II SA/Go 210/11

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. – Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2011 r. w Gorzowie Wlkp. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.Z. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a: 1. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. ustanowić radcę prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 9 czerwca 2011 r. oddalił skargę R.Z. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. 5 sierpnia 2011 r. do sądu wpłynęła skarga kasacyjna sporządzona osobiście przez skarżącą wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. 29 sierpnia 2011 r. do sądu wpłynął wniosek R.Z. o przyznanie prawa pomocy, złożony na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i córką. Oświadczyła, że dochód rodziny wynosi 3.682,82 zł (brutto). Skarżąca podała, że nie osiąga dochodu z tytułu posiadanej nieruchomości rolnej (3,97 ha). W uzupełnieniu złożonego wniosku R.Z. przedstawiła wyciągi z rachunków bankowych i wykaz rachunków dotyczących kosztów eksploatacji nieruchomości (energia elektryczna 76,20 zł,, gaz 66,28 zł, ubezpieczenie nieruchomości 270 zł (pierwsza rata), ubezpieczenie OC 289 zł, abonament telefoniczny 78 zł, wywóz nieczystości 57 zł). Wniosek o udzielenie prawa pomocy okazał się częściowo zasadny. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej zwanej p.p.s.a.) prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika podatkowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04, niepublikowane) stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W niniejszej sprawie nie można przyjąć, aby zachodziły okoliczności przemawiające za przyznaniem R.Z. prawa pomocy w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych. Należy zauważyć, że na obecnym etapie postępowania sądowego, skarżącą obciąża wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. R.Z. wraz z mężem z tytułu świadczeń emerytalno-rentowych dysponuje dochodem w wysokości 2.364,79 zł (netto). Córka skarżącej otrzymuje rentę w wysokości 821,35 zł (netto). Nie można także pominąć, że R.Z. uiściła wpis od skargi w wysokości 100 zł, co świadczy o możliwości poniesienia kosztów sądowych. Z wyciągów z rachunków bankowych wynika, że skarżąca i jej mąż posiadają wolne środki pieniężne (odpowiednio 548,16 zł i 739,29 zł). Nie negując zatem ponoszonych wydatków związanych z eksploatacją nieruchomości, zakupem leków, eksploatacją samochodu, należy jednak uznać, że R.Z. dysponuje środkami pieniężnymi które może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Zważyć bowiem trzeba, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Tytułem przykładu można wymienić osoby bezrobotne czy korzystające z pomocy społecznej, posiadające bardzo niskie dochody (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Mając jednak na względzie ponoszone przez R.Z. wydatki związane z eksploatacją nieruchomości, zakupem lekarstw oraz zaspokojeniem innych podstawowych potrzeb życiowych – uznano – że skarżąca nie jest w stanie ponieść dodatkowych wydatków związane z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia.