wynagrodzenia pełnomocnika Sąd kierował się dyspozycją przepisu art. 250 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Sąd może w uzasadnionych przypadkach obniżyć wynagrodzenie pełnomocnika. W tym względzie Sąd wziął pod uwagę fakt, że nakład pracy pełnomocnika był stosunkowo niewielki. Ograniczył się bowiem do sporządzenia w toku postępowania jednego pisma procesowego i stawiennictwa na rozprawie, co uzasadnia zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w adekwatnej do tego wysokości, tj. 1/2 stawki.