II SA/Go 188/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Pauter Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi Z.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. 1. Sprawa dotyczy wniosku strony złożonego dnia 2 listopada 2016 r. w ramach odwołania od decyzji o wysokości zadłużenia z tytułu składek z dnia [...] września 2016 r. oraz [...] września 2016 r., z którego to Sąd Apelacyjny ( Wydział Pracy I Ubezpieczeń Społecznych) wyłączył wniosek o umorzenie zaległości składkowych przekazując go organowi do rozpatrzenia. Wniosek ten decyzją ZUS z dnia [...] października 2018 r., nr [...] został załatwiony odmownie, tak jak wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (decyzja ZUS z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...]). Ta ostatnia decyzja została uchylona prawomocnym wyrokiem tutejszego sądu z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Go 430/19. Zasadniczą przyczyną uchylenia decyzji był brak pełnego materiału dowodowego i niekompletność akt administracyjnych, co uniemożliwiło Sądowi kontrolę zaskarżonych decyzji. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych organ utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2018 r., nr [...] o odmowie umorzenia wnioskującemu należności wobec ZUS z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy wraz odsetkami w łącznej kwocie 21.389, 48 zł. Po przedstawieniu historii sprawy organ wskazał, że wniosek został rozpatrzony w oparciu o przepisy art. 28 ust. 1, 2 i 3, a także art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm. dalej u.s.u.s.) w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 41, poz. 1365) podając treść tych przepisów oraz zawarte nich przesłanki, podkreślając, że ponownie przeanalizował bieżącą sytuację strony. Wskazał, że z zebranego materiału dowodowego (w większości przedstawionego przez wnioskodawcę) wynika, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek nieściągalności składek w rozumieniu art. 28 u.s.u.s. W stosunku do zobowiązanego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, należności na koncie zobowiązanego nie uległy przedawnieniu i nadal są wymagalne. Dalej wskazał, że nie zachodzą również przesłanki szczególne, określone w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 powołanego rozporządzenia. Z oświadczenia strony złożonego dnia 20 października 2020 r. i przedłożonych dokumentów wynika, że na dzień wydania decyzji zobowiązany ma 61 lat i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą 350,00 zł, w tym: 100,00 zł czynsz i 250,00 zł opłaty eksploatacyjne. Posiada inne zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w wysokości 24.680,00 zł z tytułu zaciągniętych kredytów, w bankach w wysokości 19.455,00 zł oraz alimentacyjne w wysokości 5.200,00 zł, które nie są spłacane. Nie posiada nieruchomości, praw majątkowych oraz wierzytelności. Posiada samochód marki [...] z 2010 r. o szacunkowej wartości rynkowej około 14.000,00 zł. Aktualny dochód w gospodarstwie domowym zobowiązanego wynosi około 317,24 zł netto miesięcznie i pochodzi z działalności gospodarczej wnioskującego (dochód ten jest niższy od minimum ustalonego dla jednoosobowego gospodarstwa domowego). Wskazano, że zobowiązany nie przedstawił sytuacji (przychodów) z działalności gospodarczej za rok 2020. W ocenie ZUS sytuacja wnioskującego jest inna niż wynika z jego oświadczenia i że nie wykazał on skąd bierze środki finansowe na utrzymanie i pokrycie zobowiązań. Pomimo powołanej bardzo ciężkiej sytuacji materialnej zobowiązany nie wykazał działań mających na celu uzyskanie zasiłków celowych, stałych bądź okresowych np. na zakup opału, opłat za media lub zakup żywności. Jeśli nie podejmuje takich prób, prowadzi to do wniosku, że zobowiązany posiada środki finansowe, które w sposób wystarczający zapewniają jego byt. Nie wykazał też, że z uwagi na brak środków finansowych nie jest w stanie zapłacić składek i nie może korzystać z opieki lekarskiej. W aktach sprawy brak jest dokumentu potwierdzającego, że zobowiązany nie ma możliwości osiągania dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia z uwagi na stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny. Zobowiązany nadal prowadzi działalność gospodarczą, która może stanowić źródło dochodu. Organ podkreślił, że ciężar udowodnienia faktów, na które powołuje się strona spoczywa na tym, kto z faktów tych wywodzi skutki prawne. Analiza dokumentacji wykazała, że w sprawie nie zaszły również przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, ponieważ działalność gospodarcza nadal jest prowadzona. Dalej organ wskazał, że podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla uzasadnionych przypadków, tj. przypadków wyjątkowych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych, niezależnych od dłużnika. Udzielenie ulgi, w tym umorzenie zaległych składek, nie może być również traktowane jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych zobowiązanego, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Organ wskazał, iż decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na stronę żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na niej do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej. Rozstrzygnięcie organu odmawia natomiast przyznania przywileju, polegającego na zwolnieniu z obowiązku opłacania składek. Umorzenie w konsekwencji oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulują zobowiązania wynikające z nieopłaconych w terminie składek. Zasady sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa nie pozwoliły ZUS na wydanie decyzji o umorzeniu należności. 