II SA/Go 175/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Anna Lisowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi W.W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z [...] listopada 2014 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział (dalej jako: ZUS), po rozpoznaniu wniosku W.W., odmówił umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy i FGŚP, w łącznej wysokości 5.738,00 zł We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionym od powyższej decyzji W.W. wskazał, że zadłużenie nie zostało spowodowane przez niego, a jedynie długi odziedziczył po zmarłym ojcu. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z [...] stycznia 2015 r. nr [...], ZUS utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ stwierdził, że w sprawie nie została spełniona przesłanka umorzenia należności w postaci całkowitej ich nieściągalności, określona w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442, dalej jako: u.s.u.s.). Z akt sprawy wynika, że pkt 1, 2, 4 i 4a ww. przepisu nie dotyczą przedmiotowej sprawy. Również umorzenie na podstawie pkt 3, 5 i 6 nie można uznać za spełnione z uwagi na posiadany przez W.W. majątek ruchomy, aktualnie nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne i na dzień dzisiejszy brak jest możliwości stwierdzenia, że w jego wyniku nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ nie znalazł również podstaw do umorzenia należności w przypadku braku przesłanki całkowitej nieściągalności, na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365 ze zm.; dalej jako: rozporządzenie w sprawie umarzania należności). Organ wskazał, że w związku z nabyciem przez W.W. praw do spadku po zmarłym W.W., ZUS [...] grudnia 2013r. wydał decyzję przenoszącą odpowiedzialność z tytułu nieopłaconych składek przez W.W. na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i FGŚP. Następnie decyzją nr [...] z [...] czerwca 2014 r. zmienił decyzję z [...] grudnia 2013 r. ZUS ustalił, że aktualnie W.W. mieszka w [...]. Utrzymuje się z prac dorywczych, z których osiąga dochód w wysokości 600 zł – 1000 zł miesięcznie oraz korzysta z pomocy finansowej teściów. Organ zaznaczył, że z uwagi na brak rzetelności informacji zamieszczonych w składanych dokumentach ZUS nie był w stanie określić osób wspólnie prowadzących gospodarstwo domowe. W oświadczeniu z [...] kwietnia 2014 r. wskazano, że osobami z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe są: żona W.W., syn W.W., matka zobowiązanego I.W. oraz brak M.W.. W.W. wraz z synem zameldowani są w [...] i nie jest zgłoszona do ubezpieczeń, matka I.W. zameldowana jest w [...] i otrzymuje świadczenie – rentę rodzinną wypłacaną przez ZUS w kwocie 1750,75 zł brutto, tj. 1460,18 zł netto. Brat M.W. zameldowany jest w [...] i zarejestrowany jest w PUP jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Natomiast w oświadczeniu z [...] września 2014 r. nie wskazano osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Wydatki z tytułu miesięcznych opłat wynoszą od 0 do 200 zł. Wnioskodawca poza zobowiązaniem w ZUS posiada też inne zobowiązania pieniężne, m.in. z tytułu: zaległości podatkowej PIT-36 oraz VAT w kwocie 14.642 zł, zaciągniętego kredytu hipotecznego w [...] w wysokości 178.968,00 zł, zobowiązania wobec Urzędu Gminy w kwocie 2.427 zł, zobowiązania u osób fizycznych w wysokości 79.996,00 zł oraz zaległości w F S.A na kwotę 14.412,86 zł. Według informacji zawartych w oświadczeniu z [...] kwietnia 2014 r. zobowiązania spłacane są w ramach układu ratalnego oraz przez dobrowolne wpłaty. W ocenie organu sytuacja życiowa wnioskodawcy jest trudna, jednak istotny jest fakt spłacania innych zobowiązań pieniężnych, co świadczy o posiadaniu środków na ich regulowanie. Ponadto zobowiązany jest właścicielem nieruchomości w ½ prawa własności [...] nr [...]. W ocenie ZUS nie jest również spełniona przesłanka uzasadniająca umorzenie należności składkowych wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia w sprawie umarzania należności, bowiem § 3 ust. 1 pkt 2 ma zastosowanie tylko w stosunku do przedsiębiorców a wnioskodawca w złożonym oświadczeniu nie przedstawił dokumentów potwierdzających kłopoty zdrowotne jego i najbliższej rodziny. W skardze do sądu administracyjnego W.W. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, wskazując, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w sprawie dotyczącej zadłużenia jego brata M.W. wyrokiem z 15 stycznia 2015 r. sygn. akt II SA/Go 695/14 uchylił decyzję ZUS w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek. Odpowiadając na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, że co do zasady, sąd administracyjny opiera kontrolę legalności na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżoną decyzję. Sądy administracyjne nie są sądami merytorycznymi, kontrolują na podstawie ustawy legalność zaskarżonego aktu, badając przy tym, czy organy nie naruszyły przy wydawaniu tego aktu prawa materialnego, bądź procesowego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja obarczona jest istotnymi wadami, mającymi wpływ na treść rozstrzygnięcia. Przystępując do kontroli zaskarżonej