II SA/Go 1199/17

Dnia 16 lutego 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku D.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D.G. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów p o s t a n a w i a : przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. D.G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów. W odpowiedzi na zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, dnia 22 stycznia 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek D.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku wynika, iż skarżący nie pracuje zawodowo, mieszka wspólnie z matką. Utrzymują się z renty rodzinnej po zmarłym emerycie w kwocie 2.056,97 zł oraz zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł. Opłaty za media wynoszą ok. 500-600 zł miesięcznie, resztę dochodu pochłaniają wydatki na codzienne utrzymanie, leczenie, leki i rehabilitację, zakup opału. Nadesłana do akt sprawy dokumentacja w postaci wydruków z kont bankowych skarżącego i jego matki oraz rachunków za leki, leczenie i zakup opału potwierdza podane wyżej okoliczności. Matka skarżącego jest właścicielką domu jednorodzinnego o powierzchni ok. 100 m², przy czym skarżący nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych czy innych przedmiotów wartościowych. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść między innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (postanowienie NSA z 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Prawo to ma służyć najuboższym, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Opierając się na udzielonych przez skarżącego informacjach w zakresie sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodowej należy stwierdzić, że opisany wyżej warunek przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych został w niniejszej sprawie spełniony. Skarżący jako człowiek młody, niepracujący (oraz kwestionujący decyzję o skreśleniu go z listy studentów) i praktycznie nie uzyskujący jeszcze własnych dochodów, pozostaje na utrzymaniu matki, pobierającej świadczenie rentowe po zmarłym członku rodziny. Mimo dysponowania przez nich stałymi źródłami dochodów z pobieranej renty, jej wysokość (razem z zasiłkiem pielęgnacyjnym 2.209,97 zł netto) należy uznać za wystarczającą do pokrycia jedynie niezbędnych wydatków związanych z utrzymaniem dwojga osób. Dodatkowymi okolicznościami przemawiającymi za uwzględnieniem wniosku są wiek matki skarżącego oraz wydatki na leczenie, rehabilitację i leki, a także udokumentowane stosunkowo wysokie koszty zakupu opału, jakie ponosi matka skarżącego. Powyższe prowadzi do uznania zasadności wniosku D.G. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, co pozostaje w ścisłym związku z celem instytucji prawa pomocy, jakim jest zapewnienie osobie wnioskującej możliwości skorzystania z konstytucyjnie gwarantowanego prawa do sądu. W tej sytuacji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.