2. Na powyższą decyzję Z.K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Zaskarżonej decyzji zarzucił nienależyte rozważenie jego sytuacji majątkowej, pozbawienie środków na konieczne utrzymanie i brak wzięcia pod uwagę postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego i komornika sądowego o stwierdzeniu braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że w jego przypadku wystąpił ważny interes osoby zobowiązanej, gdyż po uiszczeniu należności nie będzie dysponował żadnymi środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych. Dalsze czynności egzekucyjne mogą jeszcze bardziej zagrozić jego egzystencji z powodu niezapewnienia mu minimum socjalnego, a to nie pozwoli na realizację niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący oświadczył, iż nie posiada majątku, z którego mógłby czerpać korzyści, a jego dochody są na poziomie pozwalającym tylko na wegetację, bo nawet nie wystarczają na konieczne utrzymanie. W związku z tym Naczelnik Urzędu Skarbowego w dniu [...] marca 2015 r. umorzył postępowanie egzekucyjne z tytułu zobowiązania w podatku dochodowym. 3. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Sprawa została rozpatrzona na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z wolą stron (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.). 5. Wskazać należy, że w niniejszej sprawie zastosowanie miał również art. 153 p.p.s.a., gdyż w sprawie został wydany uprzednio wyrok rozstrzygający o legalności poprzednio wydanej w tej sprawie decyzji. W tym jednak zakresie wydana i podlegająca w niniejszej sprawie ocenie decyzja związania, o którym mowa w podanym przepisie nie narusza. Jak to wskazano wyżej uchylenie poprzedniej decyzji z dnia [...] kwietnia 2019 r. wynikało z niekompletności akt sprawy i materiału dowodowego. Ze względu na upływ czasu kontrolowana decyzja z dnia [...] grudnia 2020 r. oparta jest (także dokumentowo) już na zaktualizowanym stanie faktycznym i aktualnych w tej dacie ustaleniach dotyczących sytuacji osobistej i materialnej strony. 6. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2, 3 i 3a, art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 wskazanego wyżej rozporządzenia. Przepis art. 28 ust. 1 u.s.u.s. przewiduje kompetencję ZUS do umarzania należności z tytułu składek w przypadkach określonych ust. 2-4 tego przepisu dotyczącej "całkowitej nieściągalności". Zdaniem sądu organ miał podstawy uznać, że w sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 1- 4b oraz 5. Wniosek taki wynika z faktu, że skarżący nadal prowadzi działalności gospodarczą, która przynosi mu określone dochody. Nadto, ze względu na okoliczność, że w sprawie przedmiotowych należności z tytułu składek prowadzone jest postępowanie egzekucyjne na danym etapie postępowania egzekucyjnego organ nie może z całą oczywistością stwierdzić, iż w postępowaniu tym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Oznacza to, że w sprawie nie zachodzi również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Wskazane powyżej przepisy art. 28 ust. 3 u.s.u.s. dotyczą umorzenia należności wobec ZUS z powodu całkowitej nieściągalności zobowiązanego. 7. Z kolei przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z w § 3 ust. 1 pkt 1 do 3 wskazanego wyżej rozporządzenia i możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne dotyczą takiej sytuacji, w której indywidualny stan majątkowy, sytuacja rodzinna lub zdrowotna zobowiązanego jest taka, że nie jest on w stanie spłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego lub jego rodziny. Rozstrzygnięcie organu odnośnie tej możliwości następuje w warunkach tzw. uznania administracyjnego, w ramach którego organ bada ważny interes osoby zobowiązanej i podnoszone przez stronę przesłanki osobiste, a z drugiej interes publiczny, w tym przypadku systemu ubezpieczeń społecznych. Rozstrzyganie w ramach uznania oznacza, że organ może, ale nie musi uwzględnić wniosku jeśli stwierdzi i wykaże to, że w danym stanie faktycznym zobowiązany nie zasługuje na umorzenie składek. Ze względu na charakter decyzji uznaniowej jej sądowa kontrola jest ograniczona i sprowadza się wyłącznie do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r., SA/Sz 2548/00, CBOSA). Kontrola sądu dotyczy więc przede wszystkim prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji i w szczególności polega na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. 7. Jeśli chodzi o rozstrzygnięcie w tym zakresie skarga jest również niezasadna. Analiza sytuacji osobistej, materialnej oraz zdrowotnej skarżącego, przeprowadzona w oparciu o przedłożone przez stronę oświadczenia potwierdza, że w sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie należności ze względu na osobistą i materialną sytuację strony. Argumentacja organu w tym zakresie ma oparcie w aktach sprawy i jej dokumentach i nie jest dowolna, co oznacza, że w sprawie nie naruszono granic uznania administracyjnego. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje na trudną sytuację materialną skarżącego, jednak pomimo niewielkich dochodów uzyskiwanych z prowadzonej działalności gospodarczej, skarżący kontynuuje tę działalność, nie podejmując kroków w celu poprawy swojej sytuacji dochodowej, przy czym sytuacja taka utrzymuje się na przestrzeni ostatnich kilku lat. Nadto, jak trafnie wskazał organ nie korzysta z różnych form pomocy społecznej. Skarżący nie wykazał też innych szczególnych okoliczności czy to dotyczących strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które spowodowałoby, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, czy też przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Istotne jest również to, że skarżący nie przedstawił danych dotyczących prowadzonej działalności gospodarczej za rok 2020, a to skarżący powinien współdziałać z organem i wykazywać okoliczności dotyczące jego indywidualnej sytuacji. 8. Uznając, że wydana w sprawie decyzja o odmowie umorzenia składek mieściła się w zakresie uznania administracyjnego wyznaczonego powołanymi wyżej przepisami prawa, a organ przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy i rzetelny, a także dokonał wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi określone w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., nie przekraczając granic uznania należało skargę oddalić (art. 151 p.p.s.a.). Na marginesie wskazać należy, że zmiana sytuacji skarżącego i wystąpienie nowych okoliczności, może stanowić podstawę do wystąpienia z kolejnym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności.