II SA/Go 242/05

WyrokWSA w Gorzowie Wielkopolskim2006-01-17

Skład orzekający: Marzenna Linska - Wawrzon, Joanna Brzezińska, Anna Juszczyk - Wiśniewska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy w przypadku, gdy wszystkie materialnoprawne przesłanki do nabycia prawa do zasiłku stałego na gruncie ustawy o pomocy społecznej z 1990 r. zostały spełnione przed wejściem w życie ustawy o pomocy społecznej z 2004 r., ale decyzja przyznająca prawo nie została wydana z przyczyn niezawinionych przez stronę, należy zastosować art. 150 ustawy o pomocy społecznej z 2004 r. i umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe, czy też należy rozpoznać wniosek na gruncie przepisów obowiązujących w dacie spełnienia przesłanek?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że literalne zastosowanie art. 150 ustawy o pomocy społecznej z 2004 r. prowadzi do nieuzasadnionego pogorszenia sytuacji prawnej osób, które spełniły wszystkie materialnoprawne przesłanki do nabycia zasiłku stałego na gruncie ustawy z 1990 r., a jedynie decyzja przyznająca to prawo nie została wydana z przyczyn od nich niezależnych. W takich przypadkach, gdy prawo podmiotowe zostało maksymalnie ukształtowane pod rządami ustawy dawnej, przepis art. 150 nie powinien być stosowany wprost, a wniosek powinien być rozpoznany na gruncie przepisów obowiązujących w dacie spełnienia przesłanek.
Stan faktyczny
Skarżąca E.K. wniosła o przyznanie zasiłku stałego od stycznia 2003 r. z tytułu opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym. Postępowanie zostało zawieszone z uwagi na toczące się postępowanie sądowe dotyczące ustalenia stopnia niepełnosprawności dziecka. Po wydaniu korzystnego dla skarżącej wyroku przez Sąd Rejonowy w marcu 2004 r., organ I instancji umorzył postępowanie, uznając je za bezprzedmiotowe w świetle nowej ustawy o pomocy społecznej z 2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Skarżąca wniosła skargę do WSA, zarzucając nieprawidłowe zastosowanie przepisów i pominięcie jej zarzutów.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Linska - Wawrzon (spr.), Sędziowie Asesor WSA Joanna Brzezińska,, Asesor WSA Anna Juszczyk - Wiśniewska, Protokolant Aleksandra Stankowska, po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2006r. na rozprawie sprawy ze skargi E.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...]r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 138 zł (sto trzydzieści osiem ) tytułem kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] maja 2004 r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej - działając z upoważnienia Burmistrza Miasta umorzył postępowanie wszczęte na podstawie wniosku E.K. z dnia [...] stycznia 2003 r. dotyczącego przyznania świadczenia w postaci zasiłku stałego od stycznia 2003 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż od dnia 1 maja 2004 r. obowiązuje nowa ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593). W myśl art. 150 cyt. ustawy do spraw wszczętych i mnie zakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy niniejszej ustawy. Organ podał, iż sprawa o przyznanie zasiłku stałego została rozpoczęta w styczniu 2003 r., jednakże do l maja 2005 r. nie wpłynął do Ośrodka Pomocy Społecznej dokument stwierdzający uprawnienia klientki do wnioskowanych świadczeń tj. orzeczenie o niepełnosprawności, zawierające wskazania, o czym mowa w art. 6 b ust. 3 pkt 7,8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm.). Nowa ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje świadczeń z tytułu konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym takiej opieki. Z tych względów, zdaniem organu sprawa stała się bezprzedmiotowa. Jednocześnie organ wyjaśnił, iż świadczenia pieniężne z powyższego tytułu przewiduje ustawa o świadczeniach rodzinnych. E.K. złożyła odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 6 k.p.a.. art. 105 § l k.p.a., art. 65 § l k.p.a. W uzasadnieniu odwołania skarżąca podała, iż przyczyną nie wydania decyzji w okresie obowiązywania ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej była bezczynność organu oraz przewlekłość postępowania. E.K. wskazała, iż natychmiast po wydaniu przez Sąd Rejonowy Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych korzystnego dla niej wyroku w sprawie niepełnosprawności jej syna (sygn. akt: IV. U. 880/03), zawiadomiła o tym fakcie organ. Jej zdaniem organ w tej sytuacji winien sporządzić protokół, którego brak w aktach. W ocenie skarżącej po zgłoszeniu organowi faktu wydania orzeczenia, organ ten był zobowiązania podjąć z urzędu zawieszone postępowanie, przeprowadzając dowód z orzeczenia sądowego. Nadto zdaniem E.K. błędne jest stanowisko organu odnośnie zaistnienia bezprzedmiotowości postępowania. Skarżąca podniosła bowiem, iż nowa ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje świadczeń o które się ubiegała, jednakże przewiduje takie świadczenia inna ustawa tj. ustawa o świadczeniach rodzinnych. Przedmiot sprawy tj. świadczenie pieniężne istnieje, a zatem sprawa nie stała się bezprzedmiotowa. Decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. Nr SKO [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podzielił argumentację prawną organu I instancji. Organ Jl instancji stwierdził, iż w momencie złożenia wniosku przez E.K. o przyznanie zasiłku stałego z tytułu opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym, obowiązywała ustawa z dnia [...] listopada 1990 r. o pomocy społecznej. W związku z toczącym się postępowaniem sądowym w sprawie ustalenia stopnia niepełnosprawności syna wnioskodawczyni, organ na podstawie art. 97 § l pkt 4 k.p.a. zawiesił postępowanie. Przedmiotowe orzeczenie zostało wydane przez Sąd Rejonowy w dniu [...] marca 2004 r. a skarżąca otrzymała jego odpis w dniu 6 maja 2004 r. tj. w dacie obowiązywania zmienionych przepisów o pomocy społecznej. Organ odwoławczy podał, iż ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wprowadziła nowe zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, w tym formie zasiłku stałego. W świetle treści art. 37 ust. l pkt 2 cyt. ustawy konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym nie stanowi przesłanki przyznania zasiłku stałego. Ustosunkowując się do zarzutu strony odnośnie bezczynności organu I instancji, organ odwoławczy stwierdził, iż w świetle obowiązujących przepisów proceduralnych organ prowadzący postępowanie administracyjne, nie ma obowiązku czuwania nad przebiegiem postępowań toczących się przed innymi organami państwowymi, w tym. przypadku przed sądem powszechnym. Nadto organ 11 instancji wskazał, iż skarżąca ma prawo do ubiegania się o świadczenia przewidziane w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. E.K. złożyła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zarzucając nie wyjaśnienie sprawy przez pominięcie wszystkich zarzutów sformułowanych w odwołaniu. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, iż zobowiązanie organu do wypłaty świadczenia nie powstaje dopiero w momencie wydania decyzji przez organ, lecz w dniu z chwilą wydania przez sąd korzystnego dla strony orzeczenia. E.K. zwróciła uwagę, iż świadczenia o które złożyła wniosek nie reguluje już ustawa o pomocy społecznej, lecz ustawa o świadczeniach rodzinnych. Świadczenie istnieje jednak nadal i ten sam organ jest zobowiązany do jego wypłacania tj. Burmistrz Miasta. Zdaniem skarżącej organ powinien wypłacić skarżącej zaległe świadczenia, bądź przekazać sprawę do jednostki organizacyjnej organu zajmującej się wypłacaniem świadczeń. W konkluzji skargi, jej autorka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu pisma procesowego organ między innymi wskazał, iż zgodnie z uregulowaniami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, stan faktyczny przedmiotowej sprawy nie kwalifikuje się do przyznania zasiłku stałego. W tej sytuacji umorzenie postępowania należy uznać za prawidłowe. Nadto zdaniem organu zgłaszane przez stronę roszczenia o wypłatę ,.zaległych świadczeń za 16 miesięcy", mają charakter roszczeń odszkodowawczych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Dokonując na mocy art. l ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem należało uznać, że wydana ona została z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie jest bezsporne, iż E.K. wystąpiła do organu I instancji o przyznanie zasiłku stałego na podstawie art. 27 ust. l ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414 ze zm. -dalej jako ustawa o pomocy społecznej z 1990). Zgodnie z tym przepisem zasiłek stały przysługuje osobie zdolnej do pracy, lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, jeżeli dochód rodziny nie przekracza półtorakrotnego dochodu określonego zgodnie z art. 4, a dziecko ma orzeczoną niepełnosprawność wraz ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych lub ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. W świetle powyższego przepisu jedną z przesłanek koniecznych do nabycia prawa do zasiłku stałego, stanowi orzeczenie o niepełnosprawności dziecka ze wskazaniem o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy - z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Przedmiotowe orzeczenie (wyrok) zostało wydane przez Sąd Rejonowy w dniu [...] marca 2004 r. w sprawie IV U 880/03. Należy wskazać, iż ustawa o pomocy społecznej z 1990 została uchylona przez art. 160 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm. - dalej jako ustawa o pomocy społecznej z 2004), która weszła w życie z dniem l maja 2004 r. Organy administracji wskazały, iż odpis wskazanego powyżej wyroku skarżąca przedstawiła już po wejściu w życie nowej ustawy o pomocy społecznej tj. w dniu 6 maja 2004 r. Orzekające w sprawie organy podkreśliły, że w świetle nowych regulacji prawnych zmieniły się przesłanki uprawniające do nabycia zasiłku stałego. W myśl art. 37 ust. l pkt 2 ustawy o pomocy społecznej z 2004 konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym nie stanowi już podstawy do przyznania uprawnienia do zasiłku stałego. W konkluzji zarówno organ I instancji jaki i organ odwoławczy stwierdziły, iż postępowanie stało się bezprzedmiotowe i dlatego należało je umorzyć. Jednocześnie w wydanych decyzjach wskazano, iż skarżąca ma prawo do ubiegania się o świadczenia przewidziane w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r.. Nr 228, poz. 2255 ze zm.). W rozpoznawanej sprawie istotne znaczenie ma przepis intertemporalny zamieszczony w ustawie o pomocy społecznej z 2004 tj. art. 150, który stanowi, iż do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy niniejszej ustawy. Z przytoczonych powyżej wywodów organów administracji jednoznacznie wynika, iż uznały one, że ten przepis znajduje zastosowanie w sprawie E.K. i w konsekwencji umorzyły postępowanie jako bezprzedmiotowe. Już na wstępie rozważań, pomijając w tym miejscu kwestię, czy wskazane rozstrzygnięcie jest prawidłowe, nasuwa się pytanie, czy organy w takiej sytuacji nie powinny oddalić wniosku skarżącej jako nie znajdującego uzasadnienia w przepisach prawa materialnego tj. ustawy o pomocy społecznej z 2004. Dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji konieczne jest również przytoczenie treści art. 58 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, która co istotne również obowiązuje od dnia l maja 2004 r. W myśl tegoż przepisu, osoba otrzymująca zasiłek stały na podstawie przepisów o pomocy społecznej do dnia wejścia w życie ustawy w związku z pielęgnacją dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 1 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm.), nabywa prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17, do dnia 31 sierpnia 2005 r., jeżeli spełnia warunki określone w dotychczasowych przepisach. Wskazany przepis przewiduje tzw. konwersję uprawnień do zasiłku stałego w zasiłek pielęgnacyjny, czasowy. Ustawodawca wprowadził zatem regulację, mającą na celu ochronę prawną osób, które na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej z 1990 r. otrzymywały zasiłek stały. W rozpoznawanej spawie mamy do czynienia z sytuacją odmienną, gdyż E.K. nie miała przyznanego stosowną decyzją prawa do zasiłku stałego na podstawie ustawy o pomocy społecznej z 1990. