II SA/Go 155/10

Dnia 7 kwietnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Protokolant inspektor Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi T.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją nr [...] z dnia [...] września 2009 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy, na podstawie art. 106 ust. 1 w zw. z art. 7, art. 8, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. nr 115 poz. 728 ze zm.) przyznał T.C. zasiłek celowy w miesiącu wrzesień 2009 w wysokości 100 zł na zakup niezbędnych artykułów gospodarstwa domowego, odzieży oraz obuwia. W uzasadnieniu organ wskazał, iż T.C. w dniu [...] września 2009 r. złożył wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego z przeznaczeniem na zakup odzieży, obuwia, zakup niezbędnych artykułów użytku domowego argumentując go swoją trudną sytuacją materialną. Organ wyjaśnił, iż w toku postępowania, w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz na podstawie zebranego materiału dowodowego stwierdzono, iż dochód T.C. stanowie zasiłek okresowy i nie przekracza kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej tj. kwoty 477 zł, w związku z czym, wnioskodawca spełnia kryterium określone w art. 7 ust. 1 ustawy, tj. ubóstwo, co zgodnie z art. 39 ustawy uzasadnia przyznanie pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego na zakup odzieży, obuwia, zakup niezbędnych artykułów użytku domowego. Jednocześnie organ wskazał, iż przyznane świadczenie przyznane zostało w najwyższej kwocie jaka organ mógł przyznać skarżącemu, jako osobie samotnie gospodarującej albowiem w miesiącu sierpniu 2009r. na pomoc celową przeznaczona była kwota 8 554,66 zł, skorzystało z niej 137 osób, a decyzję odmowną otrzymało 5 osób. Średni zasiłek celowy wynosił 62,44 zł, przy czym była to głównie pomoc udzielona na zakup leków ratujących życie, na częściowe pokrycie zadłużenia za energię elektryczną, a także potrzeby bytowe mieszkańców. Organ podkreślił, iż spośród zgłoszonych przez wnioskodawców potrzeb musi dokonać ich klasyfikacji, ustalić priorytety oraz określić rozmiar świadczeń. Określając natomiast rozmiar świadczenia bierze się pod uwagę sytuację materialną wnioskodawcy oraz cel, na który zasiłek jest wnniskowany. Organ podkreślił także, iż pomocą musi objąć wszystkich, którzy spełniają warunki do otrzymania pomocy, w związku z czym w pierwszej kolejności udziela pomocy rodzinom wielodzietnym, osobom niepełnosprawnym i długotrwale chorym Sygn. akt II SA/Go 155/10 W odwołaniu od tej decyzji T.C. podniósł, iż w jego ocenie tytułem zasiłku celowego powinien otrzymać 200 zł. Podkreślał, iż zasiłek w takiej wysokości jest mu potrzebny na konkretny cel, bowiem chce pojechać na zaplanowane spotkanie w Urzędzie Pracy w sprawie podjęcia pracy, a przyznana w miesiącu wrześniu 2009 r. pomoc finansowa w łącznej kwocie 340 złotych jest zbyt niska, aby umożliwiała życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2009r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej. W uzasadnieniu Kolegium podkreśliło, iż zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego i, że działanie takie choć nie pozwala organowi na dowolność w rozstrzyganiu sprawy, nie nakazuje mu też spełnienia każdego żądania wnioskodawcy. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż rolą, zasiłku celowego jest zaspokojenie konkretnej i niezbędnej potrzeby bytowej, która umożliwia życie w warunkach odpowiadających godności człowieka ( por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 20.01.2009 r. II SA/Ol 964/06). Ponadto ustalenie wysokości zasiłku celowego jest decyzją uznaniową organu przyznającego zasiłek ( por. w tym zakresie wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 sierpnia 2007 r, l SA/Wa 884/07). Dokonując oceny w tym zakresie organ powinien kierować się przede wszystkim interesem obywatela, interesem społecznym oraz własnymi możliwościami finansowymi. Organ powinien także wziąć pod rozwagę wytyczne zawarte w art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem potrzeby rodzin i osób korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, leżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Oznacza to, że przyznanie świadczeń z pomocy społecznej uzależnione jest też od celów i możliwości, w tym finansowych, pomocy społecznej. