II SA/Go 154/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Asesor WSA Jarosław Piątek Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi A.Ś. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] listopada 2017r. nr [...] Zastępca Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 ustawy z 13 pażdziernika 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (DZ.U. z 2017 r. poz. 1778) – dalej określana w skrócie - u.s.u.s., odmówił A.Ś. umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie 51.636,61 zł, oraz na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (DZ.U. Nr 141, poz. 1365), zwane dalej rozporządzeniem, odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 9.963,63 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2017 r. A.Ś. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od stycznia 1999 r. do grudnia 1999 r. Na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji ustalono, że wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą w okresie od [...] grudnia 1992 r. do [...] pażdziernika 2001 r. Z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie po stronie skarżącego powstało zadłużenie, które na dzień złożenia wniosku tj. 28 sierpnia 2017 r. wynosiło 58. 575, 33 zł. Dalej organ wskazał, że skarżący pobiera rentę w wysokości brutto 1766,00 zł miesięcznie, czyli 1239, 36 zł netto. Skarżący ponosi miesięcznie stałe wydatki w wysokości 378,00 zł na zakup leków oraz 440 zł z tytułu wynajmu mieszkania. Oprócz zobowiązania wobec ZUS skarżący posiada zobowiązania pieniężne wobec osób fizycznych w kwocie 8000 zł. Przeciwko skarżącemu prowadzone jest sądowe postępowanie egzekucyjne, które obecnie prowadzi do zaspakajanie należności uprzywilejowanych. Skarżący nie posiada nieruchomości, ani wartościowego majątku ruchomego. Ustalony w sprawie stan faktyczny został poddany analizie pod kątem przesłanek umorzenia należności wynikających z art. 28 ust. 2, ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s. Stosownie do treści art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W myśl 3 art. 28 ust. 3 całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ stwierdził, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3, a tym samym nie zachodzi całkowita nieściągalność należności składkowych. Następnie organ dokonał analizy wniosku pod kątem możliwości umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia. Stosownie do treści § 3 ust. 1 rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Analizując sytuację materialną i osobistą skarżącego organ wskazał, że posiada on stałe żródło dochodu, którego wysokość zapewnia mu minimum socjalne, które według obowiązujących przepisow wynosi 1094, 92 zł miesięcznie oraz minimum egzystencji, które wynosi 527,30 zł miesięcznie, skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W ustalonych okolicznościach sprawy, zdaniem organu, skarżący winien rozważyć spłatę zadłużenia w ramach umowy ratalnej. Rozpatrując możliwość umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia organ stwierdził, że skarżący nie przedstawił dowodów na zaistnienie opisanych w tym przepisie okoliczności. Odnośnie umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 3 organ podniósł, że skarżący zmaga się z cukrzycą, nadciśnieniem oraz schorzeniami urologicznymi, jednak pobiera stała emeryturę, która jest niezależna od stanu zdrowia. Organ wskazał na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności składkowych podnosząc jednocześnie, że opłacanie składek wraz odsetkami jest obowiązkiem wynikającym z zapisów ustawy. Od powyższej decyzji A.Ś. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wskazał na swoją trudną sytuację zdrowotną oraz materialną uniemożliwiającą spłatę zadłużenia wobec ZUS. Decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ w całości podtrzymał stanowisko i argumentację zawarte w decyzji z dnia [...] listopada 2017 r. W ocenie Zakładu skarżący dysponuje stałym żródłem dochodu, które pozwala na zaspokojenie wszystkich jego niezbędnych potrzeb. Organ wskazał, że ograniczone możliwości finansowe nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości, sytuacja ta nie oznacza również wypełnienia przesłanki wymienionej w § 3 pkt 1 rozporządzenia. Od powyższej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2017 r. A.Ś. wniósł skargę, w której przytoczył argumentację podniesioną wcześniej we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z dnia [...] grudnia 2017 r. jak i poprzedzająca jej wydanie decyzja tego organu z [...] listopada 2017 r. podjęte zostały z naruszeniem przepisów postępowania jak, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718) uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji. Materialnoprawną podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowią regulacje ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 tego artykułu. Należności z tytułu składek, o czym stanowi już art. 28 w ust. 2, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., zgodnie z ust. 3 tego artykułu, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 i 978); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Niezależnie od ww. przesłanek umorzenie należności jest możliwe w przypadku braku ich całkowitej nieściągalności, co wynika z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia. Przy badaniu przesłanek z art. 28 ust. 3a ustawy w zw. z § 3 rozporządzenia, przedmiotem postępowania nie jest kwestia ustalenia, z jakich przyczyn skarżący składek nie opłacał, lecz istotna jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, w kontekście możliwości spłaty zaległości z tytułu składek. Przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione nie zostały przewidziane, jako samodzielna przesłanka umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2051/13). Przenosząc powyższe uwagi na grunt badanej sprawy należy zauważyć, że w ocenie organu zobowiązany nie wykazał, iż uregulowanie zaległych składek pozbawi go zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Organ zaakcentował przy tym, że to zobowiązanego obciąża ryzyko prowadzenie działalności gospodarczej. Odnosząc się do powyższego stanowiska w pierwszej kolejności przyjdzie wskazać, że wywiedziony wniosek co do braku istnienia przesłanki z § 3 pkt 1 rozporządzenia - zdaniem Sądu – w realiach rozpatrywanej sprawy, nie został przez organ wykazany i uzasadniony. Należy zauważyć, że z materiału dowodowego wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jego dochód stanowi emerytura w wysokości brutto 1766,00 zł miesięcznie, netto - 1239,36 zł miesięcznie. Stałe, miesięczne wydatki skarżącego to czynsz zamieszkanie w wysokości 400 zł oraz wydatki związane z zakupem leków – w wysokości 378 zł. Skarżący nie jest właścicielem nieruchomości oraz wartościowych ruchomości. Powyższe okoliczności nie są sporne i były podstawą dokonania ustaleń faktycznych sprawy, a w ich konsekwencji organ stwierdził, że niezbędne potrzeby bytowe skarżącego są zaspokojone. Podnieść należy, że w ustalonym stanie faktycznym sprawy zadaniem organu było wykazanie, że bez narażenia na niemożność zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych, sytuacja materialna skarżącego pozwala na spłatę zaległości wobec ZUS, w rozumieniu § 3 pkt 1 rozporządzenia. Wskazać przyjdzie, że powyższej analizy organ nie przeprowadził, organ nie wykazał bowiem, aby bez podjęcia dodatkowego zajęcia zarobkowego skarżący mógł spłacić zaległość, nie narażając się jednocześnie na niemożność zaspokojenia potrzeb bytowych o podstawowym charakterze. Rozpatrując możliwość spłaty nie można pominąć wieku skarżącego (79 lat) oraz jego dolegliwości zdrowotne, które stanowić będą barierę w podjęciu dodatkowego zatrudnienia, nadto trzeba mieć na uwadze stosunkowo znaczny rozmiar zadłużenia wobec ZUS. W tej sytuacji organ winien wykazać, że realiach rozpatrywanej sprawy przesłanka z § 3 pkt 1 rozporządzenia nie została spełniona, a wobec czego brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie. Należy w tym miejscu wskazać, że analizując możliwość spłaty zadłużenia organ winien mieć zawsze na uwadze stan faktyczny sprawy aktualny na datę rozstrzygania, a nie stan który przewiduje, że może mieć miejsce w przyszłości. Rozstrzygnięcie oparte na przewidywanych, hipotetycznych scenariuszach zdarzeń należy ocenić jako dowolne, nie mające oparcia w stanie faktycznym sprawy, tym samym jako wydane z naruszeniem art. 80 kpa. Podnieść przyjdzie, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. Wprowadzenie przez ustawodawcę wyłączenia, o którym mowa w art. 30 u.s.u.s. oznacza, że możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami została bezwzględnie wyłączona. Płatnikowi składek w ogóle nie przysługuje prawo domagania się ich umorzenia, gdyż to nie on, a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów u.s.u.s. Rola jaką pełni pracodawca będący płatnikiem składek finansowanych przez ubezpieczonych wyklucza powoływanie się przez niego na własną trudną sytuację majątkową jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni. W przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących ich płatnikami w ogóle ustawodawca nie przewiduje możliwości ich umarzania, rozkładania na raty, czy odraczania terminu płatności. Innymi słowy, nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku w tej części. Na organie ciąży obowiązek dokładnego określenia rodzaju należności z tytułu nieopłaconych składek, których dotyczy rozstrzygnięcie, tak aby możliwa była kontrola prawidłowości podjętego w sprawie rozstrzygnięcia. Z tych też powodów, zaskarżona decyzja, jako wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a., podlegała uchyleniu.