II SA/Go 159/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Protokolant st. sekr. sąd. Monika Walentynowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2019 r. sprawy ze skargi R.N. na decyzję Wojewody z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...]r. znak: [...] W dniu [...] lutego 2017 r. R.N. został zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna i decyzją Starosty Powiatu nabył prawo do zasiłku dla bezrobotnych od [...] lutego 2017 r. w wysokości 997,40 zł miesięcznie w okresie pierwszych 90 dni posiadania prawa do zasiłku oraz w wysokości 783,20 zł miesięcznie w okresie kolejnych dni posiadania prawa do zasiłku. Wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2018 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy po rozpatrzeniu odwołania R.N. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z dnia [...] lutego 2017 r., znak [...] o przyznanie prawa do renty przyznał R.N. prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy poczynając od dnia ustania prawa do świadczenia rehabilitacyjnego do dnia [...] stycznia 2019 r. W związku z powyższym, pismem z dnia [...] czerwca 2018 r., a następnie pismem z dnia [...] czerwca 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwrócił się do Powiatowego Urzędu Pracy o wskazanie w terminie 3 dni w jakiej wysokości strona pobrała zasiłek dla bezrobotnych począwszy od dnia [...] stycznia 2017 r. w rozbiciu miesięcznym oraz podanie numeru konta celem dokonania refundacji. W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia [...] czerwca 2018 r. Powiatowy Urząd Pracy zwrócił się do ZUS z prośbą o zwrot pobranego świadczenia pieniężnego przez R.N. w okresie od dnia [...] lutego 2017 r. do dnia [...] lutego 2018 r. w kwocie 10007,70 zł z powodu nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy od dnia [...] stycznia 2017 r. Pismo zostało skierowane do wiadomości R.N. Pismem z dnia [...] lipca 2018 r. ZUS poinformował Powiatowy Urząd Pracy, że spłata należności będzie dokonywana poprzez potrącenie ze świadczenia rentowego R.N. kwoty 370,13 zł miesięcznie, począwszy od miesiąca sierpnia 2018 r. i przekazywana na konto PUP. Po wszczęciu postępowania Starosta Powiatu w dniu [...] lipca 2018 r. decyzją nr [...] orzekł o utracie przez R.N. statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] lutego 2017 r. oraz o utracie prawa do zasiłku z dniem [...] lutego 2017 r. z powodu nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy od dnia [...] stycznia 2017 r. Pismem z dnia [...] lipca 2018 r. Dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy, działający z upoważnienia Starosty wezwał Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat do uregulowania należności w kwocie 10007,70 zł z tytułu nienależnie pobranego świadczenia przez osobę bezrobotną, R.N. Powołując się na art. 78 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1265 ze zm.), dalej jako ustawa o promocji zatrudnienia, organ przyznał, że naliczone świadczenie rentowe powinno być zwrócone jednorazowo na rachunek PUP. W odpowiedzi na powyższe pismem z dnia [...] lipca 2018 r. ZUS Oddział w [...] podkreślił, że art. 78 ww. ustawy nie zawiera informacji o tym, że nienależnie pobrane świadczenie musi zostać przelane jednorazowo na rachunek PUP. Powołując się na pismo z dnia [...] lipca 2018 r. ZUS stwierdził, że potrącenie kwoty pobranego zasiłku dla bezrobotnych ze świadczenia R.N. począwszy od sierpnia 2018 r. aż do całkowitej spłaty. W piśmie z dnia [...] sierpnia 2018 r. PUP nie zgodził się ze stanowiskiem prezentowanym przez ZUS. Za nieuprawnioną uznał jednostronną decyzję o wypłacie środków poprzez potrącanie ze świadczenia rentowego R.N. z bieżących świadczeń. Powołując się na wyrok Sądu Okręgowego, PUP stwierdził, że prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy zostało przyznane na okres do [...] stycznia 2019 r., co nie pokryje do tego czasu środków wypłaconych przez urząd pracy. Dodatkowo wskazał, że ustawodawca nie określił terminu w jakim należy dokonać wypłaty przyznanego świadczenia, to wypłata powinna nastąpić niezwłocznie po wezwaniu ZUS do jego wypłaty. Jednocześnie Dyrektor PUP wyznaczył ostateczny termin na przekazanie środków w kwocie 9637,57 zł do dnia 17 sierpnia 2018 r. Pismem z dnia [...] września 2018 r. ZUS poinformował, że nie ma możliwości jednorazowego przekazania środków i w związku z pismem PUP z dnia [...] sierpnia 2018 r. od dnia [...] października 2018 r. zakończy realizację potrąceń. Swoje działanie ZUS uzasadniał faktem, iż jedyną i bezwzględną przesłanką orzeczenia o zwrocie zasiłku dla bezrobotnych jako nienależnie pobranego w rozumieniu art. 76 ust. 1 w zw. z art. 76 ust. 2 pkt 3 ustawy o promocji zatrudnienia z uwagi na zbieg prawa do świadczenia typu renta, jest obiektywne ustalenie jego pobrania w sytuacji równoczesnego pobrania za ten sam okres świadczenia rentowego, bez zastosowania potrącenia, o którym mowa w art. 78 ustawy o promocji zatrudnienia. W dniu [...] września 2018 r. PUP wystosował do ZUS ostateczne wezwanie przedsądowe do wpłaty należności w kwocie 8531,47 zł w terminie do dnia 5 października 2018 r. W odpowiedzi na powyższe pismo ZUS pismem z dnia [...] listopada 2018 r. podtrzymał swoje stanowisko w sprawie, ponownie podkreślając, że nie istnieje możliwość jednorazowego przekazania środków. ZUS poinformował, że potrącenia zostały wstrzymane i zaproponowano skorzystanie z możliwości zastosowania art. 76 ust. 1 w zw. z art. 76 ust. 2 pkt 3 ustawy o promocji zatrudnienia, tj. dochodzenia należności na podstawie decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych wystawionej przez urząd pracy i skierowanej bezpośrednio do R.N. Pismem z dnia [...] listopada 2018 r. urząd pracy zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. znak: [...] Starosta Powiatu orzekł o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 8531,47 zł (słownie: dziesięć tysięcy siedem złotych siedemdziesiąt groszy)w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji. Od powyższej decyzji R.N. wniósł odwołanie, w którym prosił o spłatę pobranego zadłużenia w ratach ze względu na zaistniałą sytuację, która nie nastąpiła z jego winy. Ponadto wskazał, że ZUS przyznając rentę przelał na jego konto kwotę 16132,35 zł, tj. wyrównanie zaległych rent od [...] stycznia 2017 r. do [...] czerwca 2018 r. wraz ze świadczeniem za lipiec 2018 r. Z tej kwoty ZUS powinien przelać na konto PUP 10007,70 zł tytułem zwrotu pobranych świadczeń, czego nie uczynił. Odwołujący się wyjaśnił, że obecnie nie ma pieniędzy na zwrot zasiłku, gdyż spłacił zadłużenie, a pozostałą część kwoty wydał na gospodarstwo domowe. Wskazał również, że nie posiada środków pieniężnych, by spłacić należną sumę w całości i wraz z żoną utrzymują się z jej renty socjalnej i świadczenia rentowego odwołującego. Uzupełniając odwołanie pismem z dnia [...] grudnia 2018 r. podkreślił, że uzasadnienie decyzji Starosty Powiatu jest niezgodne ze stanem faktycznym, gdyż z pisma ZUS z dnia [...] czerwca 2018 r. wynika, że odpowiedź nastąpiła w ciągu 10 dni, a organ rentowy wskazał, że odpowiedź miała nastąpić w ciągu 3 dni. Decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 76 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia, zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Ponadto zgodnie z art. 76 ust. 2 pkt 3 ww. ustawy za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się zasiłek, stypendium lub inne świadczenie pieniężne finansowane z Funduszu Pracy wypłacone osobie za okres, za który nabyła prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy jeżeli organ rentowy, który przyznał świadczenie, nie dokonał jego pomniejszenia na zasadach określonych w art. 78. Wobec powyższego Wojewoda stwierdził, że organ I instancji trafnie uznał pobrany przez stronę zasiłek dla bezrobotnych za okres od [...] lutego 2017 r. do [...] lutego 2018 r. jest nienależnym świadczeniem i podlega zwrotowi na podstawie art. 76 ust. 2 pkt 3 ustawy o promocji zatrudnienia. R.N. w dniu rejestracji został we właściwy sposób pouczony o negatywnej przesłance do posiadania statusu osoby bezrobotnej poprzez otrzymanie egzemplarza informacji dla osób rejestrujących się w urzędzie pracy. Dokument ten po zapoznaniu się z jego treścią podpisał i zobowiązał się do jego przestrzegania. Będąc prawidłowo pouczony odwołujący się pobierał zasiłek dla bezrobotnych. W ocenie organu stan faktyczny sprawy wyczerpał znamiona art. 76 ust. 2 pkt 3 ustawy o promocji zatrudnienia, co do uznania pobranego przez stronę zasiłku za okres od [...] lutego 207 r. do [...] lutego 2018 r. za świadczenie nienależnie pobrane. Organ II instancji stwierdził, że strona nie posiadając statusu osoby bezrobotnej od dnia [...] lutego 2017 r., nie spełniała podstawowego warunku uzyskania prawa do zasiłku, wobec czego było ono świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 76 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i zachodzą podstawy do orzeczenia o jego zwrocie. Odnosząc się do kwestii udzielenia odpowiedzi przez ZUS pismem z dnia [...] czerwca 2018 r. (a nie jak wskazał starosta [...] czerwca 2018 r.), organ odwoławczy uznał, że wskazana w piśmie informacja o wysokości pobranych zasiłków dla bezrobotnego została przesłana w wymaganym terminie 3 dni. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na powyższą decyzję złożył R.N. zaskarżając ją w całości. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie działań PUP oraz ZUS, przez co nie zebrano w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie. Na tej podstawie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji organu I instancji z powodu wskazanego powyżej naruszenia, które miało istotny wpływ na wynik postępowania. W uzasadnieniu skargi wskazał, że po 16 miesiącach oczekiwania Sąd przyznał mu rentę wyrównując za okres od [...] stycznia 2017 r. w kwocie 16132,35 zł. Skarżący wyjaśnił, że ZUS nie pomniejszył danej kwoty o wysokość pobranych w tym okresie zasiłków dla bezrobotnych, a obecnie nie posiada środków pieniężnych, które powinien zwrócić do urzędu pracy. W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy wydając zaskarżony do sądu akt organ administracji nie naruszył prawa. Jednocześnie wskazać należy na treść art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm. - dalej p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie - na podstawie art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonego rozstrzygnięcia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego podejmowania. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przytoczona regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn, niż te o których mowa w skardze. Stan faktyczny sprawy oraz jej stan prawny został ustalony prawidłowo. Art. 76 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy stanowi w ust. 1, że osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Z kolei w myśl ust. 2 pkt 3 tego przepisu za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się zasiłek, stypendium lub inne świadczenie pieniężne finansowane z Funduszu Pracy wypłacone osobie za okres, za który nabyła prawo do emerytury, świadczenia przedemerytalnego, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku macierzyńskiego, zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego, jeżeli organ rentowy, który przyznał świadczenie, nie dokonał jego pomniejszenia na zasadach określonych w art. 78. Decyzją Starosty z dnia [...] lutego 2017 r. skarżący uznany został za osobę bezrobotną oraz przyznano mu prawo do zasiłku na okres 365 dni, począwszy od dnia [...] lutego 2017 r. Wyrokiem Sądu Okręgowego Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2018 r. sygn. akt [...] przyznane zostało skarżącemu prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy poczynając od dnia ustania prawa do świadczenia rehabilitacyjnego do [...] stycznia 2019 r. Z akt sprawy wynika, że prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy przyznane zostało na okres od [...] stycznia 2017 r. do [...] stycznia 2019 r., a zatem okres ten obejmował również czas na jaki przyznano zasiłek dla bezrobotnych ( od [...] lutego 2017 r. do [...] lutego 2018 r.). Wypłata kwoty wyrównania z tytułu przyznanej skarżącemu renty nastąpiła w czerwcu 2018 r., w formie przelewu na konto bankowe skarżącego. Wobec powyższych ustaleń, które są bezsporne, pobrany przez skarżącego zasiłek dla bezrobotnych w okresie na który przyznano mu prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, należy uznać za świadczenie nienależnie pobrane, skarżący nie spełniał bowiem przesłanek do posiadania w tym czasie statusu osoby bezrobotnej, co zostało zresztą stwierdzone decyzją o utracie statusu osoby bezrobotnej. Wskazać przyjdzie, że skarżący pouczony został o treści art. 76 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, o czym świadczy złożony przez niego podpis pod pouczeniami na karcie rejestracyjnej bezrobotnego. Ponadto w piśmie z dnia [...] czerwca 2018 r. PUP zwrócił się do skarżącego o zwrot pobranego świadczenia pieniężnego w kwocie 10007,70 zł z powodu nabycia prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W tych okolicznościach sprawy ustalenia organu, że kwota pobranego przez skarżącego zasiłku dla bezrobotnych w okresie od [...] lutego 2017 r. do [...] lutego 2018 r. jest świadczeniem nienależnym ocenić należy jako prawidłowe. Odnosząc się do argumentacji skargi wskazać należy, że w określonych sytuacjach zgodnie z art. 76 ust. 7 ustawy starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, zwrot refundacji oraz jednorazowo przyznanych środków w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 2 i 3, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady rynku pracy umorzyć te należności w całości albo w części. Zauważyć należy, że podnoszone przez skarżącego okoliczności odnoszą się do ulg, o których mowa w art. 76 ust. 7, nie zmierzają natomiast do podważenia kwalifikacji świadczenia jako pobranego nienależnie. Zaskarżona decyzja dotknięta jest jednak uchybieniem, które powoduje że nie może utrzymać się ona w obrocie prawnym. Zauważyć należy, że w sentencji decyzji organu I inst. orzekającej o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wymienione zostały dwie różne kwoty nienależnie pobranego świadczenia, do zwrotu których skarżący został zobowiązany, czyli: 8.531,47 zł oraz słownie: dziesięć tysięcy siedem złotych siedemdziesiąt groszy. Wprawdzie w uzasadnieniu decyzji mowa jest o kwocie 8.531,47zł jako świadczeniu nienależnie pobranym i podlegającym zwrotowi, jednakże zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma treść zawarta w sentencji decyzji. W wypadku egzekwowania roszczenia na drodze postępowania egzekucyjnego o treści egzekwowanego obowiązku przesądza sentencja decyzji, stąd tak dużą wagę przywiązuje się do precyzyjnego określenia prawa lub zobowiązania strony w treści decyzji administracyjnej. W obecnym stanie sprawy decyzja I inst. zobowiązuje skarżącego do zwrotu dwóch różnych kwot świadczenia nienależnego, co należy ocenić jako stan sprzeczny z obowiązującym prawem. Dodać należy, że powyższe uchybienie stanowi prawdopodobnie błąd o którym mowa w art. 113 § 1 kpa i podlegał rektyfikacji w trybie tego przepisu, jednak do chwili rozpoznawania sprawy przez Sąd uchybienie to nie zostało wyeliminowane. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że sprostowanie oczywistych omyłek pisarskich w rozstrzygnięciach administracyjnych może nastąpić w każdym czasie, przy czym kompetencje w tym zakresie posiada organ, który wydał akt podlegający rektyfikacji. Uchybienie organu I inst. zostało zaakceptowane decyzją organu II inst., który decyzję I inst. utrzymał w mocy. Wydaje się, że w omawianym stanie sprawy prawidłowym rozstrzygnięciem organu II inst. było orzeczenie oparte na art. 138 § 2 pkt 2 kpa, czyli uchylenie zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie co do istoty sprawy. W orzeczeniu tym organ w sposób wiążący i jednoznaczny winien był ustalić wysokość kwoty podlegającej zwrotowi jako świadczenie nienależnie pobrane. Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "c" p.p.s.a., decyzje organów obydwu instancji, podlegały uchyleniu.