II SA/Go 183/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz, Sędziowie Asesor WSA Joanna Brzezińska,, Asesor WSA Anna Juszczyk - Wiśniewska (spr.), Protokolant Ewa Siudek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 sierpnia 2005 r. sprawy ze skargi A. i B.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy i zagospodarowania terenu I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję nr [...] Wójta Gminy z dnia [...] r. znak [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego solidarnie na rzecz A. i B. małżonków C. kwotę 500 (pięćset) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. SA/Go 183/05 UZASADNIENIE W dniu [...].03.2004r. przez Wójta Gminy wydana została decyzja [...] o warunkach zabudowy znak: [...]. W decyzji tej ustalono dla K.K. warunki zabudowy i szczegółowe zasady zagospodarowania terenu oraz jego zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie pomieszczeń biurowo-socjalnych na działce nr ewidencyjny [...]. W przedmiotowej decyzji m.in. ustalono lokalizację na granicy z działką nr ewidencyjny [...]. W postępowaniu przed organem l instancji wpłynęło pismo A. i B.C. w którym podali iż do wniosku o wydanie decyzji o warunkach zabudowy została przez inwestora załączona niewłaściwa mapa oraz że projektowana budowa jest w bliskiej odległości od budynku mieszkalnego którego są właścicielami tj. 3 metry i z uwagi na to, że wiatry prawie zawsze wieją od strony działki [...] spowodują zwiększoną emisję czadu do ich budynku oraz wybudowanie tak wysokiego budynku zmniejszy doświetlenie budynku, którego są właścicielami. W uzasadnieniu organ l instancji ustosunkował się do przedmiotowych zarzutów stwierdzając m.in., że projektowana inwestycja ma być zlokalizowana w odległości ok. 4,5 m od budynku mieszkalnego zlokalizowanego na działce nr [...] którego właścicielkami są małżonkowie C., nie jest więc w bliskiej lokalizacji tego budynku bowiem zgodnie z § 12 ust.3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie - odległość zabudowy od granicy działki budowlanej powinna wynosić co najmniej: a) z otworami okiennymi lub drzwiami - 4m. b) bez otworów okiennych lub drzwiowych - 3m. Ponadto podano, że sporządzenie projektu decyzji o ustaleniu warunków zabudowy powierzono osobie wpisanej na listę izby samorządu zawodowego urbanistów. Wszystkie warunki określone w art. 61 ust.1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym zostały łącznie spełnione co stwierdzono na podstawie wizji lokalnej w terenie i analizy obszaru wokół działki budowlanej. Od powyższej decyzji odwołanie złożyli małżonkowie C.. W odwołaniu wnieśli o uchylenie decyzji z powodu braku zawiadomienia wszystkich stron postępowania administracyjnego a także z powodu wystąpienia "kolizji interesów stron postępowania". W uzasadnieniu odwołania podano również, że pomimo przytoczenia przepisu z którego wynika, że budynek powinien być oddalony 3m od granicy działki- projektowany jest na granicy. Wysokość projektowanego budynku zmniejszy - zdaniem Skarżących -doświetlenie ich budynku mieszkalnego. Podano również, że gdyby przeprowadzono wizję lokalną i prawidłowo dokonano analizy obszaru wokół działki budowlanej nie doszło by do stwierdzenia spełnienia warunków wymienionych w art.61 ust.1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją [...] z dnia [...] maja 2004r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy. W uzasadnieniu decyzji podano, że przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, określenie sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy terenu następuje w drodze decyzji o warunkach zabudowy. Ustawa określa warunki, które łącznie muszą być spełnione aby decyzja mogła zostać wydana jak również określa niezbędne elementy decyzji m.in. określenie wymagań dotyczących ochrony interesów osób trzecich. Zdaniem organu odwoławczego w wydanej decyzji organu l instancji zawarto wymogi w tym w zakresie (w pkt.2 ppkt d) uwzględniając usytuowanie budynku od granicy działki i od zabudowy na działce sąsiedniej zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 12.04.2002r. w sprawie warunków technicznych (...) W decyzji organ l instancji powołał również treść przepisu art.5 Prawa budowlanego obowiązujący w następnym etapie postępowania, jednakże w