II SA/Go 24/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Rogalski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 maja 2024 r. sprawy ze skargi G.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...] r. G.S. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o uchylenie środków egzekucyjnych i zawieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec wnioskodawcy na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r. nr [...], wystawionego w związku z decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...], odmawiającą G.S. prawa do zasiłku chorobowego za okres od [...] r. do [...] r. oraz zobowiązującą do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego z funduszu chorobowego w kwocie 26.778,75 zł. W uzasadnieniu zobowiązany wyjaśnił, iż wystąpił do Rzecznika Praw Obywatelskich z wnioskiem o skierowanie skargi nadzwyczajnej do Sądu Najwyższego ze względu na istniejące w obrocie prawnym dwa dotyczące go prawomocne, wykluczające się orzeczenia sądów: Sądu Okręgowego w [...], na podstawie którego prowadzone jest niniejsze postępowanie egzekucyjne oraz Sądu Apelacyjnego w [...], stwierdzającego w ocenie zobowiązanego, iż nie doszło do okoliczności wynikających z wyroku Sądu Okręgowego, a oba orzeczenia dotyczą tych samych okoliczności, tzn. tego samego ubezpieczonego, tego samego płatnika, tego samego stosunku prawnego i tego samego okresu, w którym miały miejsce zdarzenia objęte obydwoma postępowaniami sądowymi. W ocenie zobowiązanego przynajmniej jedno z tych orzeczeń powinno zostać wyeliminowane z obrotu prawnego, stąd wniosek o uchylenie już podjętych środków egzekucyjnych i zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpoznania sprawy przez Sąd Najwyższy. Do wniosku załączył kopię skierowanego do rzecznika Praw Obywatelskich wniosku o wniesienie skargi nadzwyczajnej w sprawach zakończonych wyrokami Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] r., sygn. akt [...] oraz Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] r., sygn. akt [...], a także kopie tych wyroków. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor ZUS Oddział w [...] odmówił zawieszenia powyższego postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego zastosowanie ma przepis art. 56 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 479, w wersji obowiązującej w dacie wydania w/w postanowienia, dalej w skrócie u.p.e.a.). zawarty w nim ustawowy katalog podstaw zawieszenia postępowania ma charakter wyczerpujący, co oznacza, że organ egzekucyjny powinien zawiesić postępowanie tylko wtedy, gdy zachodzi którakolwiek ze wskazanych w art. 56 § 1 u.p.e.a. podstaw. Wobec niezaistnienia żadnej z przesłanek wynikających z powyższego przepisu Dyrektor ZUS jako organ egzekucyjny i jednocześnie reprezentant wierzyciela, odmówił zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Od powyższego postanowienia zobowiązany wniósł zażalenie wywodząc m.in., iż roszczenie objęte postępowaniem egzekucyjnym nie istnieje. Organ wydający zaskarżone postanowienie wskazał jako podstawę prawną art. 56 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu m. in. w innych przypadkach przewidzianych w ustawie. Nie ma przy tym wątpliwości, że wśród "innych przypadków przewidzianych w ustawach", jest także przypadek nieistnienia roszczenia, zatem wbrew twierdzeniom organu egzekucyjnego i jednocześnie reprezentanta wierzyciela, zaistniała jednak przesłanka zawarta w wymienionym przez organ "ustawowym katalogu podstaw zawieszenia postępowania". Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż ustawodawca precyzyjnie określił przesłanki zawieszenia postępowania egzekucyjnego, które organ egzekucyjny zobowiązany jest rozpatrzyć z urzędu, bowiem omawiana regulacja nie przewiduje zawieszenia postępowania egzekucyjnego na wniosek zobowiązanego. Zobowiązany, domagając się zawieszenia postępowania egzekucyjnego, winien powołać okoliczności, na których opiera istnienie jednej z ustawowych przesłanek wymienionych w art. 56 § 1 u.p.e.a. Natomiast organ egzekucyjny zobligowany jest wydać postanowienie o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego jeżeli zajdzie którakolwiek z nich. Katalog przesłanek zawieszenia postępowania egzekucyjnego wymienionych we wskazanym wyżej przepisie ma charakter zamknięty. Stan faktyczny sprawy odzwierciedlony w aktach nie daje podstaw do przyjęcia, że ziściła się którakolwiek z przesłanek ustawowych zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z [...] r. Wymieniając przyczyny zawieszenia postępowania egzekucyjnego, ustawodawca nie pozostawił organowi egzekucyjnemu swobody co do orzekania o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego, jak również nie zezwolił na uwzględnienie innych powodów, niż wyraźnie wskazane w ustawie. Organ egzekucyjny nie ma swobody co do zawieszenia wszczętego postępowania egzekucyjnego. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego jest obligatoryjne i niezależnie od uznania organu egzekucyjnego. W rozważanej sprawie nie zaistniały takie podstawy. Żalący nie wskazał bowiem okoliczności, która zgodnie z art. 56 § 1 u.p.e.a. skutkowałaby zawieszeniem postępowania egzekucyjnego. Zobowiązany w piśmie z [...] r. oraz w zażaleniu podniósł zarzut nieistnienia wierzytelności objętej tytułem wykonawczym, w oparciu o który prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Nieistnienie obowiązku jest jednakże zarzutem, który może być podnoszony w trybie art. 33 u.p.e.a. Wobec powyższego, zarzut nieistnienia obowiązku nie podlega ocenie w przedmiotowym postępowaniu, dotyczącym zasadności zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Nieistnienie obowiązku nie stanowi podstawy zawieszenia postępowania egzekucyjnego, może natomiast stanowić podstawę jego umorzenia, w trybie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, uregulowanych w art. 33-34 u.p.e.a. Niezależnie od powyższego z akt sprawy, w szczególności z wyroku Sądu Okręgowego w [...][...] Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z [...]r., sygn. akt [...] wynika, że decyzja ZUS, nakładająca obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, będąca podstawą wystawienia tytułu wykonawczego z [...] r., jest ostateczna, a wyrok oddalający odwołanie od tej decyzji prawomocny. Natomiast drugi z wyroków – Sądu Apelacyjnego w [...][...] Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z [...] r., sygn. akt [...] - dotyczy odwołania od innej decyzji ZUS, która nie dotyczy należności, dochodzonej w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że nie nastąpiło wstrzymanie wykonania obowiązku objętego w/w tytułem wykonawczym, ani odroczenie terminu jego wykonania. Nie nastąpiło także rozłożenie na raty spłaty egzekwowanej należności pieniężnej. Zatem w rozważanej sprawie nie ziściła się żadna z przesłanek wymienionych w art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a., ani pozostałe przesłanki, co w sposób oczywisty wynika z okoliczności sprawy. Z uwagi na podniesioną kwestię złożenia wniosku do Rzecznika Praw Obywatelskich oraz do Ministra Sprawiedliwości o wniesienie skargi nadzwyczajnej, a także wspomniany wyżej zarzut nieistnienia roszczenia, organ odwoławczy wyjaśnił, że "inny przypadek" w rozumieniu art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. dotyczy takich sytuacji, gdy przepis konkretnej ustawy zobowiązuje, bądź upoważnia organ egzekucyjny do zawieszenia postępowania. Zatem tylko ustawa może określać inne, niż zawarte w art. 56 § 1 pkt 1-4 u.p.e.a. podstawy zawieszenia postępowania egzekucyjnego, a podnoszone przez zobowiązanego okoliczności, niezależnie od ich prawdziwości i słuszności, nie są uregulowanymi przez jakąkolwiek ustawę przesłankami uzasadniającymi zawieszenie administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie strona została prawidłowo pouczona o możliwości wniesienia środka zaskarżenia – w taki sposób, by mogła z tego prawa skorzystać. Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] G.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., zarzucając naruszenie przepisów postępowania: 1) art. 56 § 1 oraz art. 33 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię przesłanki zawieszenia wraz z uchyleniem zastosowanych środków egzekucyjnych, a następnie umorzenia egzekucji, polegającą na tym, iż zdaniem organu przesłanka opisana art. 56 §1 pkt.5 wskazanej ustawy, "inne przypadki przewidziane w ustawie", nie obejmuje kwestii nieistnienia zobowiązania, podczas gdy fakt nieistnienia zobowiązania sam w sobie z mocy samego prawa jest przesłanką powodującą konieczność zawieszenia (do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez inny organ – w tym wypadku Sąd Najwyższy), a następnie, w przypadku rozstrzygnięcia pozytywnego dla skarżącego – umorzenia egzekucji; 2) art. 7,77 §1,80 i 107 §1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej w skrócie k.p.a.) poprzez dokonanie ustaleń faktycznych nie mających oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym polegające na przyjęciu, że wskazane przed odwołującego orzeczenia sądowe dotyczą innych decyzji ZUS i wobec tego nie są wobec siebie wykluczające. Podnosząc powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonych postanowień w całości. W uzasadnieniu skargi wyjaśnił, iż organ stwierdził w zaskarżonym postanowieniu, że skoro wyrok Sądu Okręgowego w [...] z [...] r. dotyczy decyzji ZUS o pobraniu nienależnych świadczeń, a wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z [...]r. dotyczy odwołania od innej decyzji ZUS, która nie dotyczy należności dochodzonej w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym, to orzeczenia te nie są wobec siebie opozycyjne. Tymczasem jest dokładnie odwrotnie. Sąd Okręgowy w [...]uznał prawomocnie, że skarżący pobrał nienależne świadczenie w kwocie ponad 20.000 zł, które jest objęte obecnie skarżonym postępowaniem egzekucyjnym, gdyż uznał, że taka kwota została zadeklarowana przez płatnika, jako podstawa do obliczenia wypłacanego świadczenia. Jednocześnie Apelacyjny w [...] prawomocnie uznał, że podstawa do obliczenia wypłacanego świadczenia za ten sam okres wobec tego samego ubezpieczonego i tego samego płatnika powinna być niższa tj. w wysokości minimalnego wynagrodzenia. To, że postępowanie w przedmiocie podstawy wymiaru składek przed Sądem Apelacyjnym w [...] było objęte inną decyzją ZUS, to rzecz bezsporna, jednakże oba postępowania sądowe dotyczyły tego samego stanu faktycznego i prawnego, zatem skoro dwa różne sądy doszły do odmiennych ustaleń, co do podstawy wymiaru świadczeń, jest rzeczą oczywistą, że są to orzeczenia sprzeczne wobec siebie, wobec czego nie mogą ostać się w obrocie prawnym, gdyż przynajmniej jedno z nich jest wadliwe, co jest obecnie przedmiotem kognicji Sądu Najwyższego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zakresie swej właściwości sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest badanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy aktualnych w dacie wydania zaskarżonego aktu. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, nie uwzględniając zażalenia skarżącego trafnie uznał, że w sprawie brak jest przesłanek nakazujących zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Instytucja zawieszenia postępowania egzekucyjnego została uregulowana w przepisach art. 56 i następnych u.p.e.a. Przepis art. 56 § 1 omawianej ustawy przewiduje zamknięty katalog przesłanek, których zaistnienie obliguje organ do zawieszenia tego postępowania. Są to: 1) wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej; 2) śmierć zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego; 3) utrata przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i brak jego przedstawiciela ustawowego; 4) żądanie wierzyciela. Jednocześnie art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. stanowi, że zawieszenie postępowania następuje w innych przypadkach wskazanych w ustawie. Przypadki te zostały wymienione w przepisach art. 32a § 2, art. 32c § 1, art. 35 § 1, art. 110p § 3 u.p.e.a. Podstawą zawieszenia postępowania egzekucyjnego jest również wstrzymanie wykonania przez organ lub sąd administracyjny wykonalności decyzji lub postanowienia będącego podstawą prowadzenia postępowania egzekucyjnego lub też zabezpieczenie przez sąd powszechny powództwa o pozbawianie wykonalności tytułu wykonawczego poprzez zawieszenie postępowania egzekucyjnego (por. M. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, art. 56; SIP LEX; Wyd. VII Wydawnictwo Wolters Kluwer). W takich przypadkach zawieszenie postępowania egzekucyjnego jest obligatoryjne, tzn. niezależnie od woli organu, który jest zobowiązany do podjęcia takiego rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił do organu egzekucyjnego o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r. nr [...], z uwagi na złożenie do Rzecznika Praw Obywatelskich wniosku o skierowanie skarg nadzwyczajnych do Sądu Najwyższego w sprawach zakończonych wyrokami Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] r., sygn. akt [...] oraz Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] r., sygn. [...]. Przede wszystkim należy podkreślić, że z akt sprawy nie wynika, aby skargi nadzwyczajne od wspomnianych orzeczeń istotnie zostały skierowane do Sądu Najwyższego przez Rzecznika Praw Obywatelskich lub inny uprawniony podmiot, również skarżący nie wykazał takiej okoliczności. Do wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego skarżący załączył jedynie swój wniosek do Rzecznika Praw Obywatelskich o wniesienie skarg nadzwyczajnych od opisywanych orzeczeń sądowych. Jednakże nawet w sytuacji, gdyby takowe skargi nadzwyczajne zostały do Sądu Najwyższego wniesione, nie stanowiłoby to podstawy do zawieszenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r. albowiem nie mieściłoby się to w zamkniętym katalogu przesłanek wymienionych w art. 56 § 1 u.p.e.a. Żadna z przesłanek wymienionych w tym przepisie nie przewiduje jako podstawy zawieszenia postępowania egzekucyjnego toczącego się postępowania na skutek skargi nadzwyczajnej. Nadto w orzecznictwie sądowym za jednolite należy uznać stanowisko, iż ewentualne uruchomienie nadzwyczajnych środków wzruszenia czy to orzeczenia sądowego, czy to decyzji administracyjnej, na podstawie których wystawiono tytuł wykonawczy, nie stanowi podstawy do zawieszenia postępowania egzekucyjnego (por. wyroki NSA z 6 marca 2001 r., III SA 47/00, LEX nr 50361, z 17 stycznia 2001 r., SA/Sz 1636/99, LEX nr 49798 oraz z 22 stycznia 2013 r., II OSK 1730/11, wyrok WSA w Gdańsku z 7 marca 2017 r., I SA/Gd 1610/16, orzeczenia.nsa.gov.pl). Przesłanki zawieszenia postępowania egzekucyjnego nie może również stanowić przekonanie skarżącego o wadliwości orzeczenia sądu powszechnego, odnoszącego się do decyzji ZUS, będącej podstawą wystawienia tytułu wykonawczego, w oparciu o który prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. W rozpatrywanej sprawie okoliczności powoływane przez skarżącego jako przesłanka do zawieszenia postępowania egzekucyjnego, nawet gdyby istotnie miały miejsce, nie mieściłyby się w katalogu przyczyn uzasadniających jego zawieszenie, a tym samym nie mogły stanowić podstawy do pozytywnego rozpatrzenia przez organy wniosku skarżącego. Zawieszenie postępowania z tej przyczyny stanowiłoby naruszenie przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W tej sytuacji odmowę uwzględnienia przez organy wniosku skarżącego należy ocenić jako zgodną z prawem. W tych okolicznościach Sąd uznał, że skarga nie znajduje uzasadnionych podstaw, wobec czego na podstawie art. 151 p.p.s.a. została ona oddalona.