II SA/Go 22/08

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. - Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2008 r. w Gorzowie Wlkp. na posiedzeniu (niejawnym wniosku [...] o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Lubuskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004 postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi powyżej 100 zł, 2. ustanowić adwokata, 3. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy 18 lutego 2008 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął złożony przez R.C. na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że z tytułu zatrudnienia osiąga dochód w wysokości 2.000 zł, zaś żona pobiera zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 340 zł. R.C. podał, że syn jest osobą niepełnosprawną a żona choruje na serce. Wniosek o udzielenie prawa pomocy okazał się częściowo zasadny. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej zwanej p.p.s.a.) prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika podatkowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04, niepublikowane) stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W niniejszej sprawie nie można przyjąć, aby zachodziły okoliczności przemawiające za przyznaniem R. C. prawa pomocy w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Należy zauważyć, iż wpis od skargi jest stosunkowo niski, wynosi 200 zł. Skarżący wraz z żoną dysponują dochodem w wysokości 2.340 zł (netto). Nadto z faktów znanych urzędowo (postanowienie referendarza sądowego z dnia 18 marca 2008 r. w sprawie II SA/Go 21/08) wynika, że koszt eksploatacji mieszkania, zakupu leków, prasy i papierosów wynosi około 1.400-1.500 zł. Nadto skarżący wraz z żoną na zakup papierosów przeznacza miesięcznie kwotę przekraczającą 100 zł, a wydatku tego z pewnością nie można zaliczyć do służących zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. W tym kontekście należy podkreślić, że koszty postępowania sądowego powinny być traktowane na równi z innymi niezbędnymi wydatkami strony. Nie negując zatem ponoszonych przez skarżącego wydatków służących zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, należy uznać, iż jest on w stanie poczynić pewne oszczędności, które może przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Uwzględniając powyższe okoliczności należy stwierdzić, iż sytuacja majątkowa skarżącego umożliwia mu zgromadzenie pewnych środków na pokrycie kosztów sądowych i dlatego przyznano mu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi powyżej 100 zł. W literaturze zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Zasługuje na uwzględnienie wniosek R. C. o przyznanie prawa pomocy w przedmiocie przyznania pełnomocnika. Uznano bowiem, iż dodatkowy wydatek związany z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika przekracza możliwości finansowe skarżącego. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia.