II SA/Go 149/13

Dnia 9 maja 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Marek Szumilas (spr.) Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2013 r. sprawy ze skargi H.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umieszczenia w domu pomocy społecznej I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz adwokata P.B. wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Prawomocnym postanowieniem dnia [...] lipca 2010roku w spr. [...] Sąd Rejonowy umieścił H.M. w Domu Pomocy Społecznej bez jej zgody. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej, działając w imieniu Burmistrza Miasta i Gminy, decyzją z dnia [...] marca 2011 roku nr [...] postanowił skierować H.M. do Domu Opieki Społecznej. Decyzja ta stała się ostateczna. Decyzją nr [...] z dnia [...] października 2012 roku Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie, działając z upoważnienia Starosty, umieścił H.M. w Domu Opieki Społecznej na pobyt stały. W uzasadnieniu decyzji organ odwołał się do wcześniejszej decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej, wskazał następnie, że jako organ prowadzący tę placówkę, zgodnie z art. 59 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, jest organem właściwym do wydania decyzji o umieszczeniu H.M. w Domu Opieki Społecznej. Od powyższej decyzji Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie H.M. wniosła odwołanie. Stwierdziła, że umieszczenie jej w domu pomocy jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Decyzją z dnia [...] grudnia 2012 roku nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze jako organ drugiej instancji utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że podstawę materialnoprawną wydania decyzji stanowił art. 59 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku – O pomocy społecznej. W myśl tego przepisu decyzję o umieszczeniu w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy prowadzącej dom pomocy społecznej lub starosta powiatu prowadzącego dom pomocy społecznej. W rozpatrywanym przypadku, gdzie skierowanie osoby do domu pomocy społecznej następuje na podstawie orzeczenia sądu, rola organów administracji sprowadza się do wykonania tego orzeczenia, co nie zwalnia ono przy tym organów z obowiązku wydania określonych przez ustawę o pomocy społecznej decyzji. Pierwszą z nich jest decyzja o skierowaniu do domu pomocy społecznej, wydawana przez organ gminy właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby zainteresowanej. Dalej organ wyjaśnił, że wskazanie konkretnego domu pomocy społecznej oraz określenie warunków pobytu powinno nastąpić w decyzji o umieszczeniu w placówce (art. 59 ust. 2 u.p.s.). Tę drugą decyzję wydaje organ jednostki samorządowej prowadzącej dom. Jednakże w obydwu przypadkach organy nie zajmują się badaniem przesłanek skierowania osoby do domu pomocy społecznej, ani ustaleniem zasadności umieszczenia w placówce. Organ odwoławczy przede wszystkim podkreślił, że decyzja nr [...] z dnia [...] października 20ł2r o umieszczeniu H.M. w domu pomocy społecznej została wydana w wykonaniu postanowienia Sądu Rejonowego w spr. [...] z dnia [...] czerwca 2010 roku, stwierdzającego konieczność umieszczenia jej w Domu Pomocy Społecznej bez jej zgody. Orzeczenie sądu rejonowego stało się prawomocne. Sąd wydał postanowienie orzekające co do istoty sprawy, które zastępuje wyrażenie zgody przez osobę wymagającą umieszczenia w domu pomocy społecznej. Skuteczność i wykonalność orzeczeń sądu o powyższym charakterze normuje art. 521 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, w myśl którego postanowienia sądu orzekające co do istoty sprawy stają się skuteczne, a jeżeli wymagają wykonania – także wykonalne po uprawomocnieniu się. Oznacza to, że ani organ I instancji, ani Kolegium nie posiadają kompetencji do podważania prawomocnego orzeczenia sądu będąc nim związane. Stąd też zasadne było w niniejszej sprawie wydanie przez działającego z upoważnienia Starosty Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie decyzji o umieszczeniu H.M. w Domu Pomocy Społecznej na pobyt stały. Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ drugiej instancji wskazał, że nie mogą one stanowić uzasadnionej podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji, ponieważ podstawą wydania decyzji organu pierwszej instancji jest prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego stwierdzające konieczność umieszczenia odwołującej się w domu pomocy społecznej bez jej zgody. We wniesionej skardze H.M. domagała się uchylenia powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Jako podstawę żądania wskazała po pierwsze brak uwzględnienia jej aktualnego stanu zdrowia oraz fakt, że nie została ubezwłasnowolniona. Po drugie podniosła, że postanowienie sądu rejonowego dotyczyło czasowego jej umieszczenia w Domu Pomocy Społecznej a nie umieszczenia w takim ośrodku na stałe. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga okazała się niezasadna. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 roku, nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 roku, 270 ze zm., nazywanej dalej jako p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia: prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga zatem merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. W ocenie Sądu wniesiona skarga nie zasługiwała na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja oraz utrzymana przez nią w mocy decyzja organu I instancji, zostały wydane zgodnie z obowiązującym prawem. Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 roku – O ochronie zdrowia psychicznego (t.j. Dz. U. z 2011 roku , nr 231, poz. 1375 ze zm.) w art. 38 stanowi, że osoba, która wskutek choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób oraz potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, lecz nie wymaga leczenia szpitalnego, może być za jej zgodą przyjęta do domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 39 ust. 1 tej ustawy, jeżeli osoba, o której mowa w art. 38, nie wyraża zgody na przyjęcie do domu pomocy społecznej, a brak opieki zagraża życiu tej osoby, organ do spraw pomocy społecznej może wystąpić do sądu opiekuńczego miejsca zamieszkania tej osoby z wnioskiem o przyjęcie do domu pomocy społecznej bez jej zgody. Zgodnie z art. 54 ust. 4 ustawy z 12 marca 2004 roku – O pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2009 roku, nr 175, poz. 1362 ze zm.), dalej powoływanej jako u.p.s., w przypadku gdy osoba bezwzględnie wymagająca pomocy nie wyraża zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej, ośrodek pomocy społecznej ma obowiązek zawiadomić właściwy sąd opiekuńczy. Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia [...] września 2011roku, w spr. [...], umieścił skarżącą H.M. w domu pomocy społecznej – bez wymaganej jej zgody. Sąd opiekuńczy dokonał zatem ustalenia, czy H.M. wskutek choroby nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób oraz potrzebuje opieki oraz pielęgnacji i to stałej, a brak opieki zagraża jej życiu. Powyższe prawomocne postanowienie jest wiążące nie tylko dla wydających decyzje organów, ale także dla innych sądów. Zgodnie, bowiem z art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (ustawa z dnia 17 listopada 1964 roku, Dz. U. z 1964 roku Nr 43, poz. 296 ze zm.) orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Zatem ani sąd administracyjny, ani organy administracji publicznej nie posiadają uprawnień do dokonywania oceny (kwestionowania) prawidłowości zapadłych w postępowaniu przed sądem cywilnym orzeczeń sądowych. Organy administracji, wydając w tym przedmiocie decyzje o skierowaniu a następnie umieszczeniu w placówce osoby wskazanej w postanowieniu, są jedynie wykonawcami wiążącego je prawomocnego orzeczenia sądowego. (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2012 roku w spr. I OSK 1077/12 oraz wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gdańsku z dnia 21 grudnia 2010 roku w spr. II SA/Gd 676/10, w Krakowie z dnia 20 kwietnia 2011 roku w spr. II SA/Kr 1143/10, w Białymstoku z dnia z dnia 5 lutego 2012 roku w spr. II SA/Bk 853/12 ). Zgodnie z § 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 lipca 1995 roku – W sprawie szczegółowego sposobu działania w sprawach przyjęcia do domu pomocy społecznej oraz wypisania z domu pomocy społecznej osoby chorej psychicznie lub upośledzonej umysłowo (Dz. U. z 1995 roku, nr 92, poz. 460 ze zm.) po otrzymaniu orzeczenia sądu opiekuńczego, organ wydaje decyzję o skierowaniu osoby do domu odpowiedniego typu. W zaistniałych warunkach, wobec wydania przez sąd powszechny orzeczenia o potrzebie przyjęcia skarżącej – bez jego zgody – do domu pomocy społecznej, rola organu pierwszej instancji ogranicza się w istocie do wykonania orzeczenia sądu opiekuńczego. Taką decyzją o charakterze wykonawczym stała się w pierwszej kolejności decyzja Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej, wydana z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy, z dnia [...] marca 2011 roku nr [...], o skierowaniu H.M. do Domu Pomocy Społecznej. Powyższa decyzja ma przymiot decyzji ostatecznej. Zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwy dla tej osoby. Z tej racji organem właściwym wobec H.M. dla wydania decyzji w tym przedmiocie był Burmistrz Miasta i Gminy. Natomiast zgodnie z art. 59 ust. 2 tej ustawy, decyzję o umieszczeniu w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy prowadzącej dom pomocy społecznej. Burmistrz Miasta i Gminy, po ustaleniu rodzaju schorzenia skarżącej, jako organ właściwy dla niej ze względu na miejsce zamieszkania, wskazał dom opieki społecznej. Natomiast właściwym dla wydania decyzji o umieszczeniu H.M. w tej konkretnej placówce stał się Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Starosty albowiem tenże Starosta prowadzi dom opieki społecznej. Decyzję, o umieszczeniu H.M. w Domu Pomocy Społecznej na pobyt stały, wydał Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w dniu [...] października 2012 roku nr [...]. Zarzut skargi dotyczący wadliwości umieszczenia skarżącej w placówce opieki na pobyt stały jest bezpodstawny. Jak wykazano wyżej, prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego ma charakter wiążący, dlatego przez czas istnienia tego orzeczenia w obrocie prawnym H.M. pozostawać będzie stale w ośrodku pomocy społecznej, innymi słowy jej pobyt tam będzie miał charakter stały. Jest to także nawiązaniem do treści przepisu art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 roku - O ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. Nr 111, poz. 535), który jako przesłankę umieszczenia osoby w ośrodku pomocy społecznej wymienia potrzebę sprawowania nad nią stałej opieki i pielęgnacji. Wskazać należy nadto, że nieprawdziwy jest zarzut jakoby Sąd Rejonowy w postanowieniu zawarł stwierdzenie o czasowym umieszczeniu skarżącej w domu opieki społecznej. Właśnie brak takiego zapisu oznacza, że pobyt H.M. tam ma charakter stały, zatem obowiązuje do czasu uchylenia tego orzeczenia. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 41 ust. 1 ustawy – O ochronie zdrowia psychicznego, osoba przyjęta do domu pomocy społecznej w trybie art. 39 tej ustawy, jej przedstawiciel ustawowy, małżonek, krewni w linii prostej, rodzeństwo oraz osoba sprawująca nad nią faktyczną opiekę, mogą występować do sądu opiekuńczego o zmianę orzeczenia o przyjęciu do domu pomocy społecznej. Jak należy wnioskować z treści skargi skarżąca uważa, że obecnie zaistniały nowe okoliczności faktyczne, które przesądzają o braku konieczności umieszczenia jej w domu pomocy społecznej. W takiej sytuacji może ona skorzystać z tej drogi i wystąpić do właściwego sądu opiekuńczego o zmianę orzeczenia o przyjęciu do domu pomocy społecznej. Inicjatywa w tym zakresie należy jednak do skarżącej, nie zaś do organu administracyjnego, albowiem wzruszenie orzeczenia sądu powszechnego możliwe jest tylko przez ten sąd, zaś sąd administracyjny nie ma żadnej możliwości zainicjowania takiego postępowania. W przypadku uchylenia przez sąd rodzinny postanowienia z [...] września 2011 roku, obowiązek stałego pobytu skarżącej w ośrodku pomocy społecznej zakończy się i będzie mogła opuści tę placówkę. Kierując się powyższymi rozważaniami, Sąd z powołaniem się na przepis art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę. Rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznanego pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia za zastępstwo prawne przyznane na zasadzie prawa pomocy znajduje oparcie w art. 250 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1c) w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku – W sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).