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy o pomocy społecznej pomoc ta ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych. Oznacza to, że pomoc społeczna ma zmierzać do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem, zatem powinna mieć charakter przejściowy, skłaniający jednostkę do aktywizacji i samodzielnego działania i nie może być rozumiana jako obowiązek państwa zwalniający osoby zainteresowane z dążeń do samodzielności finansowej. Zasiłek celowy ma Sygn. akt II SA/Go 155/10 charakter jednorazowej pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel bytowy, a nie może być przyznawany na pokrycie pełnych całomiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą. W konsekwencji Kolegium uznało, iż organ l instancji prawidłowo przyznał wnioskodawcy zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup odzieży, obuwia i artykułów użytku domowego. Podzielił także ocenę tego organu, iż nie można uznać za niezbędną potrzebę życiową zorganizowanie wyjazdu do Urzędu Pracy. Pismem z dnia [...] stycznia 2010 r. T.C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Skarżący, przytaczając treść przepisów art.67 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 3 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej, stwierdził, iż nie zgadza się z zaskarżoną decyzją i domaga się dodatkowej kwoty 100 zł tytułem zasiłku celowego za miesiąc wrzesień 2009 r. Skarżący podkreślił swoją szczególną sytuację majątkową, brak możliwości podjęcia pracy w zawodzie przed dniem 1 września 2009 r. Wywodziłł, iż oceniając warunki życia w Polsce, powinien otrzymać ze środków pomocy społecznej co najmniej 440-470 zł miesięcznie, aby mógł zaspokoić najbardziej podstawowe potrzeby i żyć w warunkach zbliżonych do warunków życia odpowiadających godności człowieka. W ocenie skarżącego kwota 100 zł mieści się w granicach możliwości finansowych organu pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu Na wstępie zauważyć należy, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm. ), sądy te sprawują kontrolę zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem ( legalności ). W związku z powyższym usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jej wydawaniu organy naruszyły prawo Sygn. akt II SA/Go 155/10 materialne lub przepisy postępowania w zakresie określonym w art. 145 § 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej jako ppsa. Powołana regulacja oznacza, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, nie ocenia też decyzji organu pod kątem jej słuszności, zgodności z zasadami współżycia społecznego czy celowości, a jedynie bada czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w sposób o którym mowa w art. 145 ppsa w stopniu mającym ( w odniesieniu do naruszenia prawa materialnego ) czy mogącym mieć ( w odniesieniu do naruszenia prawa procesowego ) wpływ na wynik sprawy. Nadto wskazania wymaga, iż zgodnie z art. 133 § 1 i 134 § 1 ppsa sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy; nie jest też związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Postępowanie w sprawie przyznawania świadczeń z pomocy społecznej reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz.U. z 2008, Nr 115, poz. 728 ze zm. ) oraz - stosowane odpowiednio na podstawie art. 14 tej ustawy - przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) W przedmiotowej sprawie skarżący kwestionował wysokość przyznanego mu na miesiąc wrzesień zasiłku celowego w wysokości 100zł na zakup odzieży, obuwia, niezbędnych artykułów użytku domowego. Materialnoprawną podstawę wydania tej decyzji stanowił przepis art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, w myśl którego w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, przy czym zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W przytoczonym powyżej przepisie kluczowe znaczenie ma zwrot "może być przyznany", który jednoznacznie wskazuje, iż zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym przez organ w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym por. np Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp z dnia 19 listopada 2009r. II SA/Go 819/09) powoduje, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia, i co zasługuje na szczególne podkreślenie, w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami i żądaniami. Samo spełnienie kryteriów, w tym również finansowych, tak jak ma to Sygn. akt II SA/Go 155/10 miejsce w przypadku skarżącego w niniejszej sprawie nie oznacza, że istnieje po jego stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w wysokości, którą sam określa. Wręcz przeciwnie, organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Nie bez znaczenia jest też fakt, iż organ dysponując ograniczona pulą środków finansowych ogra musi uwzględniać własne możliwości finansowe. Ustawa o pomocy społecznej daje wskazówki, co do zasad udzielania pomocy osobom potrzebującym, stanowiąc w art. 3 ust. 3 i art. 4, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Państwo powinno jedynie wspomagać osoby w trudnych do przezwyciężenia sytuacjach życiowych, nie może natomiast wyręczać tych osób; pomoc w postaci świadczeń z pomocy społecznej ma bowiem jedynie charakter przejściowy, doraźny i powinna skłaniać jednostki do samodzielnego działania. Udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ powinien zatem kierować się ogólną zasadą dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeśli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej, a strona musi się liczyć z tym, że organ odmówi przyznania świadczenia lub jego rozmiar będzie różny od tego, który strona określiła we wniosku. Organ prowadzący postępowanie winien w postępowaniu wyjaśniającym podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokładnego wyjaśnienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela, w szczególności do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Jedynie ustalone w taki sposób fakty mogą być uznane za udowodnione i stanowić materiał dowodowy będący niezbędną podstawą do wydania decyzji administracyjnej oraz jej uzasadnienia. W samej decyzji organ administracyjny jest zobowiązany do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy oraz wskazania faktów, które uznał za udowodnione, dowody na których się oparł oraz przyczyny, dla których innym dowodom odmówił Sygn. akt II SA/Go 155/10 wiarygodności i mocy dowodowej (art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3 Kpa). Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie organ prawidłowo dokonał oceny i wyjaśnił przesłanki, jakimi kierował się przyznając T.C. zasiłek celowy w kwocie niższej niż przez niego żądana. Organ l instancji ustalił, iż T.C. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego dochód pochodzi z zasiłku okresowego w związku z czym spełnia on kryterium dochodowe z art. 8 ust 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej w zw. z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pomocy społecznej ( Dz.U. nr 135 poz. 950). Z akt sprawy ponadto wynika, iż skarżący jest zdolny do pracy jednakże nie pracuje i nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, iż skarżący regularnie od 2007 r. otrzymuje w różnych formach ( finansowej i rzeczowej) pomoc od Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Choć uzyskane w ramach świadczeń z pomocy społecznej kwoty są relatywnie niskie, i nie wystarczające na zaspokojenie wszystkich bieżących potrzeb skarżącego, to jednak należy mieć na uwadze, iż pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia w ramach możliwości finansowych danej jednostki samorządu terytorialnego, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej. Zadaniem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej oraz zaspokajanie ich wszystkich potrzeb i oczekiwań ( wyrok WSA w Warszawie z dnia 17.05.2007r. sygn. akt l SA/Wa 272/07). Należy również wskazać, że organ w uzasadnieniu szczegółowo wyjaśnił jaką kwotę posiadał w miesiącu poprzedzającym wydanie zasiłku z przeznaczeniem na pomoc celową jak i podał liczbę osób ubiegających się o taka formę pomocy. Organy przyznając świadczenia w ramach pomocy społecznej obligowane są uwzględniać nie tylko ustawowe przesłanki do uzyskania pomocy czy sytuację finansową wnioskodawcy, ale również sytuację innych osób starających się o pomoc zwłaszcza, że skarżący nie jest jedyną osoba pozostająca pod opieka MOPS, która oczekuje wsparcia ze środków pomocy społecznej. Stąd też za prawidłową uznać należy praktykę organu zgodnie, z którą spośród zgłoszonych wielu potrzeb organ dokonuje ich klasyfikacji i ustala priorytety oraz rozmiar świadczeń, w pierwszej kolejności udzielając pomocy rodzinom wielodzietnym, osobom niepełnosprawnym i długotrwale chorym. Nie ulega bowiem Sygn. akt II SA/Go 155/10 wątpliwości, że organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia, podczas gdy przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana (wyrok NSA z 19 czerwca 2007r sygn. l OSK 1464/06, LEK nr 299415). Podzielić przy tym należało stanowisko organu co do niezaliczenia do niezbędnych potrzeb życiowych zorganizowania wyjazdu do Urzędu Pracy, na które nie przyznano skarżącemu zasiłku. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi ukierunkowanych na naruszenie przez organy administracji publicznej przepisów Konstytucji nie można stwierdzić, że każdej osobie znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej przysługuje pomoc socjalna. W ustawie o pomocy społecznej ustawodawca unika wyraźnej kategoryzacji prawa do pomocy społecznej. Przepisu takiego nie zawiera ustawa o pomocy społecznej, a Konstytucja RP stanowi jedynie o prawie do zabezpieczenia społecznego, przy czym samo powołanie się na ten przepis nie jest wystarczającą podstawą do udzielenia świadczenia z pomocy społecznej ( por. wyrok z dnia 14 marca 2002r. III RN 141/01, OSNP 2002, nr 24 , poz.584). Mając powyższe na uwadze skargę należało uznać za niezasadną w związku z czym na podstawie art. 151 ppsa orzeczono jak w sentencji.