decyzji należy w pierwszym rzędzie wskazać, że stosownie do treści art. 28 ust. 1 u.s.u.s, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 ustawodawca określił przypadki całkowitej nieściągalności, i tak całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie z ust. 3a art. 28 u.s.u.s należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W ust. 3b art. 28 ustawodawca zawarł delegację, na podstawie której minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Stosownie do treści ust. 4 umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Zgodnie z treścią art. 30 u.s.u.s do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wykonując delegację wynikającą z art. 28 ust. 3b wydał 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie umarzania należności. Stosownie do treści § 3 ust. 1 rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W świetle powyższych wywodów wskazać zatem należy, iż zasadnie ZUS w zaskarżonej decyzji wykazał, że w stosunku do skarżącego nie wystąpiła żadna z przesłanek opisanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s, w tym z pkt 1, 2, 4 i 4a - z przyczyn oczywistych, zaś z pkt 3, 5 i 6 wskutek ustalenia, że nie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, ani też naczelnik urzędu skarbowego ani komornik nie stwierdzili braku majątku skarżącego z którego można prowadzić skutecznie postępowanie egzekucyjne. Brak jest także podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ rozpoznając sprawę dokonał również analizy sprawy pod kątem możliwości zastosowania przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Podzielając stanowisko organu, iż w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z sytuacją poniesienia przez skarżącego strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności ani też z wystąpieniem u skarżącego choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania przez skarżącego dochodu umożliwiającego opłacenie należności, wskazać należy, że we wniosku (oraz w toku postępowania administracyjnego) skarżący akcentował swoją trudną sytuację materialną. W takiej sytuacji organ administracji podejmując decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, ma obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a, wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny. Aby jednak takie wyważenie było możliwe i aby organ mógł stwierdzić, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie odsetek od nieopłaconych składek, konieczna jest ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy z uwzględnieniem jego dochodu i wydatków i ustalenie, że opłacenie składek nie pozbawiłoby go i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W rozpoznawanej sprawie w toku postępowania skarżący podał jakie osiąga dochody: 600 – 1000 zł z prac dorywczych oraz korzysta z pomocy finansowej teściów. ZUS ustalił średniomiesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego, które wynoszą 0 - 200,00 zł oraz inne zobowiązania skarżącego poza ZUS. Posiadając zatem takie konkretne informacje, organ powinien w uzasadnieniu decyzji wykazać, dlaczego przy określonym dochodzie i określonych wydatkach w jego ocenie sytuacja materialna skarżącego jest na tyle dobra, że opłacenie należności nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Takich ustaleń czy też kalkulacji organ nie poczynił. Tymczasem już proste porównanie wysokości dochodu skarżącego: 600 - 1000 zł, przy uwzględnieniu nawet tylko wydatków na utrzymanie, które trzeba bezwzględnie uznać za niezbędne (200 zł), z wysokością odsetek od nieopłaconych składek, rodzi wątpliwości, czy istnieją możliwości spłaty zadłużenia przy bardzo niewielkich dochodach. Za niewystarczające należy też uznać stanowisko organu, iż skarżący reguluje zobowiązania finansowe wobec innych wierzycieli. Nadto organ wskazał, że skarżący jest właścicielem nieruchomości w postaci gospodarstwa rolnego. Pomijając fakt, że organ nie poczynił w sprawie żadnych ustaleń dotyczących wielkości gospodarstwa rolnego strony w kontekście możliwości uzyskiwania dochodów z jego prowadzenia, należy przede wszystkim podkreślić, że nie można uzależniać umorzenia odsetek od nieopłaconych składek od faktu bycia współwłaścicielem gospodarstwa rolnego. Nie można zatem przyjąć, że organ wydając zaskarżoną decyzję, nie naruszył granic uznania administracyjnego (które wyznacza art. 7 k.p.a, nakładający na organ administracji publicznej obowiązek uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywatela). W świetle powyższego stwierdzić należy, iż wydanie decyzji nie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym. Tym samym organ nie rozważył właściwie wszelkich okoliczności mogących mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi. Zdaniem sądu, ten błąd mógł mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia organu. Biorąc powyższe pod uwagę, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 p.p.s.a orzekł jak w sentencji. Powtórnie rozpoznając sprawę, w związku z wnioskiem skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ będzie miał obowiązek zastosować się do uwag wynikających z niniejszego uzasadnienia.