treści analogiczny jak wskazany wcześniej - więc zdaniem organu II instancji - stwierdzić należy, że w zakresie wymóg ochrony interesu osób trzecich został spełniony. W odniesieniu natomiast do zarzutu nie powiadomienia wszystkich stron postępowania- zdaniem organu odwoławczego- nie znajduje on potwierdzenia w załączonych dokumentach tj. informacji z rejestru gruntu. Podano również, że decyzja ustalająca warunki zabudowy wiąże organ wydający decyzję o pozwoleniu na budowę co wynika z treści art.55 w związku z art. 64 ust.1 ustawy prawo budowlane, a więc ustalone w niej szczegółowe zasady zagospodarowania terenu oraz jego zabudowy, są wiążące w zakresie ustalonych warunków i wymogów ochrony i kształtowanie ładu przestrzennego również obsługi w zakresie infrastruktury technicznej i komunikacji. Obawy stron w tym zakresie - zdaniem organu II instancji są przedwczesne, ich wyegzekwowania można bowiem domagać się na następnym etapie postępowania administracyjnego. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżącym została doręczona 12.05.2004r. Od tej decyzji złożona została skarga przez uczestników postępowania – A. i B.C. (data nadania 11.06.2004r.) W skardze wniesiono o uchylenie skarżonej decyzji i zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżących. Zarzucono organowi l instancji wydanie decyzji z naruszeniem prawa, organowi II instancji utrzymanie w mocy wadliwej decyzji. W uzasadnieniu skargi podano, że w toku prowadzonego przez organ l instancji postępowania doszło do istotnych naruszeń tak przepisów proceduralnych jak i norm prawa materialnego, które całkowicie dyskwalifikują przedmiotową decyzję. Zdaniem skarżących organ l instancji przede wszystkim nie dopełnił wymogów określonych art.60 ust.2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, do uzyskania dla wydawanej decyzji wszystkich ustawowo określonych uzgodnień- tj. brak w aktach sprawy uzgodnienia przedmiotowej decyzji z Zarządem Powiatu w zakresie zadań samorządowych (pismo organu l instancji skierowane zostało do niewłaściwego organu bo do Starosty powiatu i stanowisko w tej sprawie zajął ten niewłaściwy organ). Całkowicie pominięto wymóg uzyskania uzgodnień z właściwym zarządcą drogi, do której przylega działka, objęta planowaną inwestycją. Załącznik graficzny decyzji niespełna wszystkich prawem przewidzianych wymogów albowiem z jego opisu nie wynika, że jest to załącznik do decyzji Wójta Gminy, a także oznaczenie linii rozgraniczających jest niewłaściwe i nieczytelne, gdyż literami "A", "B", "C", "D" organ mógł oznaczyć jedynie punkty a nie linie, które ze swej istoty są zbiorami punktów- stąd też i w tym wypadku decyzja nie odpowiada prawu. Ponadto - zdaniem skarżących - w aktach sprawy brak jest dowodu na okoliczność spełnienia przez organ l instancji wymogu zawartego w art. 60 ust.4 ustawy , gdyż ani pod projektem decyzji ani też w innym dokumencie nie stwierdzono podpisu osoby upoważnionej w myśl w/w przepisu do sporządzenia projektu decyzji. Najistotniejszym uchybieniem merytorycznym decyzji jest naruszenie art. 61 ust.1 pkt I w zw. z ust. 6 i ust.7 ustawy gdyż organ l instancji przy ustaleniu warunków zabudowy działki [...] całkowicie pominął zasady i wymogi dotyczące nowe zabudowy i zagospodarowania terenu obowiązujące w przypadku braki miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Jednym z tych obligatoryjnych elementów warunkujących wydanie decyzji o warunkach zabudowy jest spełnienie wymogu aby co najmniej jedna sąsiednia działka dostępna z tej same drogi publicznej była zabudowana w sposób pozwalający na określenie wymagań dotyczących nowej zabudowy w zakresie kontynuacji funkcji , parametrów , cech wskaźników kształtowania zabudowy oraz zagospodarowania terenu, w tyrr gabarytów i formy architektonicznej obiektów budowlanych, linii zabudowy oraz intensywność wykorzystania terenu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu podano, że w decyzji szczegółowo odniesiono się do zarzutów podniesionych w odwołaniu. Natomiast zarzuty skarżących dotyczące naruszenia przepisów proceduralnych jak i norm prawa materialnego, w szczególności braku uzgodnień właściwych organów, braku potwierdzenia sporządzenia projektu przedmiotowej decyzji przez osobę uprawnioną, a także niespełnienia łącznie warunków określonych w art.61 ust.1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym i wadliwości sporządzenia załącznika graficznego do decyzji - zostały sformułowane na etapie wniesienia skargi. Zarzuty te nie były przedmiotem rozpatrywania przez organ II instancji jako nie podnoszone na etapie prowadzonego postępowania administracyjnego, a więc - zdaniem organu II instancji - nie zasługujące na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie należy zauważyć, że na podstawie § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z 13 sierpnia 2004r. w sprawie przekazania Wojewódzkim Sądom Administracyjnym w Gorzowie Wlkp. i Kielcach rozpoznawanie spraw z obszaru województwa lubuskiego i świętokrzyskiego należących do właściwości Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Poznaniu i Krakowie (Dz.U. Nr 187, póz. 1926) w związku z § 1 pkt 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z 13 sierpnia 2004r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz.U. Nr 187. poz.1927) sprawy w których skargi na działalność organów administracji publicznej mających siedzibę na terenie woj. lubuskiego zostały przekazane Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu -zostały przekazane Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wlkp. Na mocy cytowanych przepisów sąd ten, z dniem 01 lipca 2005r. stał się właściwy do rozpatrzenia przedmiotowej skargi. Skarga zasługuje na uwzględnienie Dokonując analizy akt administracyjnych sąd zauważył, że w niniejszej sprawie decyzja z dnia [...] marca 2004r. w sprawie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego jak również z naruszeniem prawa materialnego. Zarzuty podniesione w skardze należy uznać za trafne. Ustawodawca w przepisie art. 60 ust 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym ustalił "obowiązek" dla organu uzyskania odpowiednich uzgodnień. Zarząd powiatu jako organ wykonawczy powiatu oraz starosta jako jego przewodniczący posiadają odrębne i niezależne od siebie uprawnienia. Przepis art.34 ustawy o samorządzie powiatowym określa podstawowe obowiązki i uprawnienia starosty związane z wykonywaniem funkcji przewodniczącego powiatu oraz kierownika starostwa, a także organu reprezentującego powiat na zewnątrz. Starosta jest organem reprezentującym powiat na zewnątrz. Oznacza to, iż we wszelkich stosunkach z organami administracji rządowej i samorządowej jest on uprawniony do reprezentowania interesów powiatu. W zakresie tej reprezentacji wchodzą zarówno czynności faktyczne, jak i prawne. Czynności te wykonuje jednoosobowo i nie jest związany żadnymi wytycznymi czy instrukcjami pozostałych członków zarządu lub rady powiatu. Natomiast zarząd powiatu jest organem wykonawczym powiatu. W jego skład wchodzą starosta jako jego przewodniczący , wicestarosta, i pozostali członkowie. Zarząd jest organem kolegialnym . Sam fakt, że przewodniczącym zarządu jest starosta nie może stanowić podstawy do przyjęcia tezy, że starosta w takim wypadku wykonuje zadania zarządu. W przedmiotowej sprawie zgodnie z treścią art. 60 ust.2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym - w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji organu l i II instancji - decyzję o warunkach zabudowy wydaje się po uzgodnieniu m.in. z zarządem powiatu w zakresie zadań samorządowych. Przepisy ustawy wprost wskazują organ właściwy do przeprowadzenia uzgodnień. Z akt administracyjnych przedłożonych sądowi wynika, że dokument znak: [...] będący odpowiedzią na pismo z dnia [...].0l.2004r. [...] dotyczące uzgodnień, podpisane zostało "z upoważnienia starosty". Jak już wcześniej zaznaczono zarząd powiatu jest organem kolegialnym, brak jest jednak dokumentów z których wynikałoby, że sprawa została "rozpatrzona" przez zarząd powiatu. Ponadto odpowiedź na powyższe pismo powinno zostać podpisane przez zarząd powiatu, ewentualnie przez osobę upoważnioną przez zarząd powiatu. W przypadku gdyby dokument ten został podpisany przez starostę, można by przyjąć, że w tym zakresie posiadał upoważnienie zarządu powiatu. Nie można jednak przyjąć, że starosta mógł w tym zakresie udzielić upoważnienia. Sąd orzeka na podstawie przedłożonych akt administracyjnych. Z akt tych nie wynika czy osoba, która podpisała pismo z dnia [...].01.2004r. była do powyższego upoważniona przez zarząd powiatu - czyli organ właściwy do dokonania ustaleń zgodnie z treścią przywołanego przepisu art. 60 ust. 2 ustawy o planowaniu zagospodarowaniu przestrzennym. W przypadku braku uzgodnień z właściwym organem decyzja w sprawie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania przestrzennego dotknięta byłaby jedną z wad wymienionych w art. 145 kodeksu postępowania administracyjnego będącą podstawą do wznowienia postępowania. W odniesieniu do zarzutu skargi dotyczącego braku podpisu pod projektem decyzji osoby określonej w art. 60 ust. 4 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym należy stwierdzić, że zarzut ten jest również trafny. Wyżej powołany przepis przewiduje, że sporządzenie projektu decyzji o ustaleniu warunków zabudowy powierza się osobie wpisanej na listę izby samorządu zawodowego urbanistów albo architektów. Z akt administracyjnych przedłożonych Sądowi, nie wynika jednak kto projekt sporządził. Przepisy nie przewidują obowiązku podpisania projektu decyzji przez osobę go sporządzającą, skoro jednak ustawodawca określił krąg osób uprawnionych do sporządzenia tego projektu, z akt sprawy winno wynikać kto projekt ten sporządził. Samo stwierdzenie organu, ze projekt sporządziła osoba uprawnień; bez podania nazwiska, numeru uprawnień uznać należy za niewystarczające. Decyzja o warunkach zabudowy ma szczególny charakter. Ten szczególny charakter decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowaniu terenu wynika z tego, że zgodnie z treścią art. 46 ust. 2 nie rodzi ona prawa do terenu ani nie narusza praw własności i uprawnień osób trzecich. Warunki zabudowy i zagospodarowaniu terenu wiążą natomiast organ wydający pozwolenie na budowę. Decyzja ta ma zatem charakter promesy, przyrzeczenia, że ustalone w decyzji warunki zabudowy i zagospodarowania terenu przesądzą o treści kolejnej decyzji - pozwolenia na budowę. Zgodnie z treścią art. 61 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym - wydanie decyzji warunkach zabudowy jest możliwe jedynie w przypadku łącznego spełnienia warunków wymienionych w ust. l wyżej powołanego przepisu. Z treści decyzji organu l instancji nie wynika, by organ rozpatrywał w postępowaniu spełnienie warunków określonego w pkt. 1 przywołanego przepisu tj. spełnienia warunku, że co najmniej jedna działka sąsiednia, dostępna z tej samej drogi publicznej, jest zabudowana w sposób pozwalający na określenie wymagań dotyczących nowej zabudowy w zakresie kontynuacji funkcji parametrów, cech i wskaźników, kształtowanie zabudowy oraz zagospodarowanie trenu, w tym gabarytów i formy architektonicznej obiektów budowlanych, linii zabudowy oraz intensywności wykorzystania terenu. W decyzji organu l instancji znajduje się zapis, że ustala się budowę pomieszczeń biurowo-socjalnych jako zabudowę uzupełniającą pomiędzy istniejącym budynkiem gospodarczym i warsztatowym na działce nr ewid. [...]. Nadto ustalono lokalizację obiektu na granicy z działką nr ewid. [...], jak również dopuszczono usytuowanie budynku według załącznika, określono gabaryty obiektu, szerokość elewacji zewnętrznej, wysokość elewacji frontowej, geometrię dachu. Zgodnie z treścią art. 61 ust. 5 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym jednym z warunków wydania decyzji jest to, że decyzja ta jest zgodna przepisami odrębnymi. Art. 6 ust. 2 pkt. 1 ustawy określa, że każdy ma prawo w granicach ustawowych, do zagospodarowania terenu, do którego ma tytuł prawnych, zgodnie z warunkami ustalonymi w planie miejscowym lub decyzji o warunkach zabudowy, jeżeli nie narusza chronionego prawem interesu publicznego lub osób trzecich. Istnienie działki zabudowanej w bliskiej okolicy, która tworzy pewien harmonijny układ, oceniany z punktu widzenia urbanistyki, oraz dostęp tej działki do tej samej drogi publicznej stanowią warunki konieczne do uzyskania decyzji o warunkach zabudowy. Działka sąsiednia powinna być zabudowana w sposób pozwalający na określenie wymagań dotyczących nowej zabudowy w zakresie kontynuacji funkcji, parametrów, cech i wskaźników kształtowania zabudowy. Zabudowa nie pozwalająca ustalić tych warunków nie jest traktowana jako spełniająca warunek art. 61 ust. 1, pkt. 1, którego celem jest dostosowanie zamiarów inwestycyjnych do istniejących w danym miejscu standardów. Zasada dobrego sąsiedztwa określa konieczność dostosowania nowej zabudowy do wyznaczonych przez zastany w danym miejscu stan dotychczasowej zabudowy, cech i parametrów o charakterze urbanistycznym. W decyzji organu jak i aktach administracyjnych brak jest informacji w powyższym zakresie. Z tego też względu Sąd nie ma możliwości oceny, czy przy wydaniu decyzji organ l instancji powyższe okoliczności brał pod uwagę, a tym samym czy w sprawie został spełniony warunek określony w art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy. Zgodnie z treścią § 4 ust.1 i 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 26 sierpnia 2003r. w sprawie sposobu ustalenia wymagań dotyczących nowej zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obowiązującą linię nowej zabudowy na działce objętej wnioskiem wyznacza się jako przedłużenie linii istniejącej zabudowy na działkach sąsiednich. W przypadku niezgodności linii istniejącej zabudowy na działce sąsiedniej z przepisami odrębnymi, obowiązującą linię nowej zabudowy należy ustalić zgodnie z tymi przepisami. Do przepisów odrębnych należy zaliczyć rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie . Zgodnie z treścią §12 ust.1 i 3 cytowanego aktu wynika, że budynki na działce budowlanej sytuuje się od granicy z sąsiednia, działką budowlaną w odległości nie mniejszej niż: 1) 4 m - w przypadku budynku zwróconego ścianą z otworami okiennymi lub drzwiowymi w stronę tej granicy, 2) 3 m - w przypadku budynku zwróconego ścianą bez otworów okiennych lub drzwiowych w stronę tej granicy. Natomiast sytuowanie ściany budynku bez otworów okiennych lub drzwiowych w stronę działki sąsiedniej dopuszcza się w odległości 1,5m od granicy z tą działka budowlaną lub bezpośrednio na granicy z tą działką jeżeli: 1) wynika to z ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo 2) nie jest możliwe zachowanie odległości, o której mowa w ust. 1 pkt 2, ze względu na rozmiary działki. W przedmiotowej sprawie warunki dopuszczające postawienie budynku na granicy nie zostały spełnione tzn. rozmiar działki pozwalał na zachowanie odległość określonych rozporządzeniem, a miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego nie ma. W aktach administracyjnych brak jest również analizy funkcji oraz cech zabudowy i zagospodarowania terenu w zakresie warunków o których mowa w art. 61 ust.1-5 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Zgodnie z treścią § 9 rozporządzenia w sprawie sposobu ustalenia wymagań dotyczących nowej zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego- wyniki tej analizy zawierające część tekstową i graficzną stanowią załącznik do decyzji o warunkach zabudowy. W przedmiotowej sprawie do decyzji organu l instancji dołączona została tylko mapa w skali 1:500 z liniami rozgraniczającymi teren inwestycji. Decyzja organu l instancji w istotny sposób narusza przepisy prawa materialnego jak i postępowania administracyjnego. Organ odwoławczy rozpatruje odwołanie na podstawie akt administracyjnych organu l instancji. Nie może jednak ograniczyć się tylko do badania zarzutów podniesionych w odwołaniu. Odwołanie nie wymaga szczegółowego uzasadnienia (art.128 kodeksu postępowania administracyjnego). Organ odwoławczy wydaje decyzję o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji wówczas gdy stwierdzi, że decyzja organu l instancji jest prawidłowa. Organ jest obowiązany oceniać prawidłowość zaskarżonej decyzji nie tylko w granicach zarzutów przedstawionych w odwołaniu, lecz także pod kątem przepisów prawa materialnego i procesowego, które mają zastosowanie w sprawie rozstrzygniętej skarżoną decyzją. Jeżeli organ odwoławczy nie usuwa naruszeń prawa popełnionych przez organ l instancji to- utrzymując w mocy bez zmian naruszającą prawo decyzję tego organu -- wydaje decyzję również naruszające prawo (wyrok NSA z 25 lipca 1986r., l! SA 1829/85). Mając powyższe na względzie oraz treść przepisu art.l4b § l lit. a i c i art. 152 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 205 § 1 wyżej przywołanej ustawy. Do kosztów postępowania zaliczono uiszczony przez stronę wpis w kwocie 500 zł. Na rozprawie skarżący nie potrafili podać wysokości kosztów dojazd u do sądu publicznymi środkami lokomocji.