II SA/Go 224/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki Sędziowie Sędzia WSA Ireneusz Fornalik Sędzia WSA Marek Szumilas (spr.) Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi Z.B.-P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie przekazania pisma według właściwości oddala skargę. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. Burmistrz, powołując się na przepis art. 65 § 1 kpa, przekazał pismo Z.B. – P. w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa Staroście do załatwienia według właściwości. Organ wskazał, iż reprezentantem Skarbu Państwa jest Starosta, w związku z tym jest organem właściwym do rozpatrzenia tej sprawy. Z.B.- P. wniosła zażalenie, podkreślając, iż czuje się pokrzywdzona. Podkreśliła, iż nie zrzekła się należącej do niej nieruchomości położonej w [...] o obszarze 9,86 ha. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] uchyliło zaskarżone postanowienie i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ wyjaśnił, iż B.Z. otrzymała na własność gospodarstwo rolne o powierzchni 9,86 ha wraz budynkami położone we wsi [...], co poświadcza akt nadania Nr [...] z dnia [...] lipca 1960 r., znajdujący się w aktach sprawy (k.44). Ponadto w aktach sprawy (k.63) znajduje się postanowienie Sądu Powiatowego Sekcja Ksiąg Wieczystych z dnia [...] sierpnia 1963 r. o dokonaniu wpisu przeniesienia prawa własności nieruchomości położonej [...] o obszarze 9,86 ha objętej księgą wieczystą Kw. Nr [...] z dotychczasowego właściciela Z.B. na rzecz Skarbu Państwa. Wpisu dokonano na podstawie wniosku Państwowego Biura Notarialnego z dnia [...] lipca 1963 r. Nr [...] i aktu notarialnego zrzeczenia się własności nieruchomości z dnia [...] lipca 1963 r. Nr A Rep. [...]. Organ zaznaczył, że zrzeczenie się własności nieruchomości stanowi czynność cywilnoprawną mającą wówczas oparcie w przepisie art. 60 Prawa rzeczowego (w kodeksie cywilnym w art. 179, który utracił moc obowiązującą z dniem 15 lipca 2006 r., mocą wyroku TK z 15 marca 2005 r.). W tym stanie rzeczy w ocenie organu oczywistym jest, że przedmiotowa sprawa ma charakter cywilny, ponieważ ma swe źródło w przepisach prawa cywilnego a nie w przepisach materialnego prawa administracyjnego, nie podlega więc w ogóle właściwości organów administracji publicznej. Konsekwentnie, w tej sprawie nie było podstaw do zastosowania art. 65 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (dalej zwany "kpa"), Przewidziana bowiem tym przepisem forma postanowienia dla czynności przekazania sprawy znajduje zastosowanie jedynie do podań inicjujących postępowanie w sprawach administracyjnych w rozumieniu art. 1 pkt 1 kpa, to jest w sprawach rozstrzyganych decyzją administracyjną. Prawidłowo natomiast, Burmistrz obowiązany był zwrócić pisma (podania) wnoszącej je Pani B. – P., w trybie art. 66 § 3 kpa, z odpowiednim pouczeniem. We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skardze, skarżąca Z.B. – P. ponownie opisała w jaki sposób doszło do zrzeczenia się nieruchomości, podkreśliła jednocześnie, iż doszło do tego za sprawą męża, który nie miał umocowania do działania w tym zakresie. Podkreśliła, że przez wiele lat pracowała w tym gospodarstwie i czuje się skrzywdzona. Podobnie w kolejnych pismach stanowiących uzupełnienie skargi, skarżąca wskazuje na swoją historię, poczucie krzywdy i wnosi o zwrot działki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują w kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) nazywana dalej ppsa, dokując kontroli administracji publicznej sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że rozpoznając skargę Z.B. – P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2011 roku, Sąd zobowiązany był wyłącznie do oceny, czy organ administracji przy jego wydaniu nie naruszył prawa w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności. Przedmiotem zaskarżonego postanowienia było zagadnienie procesowe, którego istotą stała się prawidłowość zastosowania przez organ administracji – Burmistrza art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2000 roku Nr 98, poz. 1071 ze zm.), przywoływaną dalej jako kpa, poprzez przekazanie wniosku skarżącej dotyczącego przejęcia gospodarstwa rolnego przez Skarb Państwa – Staroście. W tej kwestii wskazać należy, że zgodnie z art. 19 kpa organy administracji publicznej obowiązane są z urzędu przestrzegać swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Przed podjęciem jednak postanowienia w kwestii swojej niewłaściwości do rozpatrzenia wniesionego podania organ administracji publicznej jest obowiązany dokładnie ustalić treść żądania wnoszącego podanie, od tego bowiem zależy określenie właściwego rzeczowo organu, któremu należy przekazać pismo strony. W tym zakresie organy obydwu instancji, czyniąc zadość obowiązkom wynikającym z art. 7 i 77 kpa, podjęły czynności zmierzające do dokładnego i wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego. Na tej podstawie poczyniły prawidłowe ustalenia, że wolą wnioskodawczyni Z.B. – P. jest zwrot gospodarstwa rolnego, którego była właścicielką, a którego – jak twierdzi – nigdy się nie zrzekła na rzecz Skarbu Państwa. Organ II instancji, na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych ustalił, że skarżąca w drodze nadania nabyła własność gospodarstwa rolnego o obszarze 9,86 ha położonego w [...]. Następnie, na podstawie aktu notarialnego zrzeczenia się własności tej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, sporządzonego w dniu [...] lipca 1963 roku w Państwowym Biurze Notarialnym, Sąd Powiatowy postanowieniem z dnia [...] sierpnia 1963 roku wpisał w miejsce Z.B. – P., jako dotychczasowego właściciela tego gospodarstwa rolnego obecnego - mianowicie Skarb Państwa. Powyższe ustalenia wynikają bezpośrednio z dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych. Istotnym dla rozpatrywanej sprawy jest ustalenie charakteru czynności, w rezultacie której tytuł własności gospodarstwa rolnego został przeniesiony ze skarżącej na rzecz Skarbu Państwa. Nabycie własności nieruchomości przez Skarb Państwa może nastąpić w drodze wywłaszczenia bądź przejęcia albo przeniesienia własności w wyniku aktu woli ujawnionego przez dotychczasowego właściciela. O ile nabycie nieruchomości w drodze wyrażenia woli przez dotychczasowego właściciela ma charakter cywilnoprawny, o tyle "wywłaszczenie" i "przejęcie" są sposobami uzyskania własności właściwymi dla prawa publicznego, w tym administracyjnego (por. Jerzy Ignatowicz [w:], J. Ignatowicz, K. Stefaniuk "Prawo rzeczowe", Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2006, s. 84). Przez pojęcie nieruchomość wywłaszczona albo przejęta, należy rozumieć wyłącznie takie nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia albo przejęcia w wyniku indywidualnej i konkretnej decyzji administracyjnej wydanej na podstawie obowiązujących ustaw (dekretów z mocą ustaw) regulujących zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności nieruchomości za odszkodowaniem. W rozpatrywanej sprawie, jak to wynika z przywołanego wyżej postanowienia Sądu Powiatowego, podstawą do wpisania Skarbu Państwa jako właściciela przedmiotowego gospodarstwa rolnego było zrzeczenie się jego własności. Czynność taką przewidywał, obowiązujący w chwili sporządzenia aktu notarialnego zawierającego oświadczenie woli o zrzeczeniu się prawa własności, przepis art. 60 prawa rzeczowego. Przepis ten stanowił, że : § 1. Nieruchomość, której własności właściciel się zrzekł, staje się własnością Skarbu Państwa. Zrzeczenie się jednak własności nieruchomości rolnej wymaga zgody właściwego do spraw rolnych organu prezydium powiatowej rady narodowej. Skarb Państwa odpowiada z nieruchomości za jej obciążenia.; § 2. Zrzeczenie się własności nieruchomości winno być pod nieważnością uczynione w formie aktu notarialnego. Zrzeczenie się własności nieruchomości przewidziane w art. 60 prawa rzeczowego jest czynnością prawną jednostronną, w wyniku której Skarb Państwa staje się właścicielem z mocy samego prawa. Nie ulega wątpliwości, iż zrzeczenie się własności z powołaniem się na art. 60 prawa rzeczowego wywoływało skutek przejścia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu, nie ulega wątpliwości, iż zrzeczenie się nieruchomości z powołaniem się na art. 60 prawa rzeczowego było skuteczne skoro stało się podstawą wspomnianego postanowienia o wpisaniu Skarbu Państwa jako nowego właściciela. Na zamiar zrzeczenia się przedmiotowego gospodarstwa przez Z.B. – P. wskazuje jej wniosek z [...] listopada1962 roku skierowany do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej zawierający prośbę o takie załatwienie sprawy. Późniejszy jej wniosek, faktycznie podpisany przez jej męża, został uwzględniony co wynika z pisma Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] sierpnia 1963 roku. Skoro zrzeczenie się własności nieruchomości regulował przepis art. 60 prawa rzeczowego zatem było ono instytucją prawa cywilnego. Treść tego przepisu została następnie powtórzona w art. 179 kodeksu cywilnego. Trafnie przeto organ odwoławczy stwierdził, że skoro rozpatrywana sprawa znajduje swoje źródło w przepisach prawa cywilnego, nie zaś w przepisach prawa administracyjnego, zatem jest sprawą o charakterze cywilnym i tym samym nie podlega właściwości organów administracji publicznej. Do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne z dyspozycji zawartej w art. 2 §1 kodeksu postępowania cywilnego. Zasadnie uznało Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że konsekwencją zakwalifikowania wniosku skarżącej jako sprawy cywilnej jest obowiązek zwrócenia jej tego pisma w trybie art. 66 § 3 kpa z odpowiednim pouczeniem. Powołany przepis nakazuje, jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwrot podania wnoszącemu. Trafnie, w takim stanie rzeczy, organ II instancji uznał wadliwość postanowienia Burmistrz z dnia [...] stycznia 2011 roku przekazującego wniosek Z.B. – P. dotyczący żądania zwrotu nieruchomości Staroście w trybie art. 65 § 1 kpa. W trybie tym organ administracji publicznej, który uzna się niewłaściwym przekazuje podanie właściwemu organowi administracji. Przekazanie nie dotyczy jednak, jak to wynika z nakazu zawartego w powołanym wyżej art. 66 § 3 kpa, spraw dla których właściwym jest sąd powszechny. Kierując się powyższymi rozważaniami należało uznać zaskarżone postanowienie Kolegium Odwoławczego, uchylające wadliwe postanowienie Burmistrza w całości i przekazujące sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, za zgodne z obowiązującymi przepisami. W takim aspekcie sprawy Sąd, z powołaniem się na przepis art. 151 ppsa oddalił skargę albowiem nie zaistniały przesłanki do jej uwzględnienia. Poza zakresem rozważań Sądu w rozpatrywanej sprawie pozostają opisane w skardze kwestie dotyczące przyczyn złożenia wniosku o zwrot nieruchomości, jak również rozmiar nakładów jakie poczyniła w gospodarstwie rolnym. Podobnie rozważania co do warunków w jakich doszło do zrzeczenia się nieruchomości nie mogą z istoty swojej stać się przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego albowiem wykraczają poza granice sprawy administracyjnej w rozumieniu wskazanym w art. 1 ppsa.