II SA/Go 2/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marek Szumilas Sędzia WSA Mirosław Trzecki Protokolant referent Marta Świetlik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2010 r. sprawy ze skargi T.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] czerwca 2009r. nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy, po rozpoznaniu wniosku z [...] czerwca 2009 r., na podstawie art. 106 ust. 1 w związku z art. 7, art. 8, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, przyznał T.C. zasiłek celowy na miesiąc czerwiec 2009 r., na bieżące potrzeby rodziny, w wysokości 32 zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawca mieszka wraz z matką, lecz prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, którego miesięczny dochód wynosi 0 zł. Ponadto organ wyjaśnił, że w maju 2009 r. strona otrzymywała pomoc w formie zasiłku na żywność z rządowego programu na dożywianie w wysokości 100 zł, zasiłku okresowego w kwocie 238,50 zł oraz zasiłku celowego na bieżące potrzeby w kwocie 100 zł. Organ podał również, że z uwagi na oświadczenie T.C. z [...] czerwca 2009 r., o patrycypacji w kosztach utrzymania mieszkania w kwocie 32 zł miesięcznie, zaistniały przesłanki do przyznania zasiłku celowego na wydatki związane z utrzymaniem mieszkania w kwocie 32 zł. Organ wyjaśnił także, że stosownie do art. 3 ust. 4 w/w ustawy potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Tym samym przyznanie świadczenia z pomocy społecznej uzależnione jest też od celów i możliwości pomocy społecznej. Zasiłek celowy nie jest przyznawany na pokrycie całomiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą, a ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel bytowy. Jego wysokość jest ustalana na podstawie aktualnych okoliczności. Strona nie może przyjmować, że jeśli w poprzednim okresie został jej przyznany zasiłek w określonej wysokości, to w następnym razem otrzyma takie samo świadczenie. W odwołaniu od powyższej decyzji T.C. zarzucił, że organ pomocy społecznej nie wykorzystuje przyznanych mu środków w sposób planowy. Ponadto wskazał, że miesięcznie powinien z pomocy społecznej (w postaci zasiłku celowego, zasiłku okresowego oraz świadczenia żywnościowego) otrzymywać kwotę około 438 zł lub 467 zł, zatem domaga się przyznania zasiłku celowego w wysokości 150 zł. Decyzją z dnia [...] listopada 2009r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w całości w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego, co nie pozwala co prawda organowi na dowolność w rozstrzyganiu sprawy, ale nie nakazuje mu też spełnienia każdego żądania obywatela. Organ dokonując oceny w tym zakresie winien kierować się przede wszystkim interesem obywatela, interesem społecznym oraz własnymi środkami. Oznacza to, że przyznanie świadczeń z pomocy społecznej uzależnione jest też od celów i możliwości pomocy społecznej, a możliwości pomocy społecznej to także jej potencjał finansowy a ponadto przy przyznawaniu zasiłku uwzględnić one muszą również sytuację innych osób oczekujących pomocy. Kolegium podniosło, iż w przedmiotowej sprawie organ I instancji prawidłowo rozważył zarówno sytuację wnioskodawcy jak i własne możliwości finansowe, zebrał niezbędne dane na okoliczność sytuacji majątkowej i osobistej strony i doszedł do poprawnej konkluzji, że jego sytuacja uzasadnia przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów utrzymania mieszkania. Jednoczenie organ wiarygodnie wykazał, że przyznanie świadczenia stronie w wyższej kwocie było niemożliwe z uwagi na jego sytuację finansową i ograniczone środki finansowe, a także potrzeby innych osób ubiegających się o pomoc społeczną. Kolegium podkreśliło, że nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest również fakt, że strona nie jest pozostawiona bez pomocy i w miarę możliwości finansowych są jej przyznawane różnego rodzaju świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. T.C. podniósł, iż nie zgadza się z powyższa decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, gdyż w odwołaniu domagał się podwyższenia przyznanej kwoty zasiłku celowego z 32 zł do 200 zł. Skarżący zarzucił naruszenie art. 67 ust 2 Konstytucja RP (Dz.U. nr 78 poz. 483), który gwarantuje mu jako obywatelowi pozostającemu bez pracy prawo do zabezpieczenia społecznego oraz art. 3 ust 1, art. 3 ust 4 oraz art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej. (Dz.U. Nr 221 poz.1738). W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko w sprawie wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie Na wstępie zauważyć należy, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem. Oznacza to, że usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jej wydawaniu organy naruszyły prawo materialne określające prawa i obowiązki stron lub normy procesowe, regulujące postępowanie przed organami administracji publicznej (art. 145 § 1 pkt 1 – 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn.zm.). Postępowanie w sprawie przyznawania świadczeń z pomocy społecznych reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728) oraz - stosowane odpowiednio na podstawie art. 14 tej ustawy - przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - zwanej dalej "k.p.a.". Zgodnie z przepisem art. 3 ust. 1 ww. ustawy, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Mamy tu zatem do czynienia z powiązaniem specyficznej instytucji uznania administracyjnego polegającej na tym, iż organowi administracji przyznano możność dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań, z pojęciami nieostrymi w postaci "niezbędnej potrzeby życiowej" oraz "warunków odpowiadających godności człowieka". W swoich działaniach więc, organ w pierwszej kolejności zobowiązany jest do dokonania oceny, czy w okolicznościach przedmiotowej sprawy przyznanie skarżącemu wnioskowanej pomocy zmierzałoby do zaspokojenia jego niezbędnych potrzeb i umożliwiło mu życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. W razie zaistnienia wskazanych okoliczności istnieje możliwość odmowy przyznania pomocy społecznej jedynie wówczas, gdy przemawia za tym interes społeczny bądź przekraczałoby to możliwości organu (zostają zaspokojone niezbędne