II SA/Go 204/18

Dnia 24 maja 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku R.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R.K. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego p o s t a n a w i a : przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. R.K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Studentów Uniwersytetu z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego. Dnia 19 marca 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wynika, iż skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Studiuje w systemie stacjonarnym i nie może podjąć pracy w pełnym wymiarze czasu. Według własnego oświadczenia prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zaś jego majątek stanowi udział 1/3 w prawie własności lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkuje obecnie jego matka. Poza tym nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych czy innych przedmiotów wartościowych. Jak zadeklarował, nie uzyskuje żadnych dochodów, obciążają go natomiast stałe wydatki w postaci opłaty za pobyt w domu studenckim w kwocie 400 zł oraz opłaty związane ze studiami w wysokości 300 zł. Z dokumentacji nadesłanej w ramach uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dodatkowych wyjaśnień wynika, iż skarżący finansuje te wydatki z darowizn i pożyczek od krewnych i znajomych, z nagrody okolicznościowej rektora uczelni, zaś częściowo pozostają one nie pokryte, co jest przyczyną zadłużenia skarżącego wobec Uniwersytetu na kwotę około 2000 zł. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało uwzględnić. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Jej celem jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść m.in. kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (postanowienie NSA z 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Prawo to ma służyć najuboższym, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Opierając się na udzielonych przez skarżącego informacjach w zakresie sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodowej stwierdzić należy, iż opisany wyżej warunek przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych został w niniejszej sprawie spełniony. Skarżący jako człowiek młody, studiujący, według własnego oświadczenia niepracujący i nie pozostający na niczyim utrzymaniu, nie uzyskuje stałych dochodów, zaś utrzymuje się z darowizn i pożyczek od rodziny i znajomych. Brak jest przy tym przesłanek, aby oświadczeniu skarżącego w tym zakresie odmówić wiarygodności. Powyższe prowadzi do uznania zasadności wniosku R.K. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, co pozostaje w ścisłym związku z celem instytucji prawa pomocy, jakim jest zapewnienie osobie wnioskującej możliwości skorzystania z konstytucyjnie gwarantowanego prawa do sądu. W tej sytuacji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.