II SA/Go 156/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędzia WSA Jarosław Piątek Protokolant st. sekr. sąd. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2025 r. sprawy ze skargi Z.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim na rzecz radcy prawnego M.K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, powiększoną o należny podatek VAT, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu. 1. Decyzją z dnia [...] grudnia 2024 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania Z. S. (skarżący), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 2024 r., nr [...] o odmowie przyznania skarżącemu pomocy finansowej. W podstawie prawnej tej decyzji wskazano art. 39 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1465), art. 1, art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 570 ze zm.), art. 2 ust. 1, art. 3, art. 11 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.; dalej u.p.s.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572; dalej k.p.a.). 2. Stan sprawy był następujący: Wnioskiem z dnia [...] października 2024 r. Z. S. zwrócił się do MOPS w [...] o przyznanie zasiłku celowego na zakup opału na zimę. Był to kolejny wniosek, gdyż skarżący otrzymywał wcześniej pomoc w formie zasiłku stałego i pomocy na zakup żywności. Dnia [...] października 2024 r. pracownik socjalny wraz ze specjalistą pracy socjalnej oraz dzielnicowym miasta [...] oraz funkcjonariuszką Policji, udali się do miejsca zamieszkania skarżącego. W ocenie organu I instancji asysta policji była niezbędna, ponieważ skarżący podczas poprzednich wywiadów środowiskowych "zarzucał pracownikom socjalnym kłamstwa, dopuszczał się poniżania pracownika socjalnego i przywłaszczał dokumenty będące własnością MOPS [...]". W notatce służbowej przedstawiono opis przebiegu wywiadu prowadzonego w asyście Policji, z którego wynikało, że skarżący, który domagał się sporządzenia mu na miejscu przez pracowników organu kserokopii wywiadu – wobec niezrobienia tego, odmówił podpisania tego dokumentu. Po tym fakcie zdenerwował się i podniósł głos i "nie chciał współpracować z pracownikiem socjalnym oraz nie złożył oświadczenia o stanie majątkowym". W ocenie organu I instancji uniemożliwiło to dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie i z tych powodów ten organ, powołując się na art. 11 ust. 2 oraz art. 107 ust. 4a u.p.s. odmówił przyznania świadczenia. 3. Od tej decyzji Z. S. wniósł w ustawowym terminie odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] podnosząc, że jego stan zdrowia oraz sytuacja majątkowa wymagają korzystania z pomocy społecznej. Wskazał, że nie podpisał oświadczenia majątkowego, "bo nikt tego nie wymagał". Jeśli chodzi zaś o wywiad środowiskowy odmówił jego podpisania, ponieważ "pomawiano mnie o niestosowne zachowanie wobec pracowników Ośrodka — co nigdy nie miało miejsca". Dalej opisał swoje wcześniejsze sprawy i podpisywane w nich oświadczenia. Odniósł się także do sprawy karnej prowadzonej przeciwko niemu z zarzutem "kradzieży dokumentu" MOPS, w której umorzono postępowanie. 4. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Kolegium przyjęło ustalenia poczynione przez organ I instancji. W rozważaniach zawarło rozwiniętą charakterystykę instytucji pomocy społecznej wynikającą z przepisów art. 2 i 3 u.p.s. Dalej przesłanki przyznawania zasiłku celowego wynikające z art. 39 u.p.s. W odniesieniu do stanu faktycznego sprawy oraz rozstrzygnięcia organu I instancji Kolegium podkreśliło funkcje i znaczenie współdziałania, o którym mowa w art. 11 ust. 2 i art. 107 ust. 4a u.p.s. konstatując, że rozpatrzenie wnioskowanej przez skarżącego pomocy, tj. pomocy finansowej na zakup opału na zimę, wymagało ustalenia jego aktualnej sytuacji życiowej, a ponieważ Z. S. odmówił podpisania aktualizacji wywiadu środowiskowego świadczyłoto "o spełnieniu przesłanki braku współdziałania z pracownikiem socjalnym, która obwarowana jest sankcją w postaci możliwości odmowy przyznania świadczenia". Zdaniem Kolegium w sprawie nie ustalono aktualnego stanu rodzinnego, finansowego i zdrowotnego skarżącego wyłącznie z jego winy, gdyż odmówił podpisania aktualizacji wywiadu środowiskowego, a także nie złożył oświadczenia majątkowego. Kolegium wskazało także, że o ile organy orzekające zobowiązane są do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, zgodnie z art. 7 k.p.a., o tyle na osobie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej również spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b u.p.s., mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Z tych względów w ocenie Kolegium zachowanie skarżącego słusznie zostało zakwalifikowane przez organ I instancji jako brak współdziałania, a tym samym stanowiło podstawę do odmowy przyznania świadczenia. 5. W osobiście sporządzonej skardze, wniesionej z zachowaniem terminu do tutejszego sądu, Z. S. zarzucił organom naruszenie prawa podnosząc, że "nikt nie uzgodnił" z nim terminu wywiadu oraz to, iż nie został o nim powiadomiony. Nadto, że "nie może się zgodzić z treścią decyzji". 6. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w decyzji. 7. W piśmie procesowym z dnia [...] czerwca 2025 r., (k. 41 - 42 akt sądowych) sporządzonym przez pełnomocnika ustanowionego dla skarżącego z urzędu wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji zarzucając im naruszenie: 1) art. 138 § 2 k.p.a. przez nieuchylenie zaskarżonej decyzji organu I instancji, w sytuacji gdy organ I instancji naruszył art. 79a k.p.a. w ten sposób, że nie poinformował skarżącego o przesłankach zależnych od strony, których brak spełnienia skutkować będzie wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony; 2) art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 68 § 2 k.p.a. w zw. z art. 107 ust. 4a u.p.s. przez nieuchylenie zaskarżonej decyzji organu I instancji, w sytuacji gdy odmowa podpisania aktualizacji kwestionariusza wywiadu środowiskowego nie stanowi podstawy do wydania decyzji odmownej, bowiem odmowa dotyczyła wyłącznie podpisania wypełnionego kwestionariusza, a nie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i organ I instancji mógł w tej sytuacji zastosować art. 68 § 2 k.p.a. W uzasadnieniu tego pisma wskazane zarzuty zostały szczegółowo omówione. Te wnioski i zarzuty zostały podtrzymane przez pełnomocnika skarżącego na rozprawie w dniu 3 lipca 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 8. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). 9. Decyzja o przyznaniu zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 u.p.s., to akt administracyjny o charakterze uznaniowym, co w sposób istotny determinuje sytuację prawną strony oraz jej obowiązki. Pomoc społeczna ma bowiem charakter subsydiarny, wspierający beneficjentów w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych i nie może stanowić ich stałego źródła utrzymania. Sam zatem fakt spełnienia ustawowych kryteriów, nie oznacza automatycznego, czy każdorazowego przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego, zgodnego z jej oczekiwaniami (por. wyroki NSA z dnia 25 czerwca 2025 r., I OSK 71/25 oraz I OSK 76/25, CBOSA). 10. Decyzja wydana w takim postępowaniu powinna jednak realizować określone wymagania, tak aby władcze działanie organu nie było dowolne - wówczas bowiem należałoby je uznać za nieuprawnione, czy przekraczające granice uznania administracyjnego. Organ zobligowany jest więc należycie ustalić stan faktyczny sprawy tj.: wyjaśnić istotne dla końcowego rozstrzygnięcia okoliczności, w sposób wyczerpujący zebrać, poddać analizie i rozpatrzyć zgromadzony w trakcie postępowania materiał dowodowy. Jednakże ustalenie indywidualnego stanu faktycznego w zakresie objętym wnioskiem wymagało współdziałania strony. Ona to bowiem była podstawowym źródłem dowodowym w sprawie. W sprawie konieczność aktualizacji ustaleń (wywiadu) wynikała z treści wniosku, który dotyczył aktualnej na dzień jego złożenia sytuacji życiowej i majątkowej strony. To w interesie skarżącego zatem leżało to, by udzielać żądanych informacji. 11. To współdziałanie dotyczy przede wszystkim sporządzenia wywiadu. Wywiad środowiskowy jest szczególnie doniosłym i obligatoryjnym rodzajem dowodu. Wywiad jest specyficznym sposobem zbierania informacji o sytuacji strony, stanowiącym dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osoby ubiegającej się o świadczenia. Na stronie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych w takiej formie. Co istotne ta forma postępowania wyjaśniającego nie może zostać zastąpiona innymi środkami dowodowymi, w szczególności świadczenie nie może zostać przyznane wyłącznie na podstawie dokumentów, o których mowa w art. 107 ust. 5b u.p.s. Ponieważ istotne ustalenia wywiadu pochodzą od strony ich wiarygodność gwarantuje i wzmacnia wymóg jego podpisania. Są one bowiem obwarowane rygorem odpowiedzialności karnej za składanie nieprawdziwych oświadczeń. Stąd odmowa złożenia podpisu pod wywiadem musi być traktowana jako brak współdziałania, o którym mowa w art. 11 ust. 2 i art. 107 ust. 4a u.p.s. (por. wyroki NSA: z 19 kwietnia 2011 r., I OSK 60/11 oraz z 19 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 2186/16 oraz 24 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2886/19, CBOSA). 12. Zdaniem sądu stanowisko przyjęte przez skarżącego podczas wizyty pracowników organu I instancji było wyłącznie jego subiektywnym wyborem, który nie powinien być akceptowany i nie można go odczytywać na jego korzyść. Z okoliczności sprawy wynika, że odmowa strony nie miała oparcia w obiektywnych okolicznościach, ani też nie wynikała z winy organu. Wyrażała jedynie kontestację działań i stanowiska organu. Fakt ten - jako istotny i przeważający, zdecydował, że Kolegium rozstrzygnęło omawianą kwestię prawidłowo. W odniesieniu do zarzutów skarżącego i jego pełnomocnika podnieść należy, że twierdzenia tam zawarte nie są wiarygodne, gdyż na inne okoliczności powołuje się on w odwołaniu, na inne w skardze, a jeszcze inne przytoczone są w piśmie procesowym pełnomocnika. Tymczasem z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych wynika, że skarżący został w dniu [...] marca 2023 r. skazany przez Sąd Rejonowy w [...] za ukrycie, na szkodę MOPS, "dokumentu, którym nie miał prawa rozporządzać – formularza wywiadu środowiskowego" (art. 276 k.k.). Wyrok ten na skutek apelacji skarżącego został dnia[...]lipca 2024 r. zmieniony przez Sąd Okręgowy w [...], który umorzył postępowanie karne wobec skarżącego na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. Taki wyrok oznacza, że zarzucany skarżącemu czyn został rzeczywiście popełniony, tylko był tak mało społecznie szkodliwy, że nie zasługiwał na karę. Dla niniejszej sprawy ma to takie znaczenie, że uwiarygadnia twierdzenia organu I instancji dotyczące potrzeby korzystania z asysty Policji, jak i opis przebiegu wywiadu podany w notatce służbowej z dnia [...] października 2024 r., na którym oparto stan faktyczny sprawy. Dlatego nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut zawarty w piśmie procesowym pełnomocnika skarżącego, gdzie twierdzi się, że skarżący odmówił podpisania kwestionariusza, a nie dokumentu wywiadu. 13. Z tych względów wydanie decyzji odmownej ze względu na brak współdziałania było zgodne z prawem. W sprawie Sąd nie stwierdził też w kontrolowanych postanowieniach innych uchybień w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Dlatego skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Na marginesie tej sprawy można dodać, że sam skarżący dołączył do skargi kopię decyzji organu I instancji z dnia [...] grudnia 2024 r., którą przyznano mu zasiłek celowy na zakup opału w kwocie 776 zł. 14. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł w punkcie II wyroku, mając na względzie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2024 r., poz. 764).