potrzeby innych osób i rodzin korzystających z ośrodka pomocy społecznej, których charakter uzasadnił ich zaspokojenie z pierwszeństwem przez konkretnie zgłoszona potrzebą). Przesłanki uzasadniające jednak odmowę przyznania pomocy muszą mieć charakter konkretny, a nie abstrakcyjny. Rozstrzygając o przedmiotowym zasiłku, niewątpliwie należy kierować się również treścią art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z analizy przepisów art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3 k.p.a. wynika, iż organ prowadzący postępowanie obowiązany jest w postępowaniu wyjaśniającym podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokładnego wyjaśnienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela, w szczególności do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Jedynie ustalone w taki sposób fakty mogą być uznane za udowodnione i stanowić materiał dowodowy będący niezbędną podstawą do wydania decyzji administracyjnej oraz jej uzasadnienia. W samej decyzji organ administracyjny jest zobowiązany do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy oraz wskazania faktów, które uznał za udowodnione, dowody na których się oparł oraz przyczyny, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W niniejszej sprawie przedmiotem sporu jest wysokość przyznanego przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej skarżącemu zasiłku celowego na miesiąc czerwiec. Materialnoprawną podstawą skażonej decyzji stanowi przepis art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu a także kosztów pogrzebu. Kluczowym w tym przepisie jest zwrot "może", który wskazuje, iż decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym powoduje, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami i żądaniami. Tym samym spełnienie kryteriów, w tym również finansowych, przez osobę ubiegającą się o zasiłek nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w wysokości, którą sama określa, a wręcz przeciwnie, organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Nie bez znaczenia jest tez fakt iż organ ograniczony jest oraz musi uwzględniać swoją sytuację i możliwości finansowe. Udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ powinien zatem kierować się ogólną zasadą dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeśli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. W ocenie Sądu, organ pomocy społecznej prowadzący przedmiotowe postępowanie zebrał pełny i wystarczający materiał dowodowy do rzetelnego określenia wymiaru udzielenia pomocy jaka mieści się w granicach określonych celami i możliwościami pomocy społecznej. W toku prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji ustalił, iż T.C. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a łączny dochód skarżącego wynosi 0 zł w związku z czym spełnia on kryterium dochodowe z art. 8 ust 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej w zw. z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pomocy społecznej (Dz.U. nr 135 poz. 950). Organ zebrał dane na okoliczność sytuacji majątkowej i osobistej strony, ustalił zgodnie z oświadczeniem, iż ponosi on koszty partycypacji w kosztach utrzymania lokalu mieszkalnego w wysokości miesięcznie 32 zł. W takiej właśnie wysokości pomoc przyznano w postaci zasiłku celowego na zaspokojenie tej niezbędnej potrzeby bytowej. Nie bez znaczenia jest również fakt, iż skarżący regularnie od 2007r. otrzymuje pomoc od Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, która w miesiącu maju 2009r. wyniosła łącznie 438,5 zł (100 zł w formie zasiłku na żywność z rządowego programu na dożywianie zasiłku okresowego w kwocie 238,5 zł oraz zasiłku celowego na bieżące potrzeby w kwocie 100 zł) W czerwcu 2009 r. odrębnymi decyzjami przyznano skarżącemu pomoc w postaci zasiłku okresowego – 238,5 zł oraz świadczenia na zakup artykułów żywnościowych – 80 zł. Nie budzi wątpliwości, iż uzyskane w ramach świadczeń z pomocy społecznej kwoty są relatywnie niskie, i nie wystarczą na zaspokojenie wszystkich bieżących potrzeb skarżącego. Jednakże pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia w ramach możliwości finansowych danej jednostki samorządu terytorialnego, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej. Zadaniem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej oraz zaspokajanie ich wszystkich potrzeb i oczekiwań (wyrok WSA w Warszawie z dnia 17.05.2007r. sygn. akt l SA/Wa 272/07). Z akt sprawy wynika, iż Skarżący jest zdolny do pracy jednakże nie pracuje i nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy. Należy również wskazać, że organ w uzasadnieniu szczegółowo wyjaśnił jaką kwotę posiadał w miesiącu poprzedzającym wydanie zasiłku z przeznaczeniem na pomoc celową jak i podał liczbę osób ubiegających się o taka formę pomocy. Organy przyznając świadczenia w ramach pomocy społecznej biorą pod uwagę nie tylko ustawowe przesłanki do uzyskania pomocy, jak kryterium dochodowe ale mają także prawo do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych na ten cel przeznaczonych, zwłaszcza, że w tak samo trudnej jak skarżący sytuacji pozostaje wiele osób i rodzin, którym również należy się pomoc od państwa. Nie ulega wątpliwości, że organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym również jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana (wyrok NSA z 19 czerwca 2007r sygn. l OSK 1464/06, LEK nr 299415). Z powyższych przyczyn Sąd zważył, iż kontrola legalności zaskarżonej decyzji organu odwoławczego utrzymującej w mocy decyzję o przyznaniu skarżącemu zasiłku celowego, nie dała podstaw do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Nadto podkreślenia wymaga, iż Sąd nie może wkraczać w sferę zastrzeżoną ustawowo do kompetencji organów administracji i określać wysokości przyznawanej pomocy w tych przypadkach, w których ustawodawca pozostawił to uznaniu organów. To organ pomocy społecznej na podstawie analizy indywidualnych potrzeb osób wnioskujących o uzyskanie pomocy oraz wysokości posiadanych na ten cel środków, władny jest udzielać świadczeń, w określonej przez siebie i umotywowanej wysokości. Mając powyższe na uwadze, na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalono.