II SA/Go 214/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędzia WSA Mirosław Trzecki Protokolant specjalista Magdalena Tyniec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2008 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej sprawy ze skargi [...] na decyzję Wojewody Lubuskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; III. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewody Lubuskiego na rzecz skarżącej [...] kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych. Decyzją [...] Prezydent Miasta N. orzekł o wymeldowaniu A.J. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w N.. Postępowanie administracyjne w tym przedmiocie zostało wszczęte na wniosek byłej małżonki adresata decyzji, W.J.. Uzasadniając decyzję z dnia 29 listopada 2007 r. Prezydent Miasta N. argumentował, iż A.J. nie zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] w N. od 13 maja 2003 r., odbywa bowiem karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w R.. Sąd Okręgowy w Zielonej Górze orzekł eksmisję A.J. ze wspomnianego lokalu, bez orzekania o przydziale lokalu socjalnego. Obecnie w lokalu tym zamieszkuje W.J. wraz z dziećmi, z których najmłodsza Sara, urodzona 16 października 1994 r., jest małoletnia. Organ pierwszej instancji uznał, że po odbyciu przez niego kary pozbawienia wolności nie jest wskazane, żeby zamieszkał razem z rodziną tym bardziej, że został skazany prawomocnymi wyrokami za znęcanie się nad małżonką oraz dziećmi. Rozstrzygając sprawę Prezydent Miasta N. kierował się tym, by dalsze zamieszkiwanie A.J. we wspomnianym lokalu nie stanowiło zagrożenia dla jego rodziny. Organ zaznaczył przy tym, iż dokonanie wymeldowania z lokalu nie pozbawia osoby wymeldowanej prawa do niego. Instytucja zameldowania służy jedynie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w danym lokalu. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie ma miejsca, zatem spełnione zostały wszystkie przesłanki do wydania decyzji w przedmiocie wymeldowania. Na skutek odwołania wniesionego przez A.J., decyzją [...] Wojewoda Lubuski uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o odmowie wymeldowania A.J. z pobytu stałego. Wojewoda wskazał, iż A.J. opuścił sporny lokal na skutek odbywania kary pozbawienia wolności. Orzeczona eksmisja nie jest podstawą do wymeldowania, podobnie jak naganne zachowanie się A.J., który znęcał się nad rodziną. Zdaniem Wojewody A.J. nie opuścił lokalu dobrowolnie i nie na trwałe, w związku z czym nie zostały spełnione przesłanki pozwalające na wydanie wobec niego decyzji w przedmiocie wymeldowania. Na powyższą decyzję Wojewody Lubuskiego skargę złożyła W.J., Sygn. akt II SA/Go 214/08 wnosząc o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 15 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, póz. 993) poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka umożliwiająca wymeldowanie A.J. z lokalu przy ul. [...] w N.; niedokładnie wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy polegające na przyjęciu, że A.J. nie opuścił lokalu w sposób trwały i dobrowolny z sytuacji, gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż orzeczono wobec niego eksmisję sądową, obecnie przebywa on w zakładzie karnym, a nadto na jego żądanie jego siostra zabrała z lokalu wszystkie jego rzeczy, co świadczy o tym, iż A.J. nie zamierzał wracać do niniejszego lokalu po opuszczeniu zakładu karnego; naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez nie zachowanie należytej staranności w wyjaśnianiu stanu faktycznego sprawy oraz nie uwzględnienie w przedmiotowym postępowaniu słusznego interesu skarżącej oraz jej dzieci, prowadzące do podjęcia decyzji sprzecznej z orzeczeniem o eksmisji; naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania administracyjnego bez zachowania należytej staranności w gromadzeniu materiału dowodowego i wyjaśnianiu stanu faktycznego sprawy. Zdaniem skarżącej w niniejszej sprawie zaistniały wszelkie przesłanki, o których mowa w art. 15 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. A.J. nie mieszka w lokalu, nie może do niego wrócić, obecnie nie ma w nim już jego rzeczy, bowiem wszystkie już zabrał. Zdaniem skarżącej