II SA/Go 134/08

Dnia 30 kwietnia 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Asesor WSA Joanna Brzezińska Protokolant asystent sędziego Paweł Majka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2008 roku sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] roku, nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz adwokata [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej. Decyzją [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Z., na podstawie art. 7 pkt 5, art. 39 ust. 1 i 2, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i ust. 3 i 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 2, art. 108 ust. 1 w związku z art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, póz. 593 ze zm.) i § 1 pkt 1 lit. "a" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, póz. 950) oraz art. 104 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, odmówił przyznania D.B. zasiłku celowego w kwocie 700 zł na pokrycie kosztów przeniesienia własności lokalu oraz związanych z tym opłat notarialnych. W uzasadnieniu decyzji organ l instancji wskazał, iż skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą, zajmuje mieszkanie trzypokojowe z kuchnią, jej dochód stanowią świadczenia otrzymywane z tytułu niepełnosprawności znacznego stopnia tj. zasiłek pielęgnacyjny kwocie po 153 zł miesięcznie i zasiłek stały w kwocie po 324 zł miesięcznie (łącznie 477 zł). Organ wskazał, iż wnioskodawczyni jest objęta systematyczną pomocą MOPS w postaci zasiłków celowych m.in. w kwocie 85, 77 zł na opłatę należności za energię i gaz do końca (decyzja z 20 lipca 2007 r.), na dofinansowanie do opłaty czynszu począwszy od października do grudnia 2007 r. po 100 zł miesięcznie (decyzja z 5.10.2007 r.), 80 zł na wydatki związane z dojazdem i powrotem na rozprawę w WSA w Gorzowie Wlkp. (decyzja z 11.10.2007 r.). Organ wskazał także, iż propozycja zamiany mieszkania (własnościowego) na mniejsze oraz propozycja zawarcia ze skarżącą kontraktu socjalnego spotkały się z jej sprzeciwem. Z tych powodów organ uznał, iż zasada udzielania pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb (...) a potrzeby te powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W ocenie organu skarżąca jest objęta kompleksowa pomocą w takim rozmiarze, na jaki pozwalają środki, którymi dysponuje MOPS z uwzględnieniem uzasadnionych potrzeb innych podmiotów korzystających ze świadczeń z pomocy społecznej. l Sygn. akt II SA/Go 134/08 Od powyższej decyzji odwołanie złożyła D. B., w którym wniosła o zmianę powyższej decyzji i przyznania jej środków na wskazane potrzeby, wyrażając niezadowolenie ze sposobu załatwienia jej wniosku. Decyzją [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z., działając na podstawie art. 39 ust.5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, póz. 1591 z późn. zm.), art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, póz. 856 z późn. zm.), art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, póz. 1071 z późn. zm.), z uwzględnieniem art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, póz. 593 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu l instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, iż decyzja organu l instancji nie narusza przepisów obowiązującego prawa oraz wskazał, iż wnioskowane przez stronę potrzeby nie znajdują uzasadnienia w przepisach ustawy o pomocy społecznej. Nadto Kolegium podkreśliło, iż D. B. nie współdziała z pracownikiem socjalnym, o czym świadczy odmowa zawarcia kontraktu socjalnego. Skargę na powyższą decyzję złożyła D. B., zrzucając organom złośliwość działania. Strona podniosła, że nie przedstawiono jej żadnego kontraktu socjalnego, a jedynie pracownik ośrodka kolejny raz przedstawił jej swój pogląd na temat możliwości pozbycia się przez nią mieszkania. Podkreśliła jednocześnie, iż mając poczucie, że ma do czynienia ze złodziejami i oszustwem, uznała za niezbędne zabezpieczenie swoich praw do lokalu mieszkalnego poprzez zapewnienie sobie "optymalnego prawa do lokalu". Ponadto wyraziła swoje ogólne niezadowolenie ze sposobu załatwiania jej spraw przez organy administracyjne. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. wniosło o jej oddalenie, powołując się na argumenty tożsame z twierdzeniami zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, póz. 1269, ze zm.), sądy te sprawują kontrolę Sygn. akt 11 SA/Go 134/08 zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z prawem. W związku z powyższym usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jej wydawaniu organy naruszyły prawo materialne lub przepisy postępowania określone art. 145 § 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, póz. 1270, ze zm.). Sąd nie może opierać kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Dokonując oceny zasadności zaskarżonej decyzji w zakresie w jakim Sąd władny jest to uczynić, a więc z punktu widzenia jej legalności uznać należy, iż decyzja ta nie uchybia prawu. Postępowanie w sprawie przyznawania świadczeń z pomocy społecznych reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, póz. 593 ze zm.) oraz - stosowane odpowiednio na podstawie art. 14 tej ustawy - przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, póz. 1071 ze zm.) - zwanej dalej "k.p.a.". Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwestia przyznania skarżącej zasiłku celowego w wysokości 700 zł na pokrycie kosztów przekształcenia prawa do lokalu oraz związanych z tym opłat notarialnych. W przepisie art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, mamy do czynienia z powiązaniem specyficznej instytucji uznania administracyjnego polegającej na tym, iż organowi administracji przyznano możność dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań, z pojęciami nieostrymi w postaci "niezbędnej potrzeby życiowej" oraz "warunków odpowiadających godności człowieka". Organ w pierwszej kolejności zobowiązany jest do dokonania oceny, czy w okolicznościach przedmiotowej sprawy przyznanie skarżącemu wnioskowanej pomocy zmierzałoby do zaspokojenia jego niezbędnych potrzeb i umożliwiło mu życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. W razie zaistnienia wskazanych okoliczności istnieje możliwość odmowy przyznania pomocy społecznej jedynie wówczas, gdy przemawia za tym interes społeczny bądź przekraczałoby to możliwości organu (zostają zaspokojone niezbędne potrzeby innych osób i rodzin korzystających z ośrodka pomocy społecznej, których charakter uzasadnił ich zaspokojenie z pierwszeństwem przed Sygn. akt 11 SA/Go 134/08 konkretnie zgłoszona potrzebą). Przesłanki uzasadniające jednak odmowę przyznania pomocy muszą mieć charakter konkretny, a nie abstrakcyjny. Rozstrzygając o przedmiotowym zasiłku, niewątpliwie należy kierować się również treścią art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, który stanowił podstawę zaskarżonej decyzji, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu a także kosztów pogrzebu. Z powyższego przepisu wynika, że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, o czym świadczy zwrot "może". Oznacza to, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym powoduje, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Tym samym spełnienie kryteriów ( w tym finansowych) przez ubiegającą się o zasiłek nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w wysokości, którą sama określa. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Tak więc udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ powinien kierować się ogólną zasadą dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeśli potrzeby te od powiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Podkreślić trzeba, że uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. Nie ulega wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Z analizy przepisów art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3 k.p.a. wynika, iż organ prowadzący postępowanie obowiązany jest w postępowaniu wyjaśniającym podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego Sygn. akt II SA/Go 134/08 oraz dokładnego wyjaśnienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela, w szczególności do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Jedynie ustalone w taki sposób fakty mogą być uznane za udowodnione i stanowić materiał dowodowy będący niezbędną podstawą do wydania decyzji administracyjnej oraz jej uzasadnienia. W samej decyzji organ administracyjny jest zobowiązany do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy oraz wskazania faktów, które uznał za udowodnione, dowody na których się oparł oraz przyczyny, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W niniejszej sprawie organy obu instancji uwzględniły sytuację materialną skarżącej, uznając słusznie, że kwalifikuje się otrzymania pomocy w formie zasiłku celowego. Nie ulega wątpliwości, że D. B. znajduje się w trudnej sytuacji życiowej i finansowej oraz ma kłopoty w samodzielnym zaspokojeniem swoich niezbędnych potrzeb życiowych. Osiągając miesięczny dochód w wysokości nie przekraczającej 477 zł spełnia przewidziany w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej warunek posiadania uprawnienia do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji o przyznaniu zasiłku celowego wskazał możliwości i środki finansowe na zasiłki celowe jakimi dysponował w 2007 r. W szczególności wskazał, że z uwzględnieniem wysokości posiadanych środków finansowych, średnia wysokość przyznawanych w okresie od stycznia do listopada 2007 r. świadczeń wyniosła 103,00 zł. Ponadto podał, iż skarżąca jest objęta stałą opieką ze strony MOPS. Na marginesie należy wskazać, iż Sądowi z urzędu znany jest fakt, iż skarżąca wykazuje wobec organów pomocy społecznej postawę roszczeniową i niezadowolenia także z wysokości przyznawanych jej świadczeń. Także w skardze D. B., stwierdza, iż niezadowolona jest z przyznawanej jej pomocy, bowiem nie umożliwia jej ona realizacji potrzeb zgodnie z jej oczekiwaniami. W ocenie Sądu zgłoszone przez skarżącą żądanie nie tylko przekracza rzeczywiste możliwości organu pomocy społecznej, który w pierwszej kolejności musi zabezpieczać potrzeby najistotniejsze i najpilniejsze, mając na uwadze nie tylko interes indywidualny osoby ubiegającej się o przyznanie pomocy, lecz także interes społeczny, Sygn. akt II SA/Go 134/08 w szczególności również uzasadnione potrzeby innych podmiotów, ale nade wszystko nie stanowi niezbędnej potrzeby w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Sąd zważył, że w realiach funkcjonowania organów pomocy 'społecznej borykających się na co dzień z problemami właściwego rozdziału środków finansowych, ubieganie się o przyznanie zasiłku na pokrycie kosztów przekształcenia prawa do lokalu oraz związanych z tym opłat notarialnych, jest działaniem daleko wykraczającym poza niezbędne potrzeby nie tylko dla osoby, której z mocy art. 7 ustawy o pomocy społecznej udziela się pomocy, ale także dla osób spoza tego kręgu. Okolicznością powszechnie znaną jest, że możliwości finansowe pomocy społecznej są ograniczone, nie wystarczają dla wszystkich potrzebujących. W takiej sytuacji rzeczą organów jest wyważenie przyznawanej pomocy, w pierwszym rzędzie poprzez ustalanie hierarchii niezbędnych potrzeb. Zupełnie niezrozumiałym jest powoływanie się w uzasadnieniach przez organy na fakty związane z odmową ewentualnej zamiany przez skarżącą mieszkania i zawarcia w związku z tym kontraktu socjalnego. Dokonując bowiem analizy treści przywołanych przez organy przepisów art. 2 i art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w kontekście treści uzasadnień decyzji organów administracji w niniejszej sprawie, nie jest zdaniem Sądu właściwe dokonanie oceny, w jaki sposób zamiana przez skarżącą mieszkania na mniejsze i związane z tym ewentualne oszczędności z tytułu zmniejszenia opłat, uzyskaniem dodatku mieszkaniowego, zmniejszeniem powierzchni do sprzątania, miałoby umożliwić jej realizacje zgłoszonej potrzeby w postaci uzyskania środków na pokrycie kosztów przeniesienia własności lokalu oraz związanych z tym opłat notarialnych, w sytuacji gdy jej dochód miesięczny wynosi 477 zł. Nie każde naruszenie przepisów postępowania może stanowić podstawę skargi, lecz tylko takie, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Należy więc wykazać, że gdyby nie doszło do naruszenia przepisów, to rozstrzygniecie sprawy byłoby odmienne. Na podstawie analizy całości zgromadzonego materiału dowodowego oraz treści zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd zważył, iż powyższe uchybienie pozostaje jednak bez wpływu na wynik sprawy. Oczywiste jest, iż żaden z organów nie kwestionuje prawa skarżącej do lokalu mieszkalnego. Natomiast przekształcenie prawa do zajmowanego lokalu mieszkalnego nie może być uznane, za realizację najistotniejszej i najpilniejszej potrzeby związanej z egzystencją człowieka, czy nawet zapewnieniem życia w godnych warunkach. Uwzględniając powyższe uwagi należy stwierdzić, iż nie mamy tu również do czynienia z Sygn. akt 11 SA/Go 134/08 potrzebą udzielenia pomocy przez organ w zakresie pokonania przez skarżącą trudnych życiowych sytuacji. Skarżąca dążąc do przekształcenia prawa do lokalu mieszkalnego dysponuje prawną możliwością zwrócenia się o zwolnienie jej z obowiązku poniesienia wynagrodzenia notariusza. W myśl art. 6 § 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991r. Prawo o notariacie ( tekst jedn. z 2002r. Dz. U. Nr 42, póz. 369 z późn. zm.) jeżeli strona czynności notarialnej nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ponieść żądanego przez notariusza wynagrodzenia, może wystąpić z wnioskiem do sądu rejonowego właściwego ze względu na jej miejsce zamieszkania o zwolnienie w całości lub w części od ponoszenia tego wynagrodzenia. W tym stanie rzeczy zaskarżona decyzja nie narusza prawa i uzasadnia to, zgodnie z przepisem art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, oddalenie skargi. O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 250 ww. ustawy, w związku z § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, póz. 1348 z późn.zm.) przyznając, ustanowionemu w ramach prawa pomocy pełnomocnikowi -adwokatowi, wynagrodzenie stosowne do dotychczasowego nakładu pracy w sprawie powiększone o należna stawkę podatku od towarów i usług.