II SA/Go 19/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Adam Jutrzenka - Trzebiatowski Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2017 r. sprawy ze skargi grupy inicjującej przeprowadzenie referendum lokalnego M.B., A.M., A.S., A.M., E.N., E.M., E.K., J.I., J.P., J.P., J.S., K.S., Ł.W., M.L., M.K., M.M., P.P., R.B., R.S., R.T., S.W., S.M., T.S., U.O., W.B., W.W. na postanowienie Komisarza Wyborczego z dnia [...] r., w sprawie odrzucenia wniosku o przeprowadzenie referendum lokalnego oddala skargę. W dniu 3 października 2016 r. pełnomocnik inicjatora referendum R.T. powiadomił na piśmie Starostę Powiatu o zamiarze wystąpienia z inicjatywą przeprowadzenia referendum lokalnego w sprawie odwołania radnych Powiatu przed upływem kadencji. Starosta Powiatu poinformował pełnomocnika inicjatora referendum o tym, że 10 % mieszkańców powiatu uprawnionych do głosowania, którym przysługuje prawo wybierania do Rady Powiatu, objętych rejestrem wyborców na koniec III kwartału 2016r. wynosi 3.692. W dniu 30 listopada 2016 r. pełnomocnik inicjatora referendum R.T. złożył, z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek w sprawie przeprowadzenia referendum dotyczącego odwołania Radnych Powiatu przed upływem kadencji. Do wniosku dołączył 446 kart zawierających podpisy mieszkańców powiatu wraz z informacją, iż zawierają one 4.133 podpisy mieszkańców popierających inicjatywę przeprowadzenia referendum oraz oświadczenie o spełnieniu wymogu określonego w art. 13 ust. 1 i 3 ustawy o referendum lokalnym, to jest o podaniu do wiadomości mieszkańców przedmiotu zamierzonego referendum poprzez publikację ogłoszenia w Gazecie [...]. W dniach od [...] listopada do [...] grudnia 2016 r. Komisarz Wyborczy oraz upoważnieni przez niego pracownicy Delegatury Krajowego Biura Wyborczego przeprowadzili postępowanie sprawdzające prawidłowość złożonych podpisów poparcia i ich liczbę. Dokonali też weryfikacji złożonych podpisów w bazie Centralnej Ewidencji Ludności PESEL oraz w stałym rejestrze wyborców gmin z powiatu (gminy: [...]). W wyniku sprawdzenia ustalono, że na 446 kartach złożono ogółem 4.201 podpisów poparcia, z czego 3.410 podpisów jest prawidłowych, natomiast 791 podpisów nie spełniło wymogów ustawy, w tym z powodu: – błędnie podanych (lub niepodanych w ogóle) numerów PESEL - 281, – braku prawa wybierania (osoby niefigurujące w rejestrach wyborców w gminach z powiatu) - 208, – błędnie podanego nazwiska lub imienia - 90, – błędnie podanego adresu (brak nazwy miejscowości, numeru domu, numeru mieszkania) - 89, – udzielenia swojego poparcia kilkukrotnie przez te same osoby - 85, – błędnie podanej daty udzielenia poparcia - 58, – braku podpisu - 5, – udzielenia poparcia przez osobę niepełnoletnią - 1, – wpisania poparcia przez osobę zmarłą -1. Ponadto niektóre podpisy zawierały więcej niż jeden błąd (np. błędny adres i jednocześnie błędny numer PESEL), stąd też ogólna liczba wykrytych błędów wynosi 818. Natomiast liczba podpisów, które nie spełniły wymogów ustawowych wynosi 791. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2016r. Komisarz Wyborczy, na podstawie art. 22 ust. 4 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 400), odrzucił wniosek o przeprowadzenie referendum lokalnego w sprawie odwołania Rady Powiatu przed upływem kadencji. Komisarz wskazał, iż na podstawie art. 4 pkt 1 ustawy o referendum lokalnym, referendum przeprowadza się na wniosek co najmniej 10% uprawnionych do głosowania mieszkańców powiatu. Na podstawie art. 12 ust. 5 cyt. ustawy, liczba mieszkańców jednostki samorządu terytorialnego uprawnionych do głosowania ustalana jest na koniec kwartału poprzedzającego złożenie pisemnego wniosku przez inicjatora referendum w tej sprawie. Liczba mieszkańców powiatu uprawnionych do głosowania na koniec III kwartału 2016 r. wynosiła 36.919, co oznacza, że 10% tej liczby wynosi 3.692 i dla ważności wniosku o przeprowadzenie referendum konieczne było uzyskanie poparcia od co najmniej takiej liczby mieszkańców uprawnionych do głosowania - objętych stałym rejestrem wyborców. Dalej organ podał, iż zgodnie z art. 14 ust. 4 cyt. ustawy, mieszkaniec jednostki samorządu terytorialnego popierający wniosek o przeprowadzenie referendum podaje nazwisko, imię, adres zamieszkania, numer ewidencyjny PESEL i datę udzielenia poparcia. Dane te potwierdza własnoręcznym podpisem. Zgodnie z pkt 13 załącznika do uchwały Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 7 maja 2012 r. (M.P. z 2012 r. poz. 353 z późn. zm.) w sprawie wytycznych i wyjaśnień w sprawie referendów lokalnych dotyczących odwołania jednostek samorządu terytorialnego, dane takie jak: imię i nazwisko muszą być podane w pełnym brzmieniu. Adres zamieszkania obejmuje: nazwę miejscowości (miasta, wsi, osady) nazwę ulicy i numeru domu oraz numeru mieszkania. Brak danych lub niepełne określenie adresu zamieszkania powoduje uznanie poparcia za złożone wadliwie. Komisarz stwierdził, że aby uznać przedmiotowy wniosek za należycie poparty, konieczne było zebranie 3.692 prawidłowo złożonych podpisów poparcia. Inicjator referendum zebrał łącznie 3.410 prawidłowo złożonych podpisów osób popierających referendum, czyli o 282 podpisy mniej aniżeli wymagane 10% uprawnionych do głosowania mieszkańców powiatu. W konsekwencji, w ocenie Komisarza, wbrew zapewnieniu znajdującemu się we wniosku inicjatora referendum, nie wywiązał się on z obowiązku, o którym mowa w art. 4 pkt 1 ustawy o referendum lokalnym. W związku z powyższym wniosek o przeprowadzenie referendum zawiera uchybienie w postaci zebrania niewystarczającej ilości prawidłowo złożonych podpisów. Z uwagi na to, że w dniu 2 grudnia 2016 r. upłynął termin zbierania podpisów (art. 14 ust 1 cyt. ustawy) to wniosek złożony przez inicjatora referendum zawiera nieusuwalną wadę i podlega na mocy art. 22 ust. 4 cyt. ustawy odrzuceniu. Skargę na postanowienie z dnia [...] grudnia 2016r. złożyła grupa inicjująca przeprowadzenie referendum lokalnego w osobach: M.B., A.M., A.S., A.M., E.N., E.M., E.K., J.I., J.P., J.P., J.S., K.S., Ł.W., M.L., M.K., M.M., P.P., R.B., R.S., R.T. (pełnomocnik grupy), S.W., S.M., T.S., U.O., W.B., W.W.. Strona skarżąca zarzuciła, iż ww. postanowienie zostało wydane przez Komisarza Wyborczego z rażącym naruszeniem i z obrazą przepisów prawa, które wynikają z ustaw, z umocowania poszanowania prawa, zasad współżycia społecznego oraz ustalonych w państwie prawnym zwyczajów. Ponadto zarzucili: 1. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie przepisu art. 4 w zw. z art. 14 ust. 4 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym poprzez przyjęcie przez Komisarza Wyborczego, że wniosek inicjatora zawiera uchybienia w postaci zebrania niewystarczającej ilości prawidłowo złożonych podpisów i na tej podstawie postanowił odrzucić wniosek inicjatora - podczas gdy prawidłowa weryfikacja kart z podpisami poparcia, nieograniczająca możliwości korzystania przez obywateli z ich praw konstytucyjnych prowadzi wręcz do przeciwnego wniosku, 2. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 4 ustawy o referendum lokalnym w zw. z art. 2 w zw. z art. 7 oraz art. 170 Konstytucji RP, poprzez bezpodstawne ograniczanie możliwości korzystania przez obywateli z ich praw konstytucyjnych, w niniejszej sprawie przez członków wspólnoty samorządowej, prawa do decydowania w drodze referendum w sprawie dotyczącej tej wspólnoty. 3. błędną, sprzeczną z regułami logicznego rozumowania ocenę przedłożonych przez inicjatora kart poparcia, polegającą na uznaniu przez Komisarza Wyborczego, że wniosek złożony przez inicjatora referendum zawiera nieusuwalną wadę i na tej podstawie postanowił odrzucić i wniosek inicjatora - podczas gdy prawidłowa weryfikacja kart z podpisami poparcia dowodzi o zasadności wniosku inicjatora. Mając powyższe na uwadze skarżący wnieśli o: – o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i uznanie, że wniosek inicjatora o przeprowadzenie referendum zawiera wystarczającą ilość prawidłowo złożonych podpisów, – ponowną weryfikację odrzuconych przez Komisarza Wyborczego podpisów, które nie spełniały wymogów ustawy w celu uznania ich za złożone zgodnie z przepisami prawa. – zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Komisarz Wyborczy wniósł o jej odrzucenie skargi na podstawie art.58 § 1 pkt 5 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z powodu braku zdolności sądowej i procesowej skarżącego, a w przypadku nieuwzględnienia tego formalnego wniosku o oddalenie skargi w całości jako całkowicie niezasadnej. Komisarz podał, iż zaskarżone postanowienie nie zapadło z naruszeniem prawa, a w szczególności ani przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, ani ustawy z dnia 15 września 2000r. o referendum lokalnym. W ocenie organu argumentacja podniesiona w skardze jest nieprawdziwa i/lub nieprzekonująca. Weryfikacja podpisów poparcia inicjatywy została dokonana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i w żadnym przypadku nie była ani restrykcyjna, ani zbyt formalistyczna i rygorystyczna. Została dokonana w oparciu o kryteria ustawowe określone w art.22 ust.4 i 5 u.r.l. w zw. z art.4 pkt 1 u.r.l. i art.14 ust.4 u.r.l. przy uwzględnieniu uchwały Państwowej Komisji Wyborczej w sprawie wytycznych i wyjaśnień w sprawie referendów lokalnych dotyczących odwołania organów jednostek samorządu terytorialnego z dnia 7 maja 2012r. (M.P. z 2012r. poz. 353). Zgodnie z art. 161 § 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011r. - Kodeks Wyborczy wytyczne te są dla komisarza wyborczego wiążące. W ocenie Komisarza Wyborczego należycie zweryfikowano podpisy poparcia. Dokonując wykładni stosownych przepisów ustawy o referendum lokalnym, a zwłaszcza jej art.14 ust.4 należy mieć na uwadze, że nie tyle zasadniczym celem tego sprawdzenia jest ustalenie, czy ten, kto podpisał się na liście poparcia jest w rzeczywistości uprawnioną do tego osobą. Ustawodawca w art.14 ust. 4 u.r.l. przewidział wymóg podania przez osobę popierającą inicjatywę referendum danych zupełnie podstawowych. Co więcej, nowelizując ten przepis ostatnio dodał wymóg wskazania dodatkowo daty udzielenia poparcia. Pomimo więc na ogół dość liberalnego orzecznictwa sądów administracyjnych w kwestii kompletności adresu w okresie poprzedzającym ową zmianę, ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie dodatkowego wymogu, rygoru dotyczącego złożenia poparcia dla inicjatywy referendum. Jeśli więc osoba wpisując się na listę nie podaje właściwie nazwiska (np. rodowe zamiast po mężu) lub nie podaje kompletnego adresu, to zachodzą poważne wątpliwości co do autentyczności poparcia, bo nie sposób z zasady wytłumaczyć takie postępowanie jako zgodne z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego. Wydaje się więc, że kwestionowanie poparcia w tych wszystkich wypadkach, kiedy nazwisko jest nieprawidłowe czy adres niekompletny (brak numeru domu, czy brak numeru mieszkania w domach wielorodzinnych) ma uzasadnione podstawy nie tylko w wykładni językowej, ale także funkcjonalnej i celowościowej. Zdaniem organu niezasadny, a w zasadniczej części niezrozumiały i niesprawiedliwy jest zarzut braku możliwości weryfikacji przez skarżących prawidłowości oceny kart poparcia oraz dokonania pełnej analizy wszystkich zakwestionowanych przez Komisarza Wyborczego podpisów. W celu umożliwienia przybyłym 5 członkom inicjatora referendum (w tym pełnomocnik) dokonania analizy materiałów udostępniono gabinet Komisarza i dyrektora Delegatury Krajowego Biura Wyborczego, ołówki i oryginalną dokumentację. To przybyłe osoby zdecydowały o czasie tej wizyty oraz czasie poświęconym na zapoznanie się z oryginalną dokumentacją w postaci list poparcia z adnotacjami wykonanymi kolorem czerwonym wraz z dołączonymi do każdej z nich kartkami ze zbiorczym zestawieniem stosownie do pkt 14 uchwały Państwowej Komisji Wyborczej w sprawie wytycznych i wyjaśnień w sprawie referendów lokalnych dotyczących odwołania organów jednostek samorządu terytorialnego z dnia 7 maja 2012r. Przedstawiciele inicjatora referendum analizy dokumentów dokonali w jednym dniu w ciągu kilku godzin i nie wnosili o możliwość ponownego przybycia, a dysponowali czasem 14 dni na przygotowanie i wniesienie skargi. Istotnie nie udostępniono protokołu wewnętrznego weryfikacji podpisów na kartach poparcia referendum powiatowego. Tym nie mniej protokół ten ni mniej, ni więcej zawiera zestawienie zbiorcze "suchych danych" wynikających z dokumentacji udostępnionej przedstawicielom inicjatora referendum, o czym przybyłych poinformowano. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2016 r., poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz.U z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.". Przed merytorycznym rozpoznaniem sprawy wskazać należy, że skarga w niniejszej sprawie na postanowienie Komisarza Wyborczego z dnia [...] grudnia 2016 roku w przedmiocie odrzucenia wniosku inicjatora referendum w sprawie odwołania Rady Powiatu została wniesiona z zachowaniem ustawowego terminu tj. w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia (art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2000 roku o referendum lokalnym (obecnie t.j. Dz.U. z 2016r., poz. 400 ze zm.), dalej jako "u.r.l."). Zasady i tryb przeprowadzania referendum lokalnego zostały określone w ustawie z dnia 15 września 2000 roku o referendum lokalnym. Należy jednocześnie wskazać że zgodnie z art. 1 ust. 2 u.r.l. w zakresie nieuregulowanym w ustawie o referendum lokalnym stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011 roku Kodeks wyborczy (Dz. U. Nr 21, poz. 112). Zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 2 u.r.l. w referendum lokalnym, mieszkańcy jednostki samorządu terytorialnego jako członkowie wspólnoty samorządowej wyrażają w drodze głosowania swoją wolę co do sposobu rozstrzygania sprawy dotyczącej tej wspólnoty, mieszczącej się w zakresie zadań i kompetencji organów danej jednostki lub w sprawie odwołania organu stanowiącego tej jednostki, a w przypadku gminy także wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Komisarz wyborczy postanawia o przeprowadzeniu referendum z inicjatywy mieszkańców w sprawie odwołania organu jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli wniosek mieszkańców spełnia wymogi, co wynika jednoznacznie z treści art. 23 u.r.l. Wymogi te zostały określone w u.r.l. Tym wymogami są między innymi złożenie przez inicjatora referendum na piśmie wniosku mieszkańców o przeprowadzenie referendum wraz z informacją o spełnieniu obowiązków wskazanych w art. 13 ust. 1 i 2 u.r.l. Przepis art. 13 ust. 1 u.r.l. nakłada na inicjatora referendum podanie na swój koszt informacji do wiadomości mieszkańców danej jednostki samorządu terytorialnego przedmiotu zamierzonego referendum, przy czym podanie do wiadomości w gminie następuje w sposób zwyczajowo przyjęty w danej gminie, a w powiecie i w województwie – poprzez ogłoszenie w prasie codziennej ogólnodostępnej w danej jednostce samorządu terytorialnego. Natomiast w art. 13 ust. 2 u.r.l. ustawodawca wskazał co powinna zawierać informacja o zamierzonym referendum. Zgodnie z art. 4 pkt 1 u.r.l., z zastrzeżeniem art. 5 ust. 1, referendum przeprowadza się na m.in. na wniosek 10% uprawnionych do głosowania mieszkańców gminy albo powiatu. Na postawie art. 12 ust. 5 u.r.l. liczbę mieszkańców jednostki samorządu terytorialnego uprawnionych do głosowania ustala się na koniec kwartału poprzedzającego złożenie pisemnego wniosku przez inicjatora referendum w sprawie. Według informacji udzielonej przez Starostę znajdującej się w aktach sprawy z dnia [...] października 2016 roku w niniejszej sprawie 10% mieszkańców powiatu uprawnionych do głosowania, którym przysługuje prawo wybierania do Rady Powiatu zgodnie z rejestrem wyborców na koniec III kwartału 2016 roku wynosiła 3692 osób. Oznacza to, że dla ważności wniosku o przeprowadzenie referendum w sprawie odwołania burmistrza koniecznym było uzyskanie poparcia co najmniej 3692 osób uprawnionych do głosowania ( 10 % mieszkańców powiatu uprawnionych do głosowania). Mieszkaniec jednostki samorządu terytorialnego popierający wniosek o przeprowadzenie referendum zgodnie z art. 14 ust. 4 u.r.l. podaje na karcie imię, nazwisko, adres zamieszkania i numer ewidencyjny PESEL oraz datę udzielenia poparcia. Dane te potwierdza własnoręcznym podpisem. Zgodnie natomiast z wytycznymi Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 7 maja 2012 roku w sprawie wytycznych i wyjaśnień w sprawie referendów lokalnych dotyczących odwołania jednostek samorządu terytorialnego, dane takie jak: imię i nazwisko musza być podane w pełnym brzmieniu. Adres zamieszkania obejmuje nazwę miejscowości (miasta, wsi, osady), nazwę ulicy i numer domu oraz numer mieszkania. Brak danych lub niepełne określenie adresu zamieszkania powoduje uznanie poparcia za złożone wadliwie. Za prawidłowe udzielenie poparcia należy uznać, gdy zamiast wskazanego pełnego brzmienia nazwy miejscowości w rubryce "adres zamieszkania" popierający posłuży się powszechnie używanym i jednoznacznie rozumianym skrótem tej nazwy. Wszystkie określone w tym przepisie dane osobowe są ważne, muszą być kompletne, ponieważ służą do identyfikacji osób popierających wniosek i ułatwiają weryfikację tego poparcia. Podpis i dane osobowe zostały w tym przepisie ze sobą ściśle powiązane, wzajemnie się uzupełniają. Łącznie pełnią rolę identyfikatora osoby, która opowiedziała się za przeprowadzeniem referendum. W wyroku z dnia 4 października 2012 roku w sprawie II OSK 2178/12 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że z celów i funkcji wykazów osób udzielających poparcia inicjatywie odwołania organu wykonawczego gminy wynika, że są one wyrazem publicznego politycznego prawa mieszkańców, którego zawężenie poprzez nadmierne rygorystyczne podejście do oceny prawidłowości udzielonego poparcia, oznacza naruszenie tego prawa. Akceptując co do zasady powyższy kierunek wykładni Sąd orzekający w niniejszej sprawie podkreśla, że wpisanie danych osobowych na liście osób popierających inicjatywę referendum służyć ma możliwości zweryfikowania, czy podpisy tych osób są autentyczne i pochodzą od osób uprawnionych. Wskazać również należy, że uchwała Państwowej Komisji Wyborczej, zawierająca wytyczne i wyjaśnienia dotyczące odwołania organów jednostek samorządu terytorialnego, ma znaczenie przy ustalaniu treści art. 14 ust. 2 u.r.l., nakładając określony kierunek ich wykładni i stosowania. Z pkt 12 wytycznych Państwowej Komisji Wyborczej wynika, że niepełne określenie, wskazanie adresu zamieszkania rodzi w konsekwencji wadliwość udzielonego poparcia. Należy opowiedzieć się za stanowiskiem Sądu Najwyższego zawartym w postanowieniu z dnia 31 sierpnia 2011 roku w sprawie o sygn. III SW 10/11 przeciwko nadmiernemu rygoryzmowi przy sprawdzaniu danych osobowych wyborców uznając, że chodzi nie o to, aby osoba weryfikująca odręczne wpisy w wykazie poznawała na ich podstawie imię, nazwisko i adres wyborcy udzielającego poparcia. Zasadniczym celem tego sprawdzania jest bowiem ustalenie, czy ten kto się wpisał do wykazu osób udzielających poparcia jest w rzeczywistości uprawnioną do tego osobą. Wpis obywatela do wykazu osób udzielających poparcia jest wadliwy wtedy, gdy z podanych danych wynika, że nie dotyczy on obywatela – osoby podanej w tym wykazie. Zdaniem Sądu wpis ten jest również wtedy wadliwy gdy w następstwie nie podania wszystkich danych osobowych wskazanych w art. 14 ust. 4 u.r.l. zachodzi wątpliwość co do osoby udzielającej poparcia inicjatywie przeprowadzenia referendum, czy też faktycznej daty udzielenia tego poparcia. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy podzielić pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu co do zakwestionowania przez Komisarza Wyborczego w trakcie weryfikacji poparcia udzielonego przez osoby, co do których stwierdzono brak spełnienia wymogów ustawowych: – błędnie podanych (lub niepodanych w ogóle) numerów PESEL - 281 – błędne podanie nazwiska lub imienia -90 – brak podpisu -5 Jak już wyżej wskazano przepis art. 14 ust. 4 u.r.l. w sposób precyzyjny określa wymogi jakie musi spełniać lista popierająca zgłoszoną inicjatywę przeprowadzenia referendum. Podkreślić jednak należy, że ze wskazanego unormowania nie wynika, że osoba popierająca tę inicjatywę musi sama wpisać na listę wymagane dane, jednakże jest ona zobowiązana do umieszczenia własnoręcznego podpisu przy danych identyfikujących jego osobę. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie dane dotyczące imienia, nazwiska oraz numeru ewidencyjnego PESEL muszą być prawidłowe i nie mogą zawierać żadnych błędów. Zgodność tych danych, ich kompletność, pozwala na weryfikację czy dana osoba faktycznie udzieliła poparcia inicjatywie przeprowadzenia referendum. Taki sam pogląd został wyrażony w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 12 listopada 2012r., sygn. akt IV SA/Gl 881/12. Nie może stanowić podstawy do usprawiedliwienia powyższych braków z uwagi na funkcję jaką te dane spełniają ewentualne przyczyny ich braku, na które powołuje się strona skarżąca tj. trudności z odczytaniem numeru PESEL przez osoby zbierające podpisy, błędne podanie lub też odmowa podania numeru PESEL przez osobę udzielającą poparcia. To inicjatora referendum obciąża obowiązek prawidłowego zebrania wszystkich danych wskazanych w art. 14 ust. 4 u.r.l. i ich naniesienia na listy poparcia przeprowadzenia referendum. Nie może również budzić wątpliwości zakwestionowanie przez Komisarza Wyborczego udzielenie poparcia kilkukrotnego przez tą samą osobę. Jest oczywistym, że dana osoba może tyko jeden raz udzielić takiego poparcia. Wynika to w sposób oczywisty z treści art. 4 ust. 1 u.r.l. zgodnie z którym referendum przeprowadza się na wniosek co najmniej 10% uprawnionych do głosowania mieszkańców gminy lub powiatu. W sprawie stanowiącej przedmiot niniejszego postepowania Komisarz Wyborczy stwierdził 85 przypadków co najmniej dwukrotnego wpisania tej samej osoby na listę osób popierających inicjatywę przeprowadzenia referendum. W takiej sytuacji, tą osobę uwzględniano jako udzielającą poparcia, ale tylko raz. Nie może budzić wątpliwości brak uwzględnienia przez Komisarza Wyborczego poparcia udzielonego przez osobę niepełnoletnią (1) oraz przez osobę zmarłą (1). Osoby te nie posiadają czynnego prawa do głosowania w referendum lokalnym. Przepis art. 3 u.r.l. daje prawo udziału w referendum lokalnym osobom, które stale zamieszkują na obszarze danej jednostki samorządowej i posiadają czynne prawo wyborcze do organu stanowiącego tej jednostki. Art. 1 ust. 2 u.r.l. odsyła do regulacji zawartych w ustawie z dnia 5 stycznia 2011 roku Kodeks wyborczy. Według art. 10 § 1 ust. 3 lit. a Kodeksu wyborczego w wyborach do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego - do rad powiatu prawo wybierania (czynne prawo wyborcze) ma obywatel polski, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat, oraz stale zamieszkuje na obszarze tego powiatu. Granica wieku została więc określona w sposób jednoznaczny. Zasadnie zdaniem Sądu Komisarz Wyborczy zakwestionował podpisy, przy których zgodnie z art. 14 ust. 4 u.r.l. nie podano lub podano niekompletną datę udzielenia poparcia (stwierdzono 58 takich przypadków - brak w ogóle daty, podano tylko rok, podano dzień i miesiąc bez określenia roku, podano datę nie mieszczącą się w okresie od [...] października 2016r. do [...] grudnia 2016r.). Podpisy mieszkańców popierających inicjatywę przeprowadzenia referendum można zgodnie z art.14 ust. 1 u.r.l. zbierać tylko w terminie 60 dni od złożenia przez inicjatora referendum powiadomienia o zamiarze zainicjowania referendum. Jest to termin o charakterze prekluzyjnym, który nie może być przywrócony ani przedłużony. W niniejszej sprawie powiadomienie o zamiarze przeprowadzenia referendum zostało złożone w dniu 3 października 2016 roku. Termin 60-dniowy do zbierania podpisów upłynął tym samym z dniem 2 grudnia 2016 roku (ostatni dzień terminu). Brak podania daty udzielenia poparcia inicjatywie przeprowadzenia referendum lub jej niekompletność uniemożliwia weryfikację daty jego udzielenia. Ustalenie tej daty jest o tyle istotne, że ustawodawca z uwagi na regulację zawartą w art. 14 ust. 1 ustawy wykluczył możliwość zbierania podpisów pod listą udzielenia poparcia inicjatywie przeprowadzenia referendum przed dniem złożenia powiadomienia o zamiarze zainicjowania referendum, jak i też po upływie terminu 60-dniowego liczonego od tej daty. W podanej dacie należy wymienić dzień miesiąc i rok udzielenia poparcia. Tylko data spełniająca te warunki pozwala na zweryfikowanie zachowania przesłanki dotyczącej terminu do udzielania poparcia inicjatywie przeprowadzenia referendum. Nie może również budzić wątpliwości zakwestionowanie przez organ poparcia udzielonego przez osoby, które w dacie udzielania poparcia nie były uwidocznione w rejestrze wyborczym osób uprawnionych do głosowania, którym przysługuje prawo wybierania do Rady Powiatu, czyli w rejestrach wyborców w gminach Powiatu. Stwierdzono 208 takich przypadków. Przepis art. 4 u.r.l. stanowi, że referendum przeprowadza się na wniosek co najmniej 10% uprawnionych do głosowania mieszkańców gminy lub powiatu. Źródłem informacji o liczbie mieszkańców uprawnionych do głosowania w danej jednostce samorządu terytorialnego są rejestry wyborców w gminie. Na tej podstawie przewodniczący zarządu jednostki samorządu terytorialnego (w gminie wójt, burmistrz, prezydent miasta) udziela inicjatorowi referendum informacji o liczbie mieszkańców uprawnionych do udziału w referendum. Weryfikacja uprawnienia do wzięcia udziału w referendum lokalnym, w tym do złożenia swojego podpisu pod inicjatywą referendalną, następuje w oparciu o dane wynikające z rejestru wyborców. Rejestr ten bazuje bowiem na danych osobowych z ewidencji ludności, potwierdza prawo wyborcze danej osoby, co jest okolicznością fundamentalną do oceny prawa udziału w referendum lokalnym i decydowania o sprawach dennej wspólnoty terytorialnej, w tym udzielania poparcia inicjatywie przeprowadzenia referendum w danej sprawie. O skutecznym podjęciu inicjatywy referendalnej w powiecie decydować mogą wyłącznie osoby stale zamieszkujące na terenie powiatu (art. 3 u.r.l.), co potwierdza rejestr wyborców. W ocenie Sądu weryfikacja uprawnienia do wzięcia udziału w referendum lokalnym (powiatowym), w tym do złożenia swojego podpisu pod inicjatywą referendalną winna następować w oparciu o dane z rejestru wyborców. W konsekwencji odwołanie się przez Komisarza Wyborczego przy weryfikacji podpisów pod inicjatywą referendalną do danych wynikających z rejestru wyborców należy uznać za w pełni wystarczające i zgodne z prawem. Podobny pogląd został wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku z dnia 1 sierpnia 2013 roku w sprawie III SA/Gd 525/13 (Lex nr 1415479). Sąd nie podzielił natomiast stanowiska Komisarza Wyborczego w przedmiocie zakwestionowania łącznie 89 podpisów na kartach zawierających podpisy osób popierających inicjatywę przeprowadzenia referendum w związku z stwierdzeniem błędnego adresu (braku nazwy miejscowości, numeru domu, numeru mieszkania). Dokonują analizy list poparcia dla inicjatywy przeprowadzenia referendum pod kątem tego braku Sąd stwierdził, że braki te sprowadzały się do braku podania numeru domu, numeru mieszkania czy też podawania nazwy samej miejscowości bez podania ulicy, czy też podano skrót nazwy miejscowości lub ulicy. Pozostałe dane odpowiadały warunkom określonym w art. 14 ust. 4 u.r.l. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie dane dotyczące adresu zamieszkania danej osoby, to informacja, która pełni funkcję uzupełniającą i nie musi rzutować w sposób kategoryczny na prawidłowość zgłoszonego poparcia. Dane te mają przede wszystkim stanowić ułatwienie na etapie procesu weryfikacji danych osób udzielających poparcia oraz ustalania spełnienia warunku określonego w art. 4 ust. 1 u.r.l. Nadto wskazać należy, że w wielu sytuacjach użyty skrót nazwy miejscowości, ulicy czy też brak numeru domu, mieszkania nie stanowi przeszkody w ich odczytaniu. Nieuwzględnienie poparcia udzielonego przez osoby, których dane odnośnie adresu zamieszkania nie były kompletne w sposób wyżej opisany stanowi przejaw nadmiernego formalizmu, nie znajdującego oparcia w regulacjach zawartych w ustawie o referendum lokalnym. Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutu, iż członkowie grupy inicjującej referendum byli pozbawieni możliwości zapoznania się aktami sprawy. Na ich wniosek udostępniono między innymi do wglądu uprzednio złożone karty z udzielonym poparciem, na których zamieszczono zwięzły opis stwierdzonego uchybienia. Reasumując stwierdzić należy, że Komisarz Wyborczy zasadnie przyjął, że w inicjator referendum nie przedłożył w ustawowym terminie wymaganej liczby podpisów poparcia pod inicjatywą przeprowadzenia referendum. Poparcia winno udzielić co najmniej 3692 osoby, a faktycznie prawidłowo udzieliło tego poparcia 3500 osób (uwzględniono poparcie udzielone przez osoby, których poparcie komisarz zakwestionował z uwagi na błędne podanie adresu oraz jeden podpis, który wadliwie komisarz uznał za wadliwy, a uznał go w odpowiedzi na skargę). Komisarz Wyborczy zasadnie więc postanowieniem z dnia [...] grudnia 2017 roku odrzucił wniosek o przeprowadzenie referendum lokalnego w sprawie odwołania Rady Powiatu na podstawie art. 24 u.r.l. W tym stanie rzeczy skoro podniesione zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest zarzutów, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.