oznacza to, że A.J. opuścił lokal dobrowolnie i na stałe. Początkowo twierdził, że nie zamierza do niego wracać, jednak później zmienił zdanie i twierdzi, że wróci do mieszkania. Skarżąca stwierdziła, że A.J. nie ma tytułu prawnego do powtórnego zamieszkania w lokalu ze względu na orzeczenie o eksmisji. Naruszenie wynikającej z art. 7 k.p.a. zasady praworządności polegało zdaniem skarżącej na pominięciu przez organ drugiej instancji prawomocnego skazania A.J. za znęcanie się nad rodziną oraz molestowanie seksualne swojej małoletniej córki oraz tego, że nadal grozi on swojej rodzinie, iż po opuszczeniu zakładu karnego zabije dzieci i żonę. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Lubuski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Prokurator, który przystąpił do sprawy, wniósł o uwzględnienie skargi, popierając wywody w niej zawarte. Sygn. akt II SA/Go 214/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Zaskarżoną decyzję należało uchylić. Z ustaleń faktycznych poczynionych w toku postępowania administracyjnego wynika, iż W.J. i A.J. byli współwłaścicielami lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w N., na zasadzie małżeńskiej wspólności majątkowej. Wyrokiem Sądu Rejonowego w N. [...] A.J. został uznany za winnego tego, że w okresie od 1997 r. do 2002 r. wykorzystując stosunek zależności, przemocą i groźbami bezprawnymi, wielokrotnie w wykonaniu z góry powziętego zamiaru i w krótkich odstępach czasu doprowadził swoją małoletnią córkę P. J. urodzoną 1 kwietnia 1987 r. do obcowania płciowego oraz poddania się innym czynnościom seksualnym, tj. czynu żart. 197 § 1 i 2 kk, art. 199 kk, art. 200 kk, art. 201 kkwzw. żart. 11 § 2 kk i art. 12 kk oraz tego, że w okresie od czerwca 2002 roku do marca 2003 roku znęcał się fizycznie i psychicznie nad swoją żoną W.J. oraz psychicznie nad swoimi małoletnimi dziećmi P. i T. J., tj. o czyn z art. 207 § 1 kk i art. 157 § 2 kk w zw. z art. 11 § 2 kk. Za te czyny Sąd wymierzył A. J. karę łączną pięciu lat i sześciu miesięcy pozbawienia wolności. Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2005 r., sygn. akt VII Ka1330/04 Sąd Okręgowy w Zielonej Górze utrzymał w mocy powyższe orzeczenie. Kolejnym wyrokiem z dnia 28 listopada 2006 r., sygn. akt II K 670/05 A.J. został uznany za winnego tego, że w okresie od lipca 2001 r. do stycznia 2002 r. znęcał się psychicznie nad swoją żoną W.J. oraz małoletnimi dziećmi - [...], tj. o czyn z art. 207 § 1 kk i za ten czyn został skazany na karę dwóch lat pozbawienia wolności. Wyrokiem z dnia 8 czerwca 2006 r., sygn. akt I2C 33/06 Sąd Okręgowy w Zielonej Górze rozwiązał przez rozwód małżeństwo W.J. i A.J. a także m.in. pozbawił A.J. władzy rodzicielskiej nad małoletnim dzieckiem stron S. J. oraz orzekł jego eksmisję ze wspólnego mieszkania położonego w N. przy ul. [...]. A.J. będzie odbywał karę pozbawienia wolności do dnia 13 listopada 2008 r. W toku postępowania administracyjnego skarżąca podnosiła, iż siostra A.J. odebrała ze spornego mieszkania za pokwitowaniem wszystkie Sygn. akt II SA/Go 214/08 należące do niego rzeczy, co zdaniem skarżącej świadczy o definitywnym i dobrowolnym opuszczeniu przez niego lokalu. Z pism składanych w toku postępowania przez uczestnika postępowania wynika, iż część jego osobistych rzeczy w spornym lokalu pozostała. Twierdził ponadto, że gotów jest zgodzić się na wymeldowanie z lokalu przy ul. [...], o ile była małżonka wypłaci mu równowartość jego udziału we własności lokalu bądź zapewni lokal zastępczy o podobnym standardzie. Wymeldowanie ze spornego lokalu uzależnił ponadto od zakończenia sprawy o podział majątku wspólnego. W toku postępowania strony poruszały również wiele kwestii związanych z finansami oraz zaspokajaniem potrzeb rodziny w okresie trwania małżeństwa. Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, póz. 993 z późn. zm.) organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przesłanką wydania przez organ administracji publicznej decyzji o wymeldowaniu jest nie tylko samo fizyczne opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu, ale również powzięty dobrowolnie zamiar takiego zachowania. W orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, że trwały i dobrowolny zamiar opuszczenia lokalu powinien dać się wyinterpretować z okoliczności obiektywnych, jak przykładowo wyprowadzenie się wraz z zabraniem wszystkich swoich rzeczy (np. wyroki NSA z 18 grudnia 2002 r., V SA 935/02, z 23 kwietnia 2001 r., V SA 3169/00, z 13 lutego 2002 r., II SA/Wr 15/2000; wyrok WSA w Białymstoku, II SA/Bk 563/06). Sąd rozpoznając niniejszą sprawę stanął na stanowisku, że ustalając istnienie zamiaru trwałego i dobrowolnego opuszczenia miejsca pobytu należy brać pod uwagę całokształt okoliczności danej sprawy, w szczególności należy dogłębnie przeanalizować zachowanie osoby, której dotyczy wymeldowanie, skutkiem którego to zachowania było opuszczenie miejsca dotychczasowego pobytu. Sąd zważył na okoliczność, że sprawca, który popełnia przestępstwo umyślne, a takimi przestępstwami były czyny, za które A.J. został skazany, musi liczyć się z tym, że jego zachowanie spotka się z sankcją karną ze strony wymiaru sprawiedliwości. Decydując się na popełnienie przestępstwa umyślnego, wypełniającego jednocześnie znamiona żart. 197 § 1 i 2 kk, art. 199 kk, art. 200 kk oraz art. 201 kk, nacechowanego niewątpliwie wysokim stopniem społecznej szkodliwości, a nadto przestępstwa Sygn. akt II SA/Go 214/08 znęcania się nad członkami najbliższej rodziny, sprawca musi brać pod uwagę nie tylko nieuchronność kary, ale także to, że organy państwa uczynią wszystko co dozwolone w granicach prawa, aby zapobiec popełnieniu przez sprawcę tego rodzaju czynów w przyszłości. Jednym ze środków do osiajgnięcia tego celu jest odizolowanie sprawcy od ofiar (w tym przypadku od dzieci) przykładowo poprzez pozbawienie wykonywania władzy rodzicielskiej, co też zostało orzeczone wobec A.J. wyrokiem Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 8 czerwca 2006 r., sygn. akt I2C 33/06. Innym tego rodzaju środkiem będzie uniemożliwienie dalszego wspólnego zamieszkiwania sprawcy i ofiary przestępstwa. Nie ulega bowiem wątpliwości, że dobro rodziny, a w szczególności dobro dzieci przemawia za podjęciem wszelkich prawem dopuszczalnych kroków w celu ochrony ich bezpieczeństwa i spokojnego bytu. Rozpatrując sprawę Sąd kierował się wykładnią systemową obowiązujących przepisów prawa. Sąd wziął pod uwagę, iż skoro na skutek zastosowania odpowiednich norm prawa rodzinnego i prawa karnego doszło do sytuacji, w której uczestnik postępowania został odizolowany (w dopuszczalnym prawnie zakresie) od członków jego rodziny, to również w dziedzinie prawa administracyjnego wymagana jest konsekwencja w tym przedmiocie. Konsekwencje prawne czynów jakich dopuszczał się wobec członków swojej rodziny uczestnik niniejszego postępowania, należą do tych okoliczności, które są powszechnie znane w społeczeństwie. Stąd też osoba, która kierując się wolną wolą popełnia opisane wyżej czyny, musi liczyć się ze stosowną reakcją ze strony państwa. W tym właśnie przejawia się element dobrowolności opuszczenia miejsca dotychczasowego pobytu. Zastosowanie przedstawionego wyżej rozumowania w toku wykładni art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych prowadzi do konkluzji, że przepis ten znajdzie zastosowanie również do sprawcy przestępstwa umyślnego popełnionego wobec domowników, który za ten czyn odbywa karę pozbawienia wolności, przy czym rodzaj i charakter popełnionego przestępstwa w sposób oczywisty wykluczają dalsze wspólne zamieszkiwanie sprawcy z ofiarą, bądź ofiarami przestępstwa. Przepis art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego przyznaje prawo do udziału w postępowaniu administracyjnym każdemu, czyjego interesu prawnego to postępowanie dotyczy. W niniejszej sprawie stroną postępowania administracyjnego o wymeldowanie A.J. był on sam, oraz jego była małżonka W.J., która dodatkowo jest przedstawicielem ustawowym ich małoletniej córki Sygn. akt 11 SA/Go 214/08 S. J. Załatwienie sprawy przez organ administracyjny powinno polegać na prawidłowym zastosowaniu normy prawnej w oparciu o wnikliwie ustalony stan faktyczny sprawy. Organ administracyjny rozstrzygając sprawę winien brać pod uwagę całość systemu prawnego obowiązującego na datę orzekania w danej sprawie. Należy w tym miejscu wskazać na uprawnienie skarżącej oraz jej dzieci do domagania się, nie tylko od organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości, ale również od innych organów władzy publicznej, podjęcia prawem dozwolonych środków w celu ochrony ich praw oraz zapobieżenia sytuacjom, których ofiarami padły w przeszłości. Zaprezentowana wyżej wykładnia art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ma przekonujące uzasadnienie normatywne, wynikające z Konstytucji RP, bowiem wszelkie przepisy prawne powinny być interpretowane z uwzględnieniem zasad wynikających z ustawy zasadniczej. Przepis art. 18 Konstytucji RP stanowi, że małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei zgodnie z art. 72 ust. 1 Konstytucji RP Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją. Z przepisów tych można wyprowadzić prawo rodziny do zapewnienia ochrony ze strony państwa przed ewentualnymi przestępstwami przeciwko rodzinie i opiece, a także prawo małoletniego dziecka do zapewnienia ochrony przed popełnianymi w stosunku do niego przestępstwami przeciwko wolności seksualnej i obyczajności. W doktrynie prawa konstytucyjnego sformułowano koncepcję prewencyjnej ochrony praw i wolności jednostki. Polega ona na tym, że jednostka może wezwać odpowiedni organ, aby ten podjął działania zapobiegające zagrożeniu lub naruszeniu jej praw i wolności bądź przynajmniej podjął działania mające na celu zmniejszenie zagrożenia albo niebezpieczeństwa ich naruszenia (B. Banaszak, Prawo konstytucyjne, C.H. Beck Warszawa 2004, s. 478). W sytuacji faktycznej, jaka ma miejsce w niniejszej sprawie, wydanie przez organ meldunkowy decyzji o wymeldowaniu osoby dopuszczającej się czynów zabronionych przeciwko członkom swojej rodziny, stanowi tego rodzaju prewencyjną ochronę praw i wolności osób narażonych na to, że staną się ofiarami przestępstwa. Powyższa wykładnia jest również o tyle słuszna, że przyczynia się do zachowania spójności systemu prawnego w zakresie ochrony wolności i praw ofiar Sygn. akt II SA/Go 214/08 przestępstw. Odmowa wymeldowania A.J., a co za tym idzie, umożliwienie mu powrotu do lokalu przy ul. [...] w N. sprawiłaby, że działanie mające na celu ochronę dobra małoletniej S. J. poprzez pozbawienie A.J. władzy rodzicielskiej nad dzieckiem mogłoby zostać zagrożone. Podnoszona przez A.J. w toku postępowania administracyjnego kwestia formułowanej wobec niego ewentualnej pozytywnej prognozy kryminologicznej nie ma żadnego wpływu na rozstrzygnięcie administracyjnej sprawy o wymeldowanie. Dobre zachowanie skazanego w trakcie odbywania kary czy też postępy w resocjalizacji mają znaczenie na gruncie prawa karnego, w sprawach takich jak warunkowe przedterminowe zwolnienie czy przerwa w odbywaniu kary. W przypadku przestępstw tego rodzaju, jakie popełniał uczestnik niniejszego postępowania, a zwłaszcza przestępstw przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, których dopuszczał się on wobec swojej małoletniej córki, organy administracji publicznej muszą przede wszystkim chronić dobro małoletniego dziecka. Nie ma żadnych wątpliwości, że prawo uczestnika do powrotu po odbyciu kary do poprzedniego miejsca pobytu nie może uzyskać pierwszeństwa w zestawieniu z koniecznością ochrony dobra rodziny, w tym małoletniego dziecka. Należy podkreślić, że wymeldowanie A.J. z pobytu stałego przy ul. [...] w N. w żaden sposób nie wpłynie na jego tytuł prawny do przedmiotowego lokalu, tj. udział we współwłasności. Sprawa zameldowania, mająca swoje źródło w przepisach prawa administracyjnego oraz tytuł prawny do lokalu, należący do sfery prywatnoprawnej to dwie odrębne, niezależne od siebie kwestie. Zaskarżoną decyzję Wojewody Lubuskiego należało uchylić stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a. Rozstrzygając powtórnie niniejszą sprawę Wojewoda powinien poddać sprawę ponownej analizie w kontekście zaprezentowanej wyżej wykładni art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, uwzględniającej zasady wynikające z Konstytucji RP oraz zasadę spójności systemu prawnego. Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów znajduje oparcie w art. 200 p.p.s.a. w związku z § 2 ust. 3 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, póz. 2193).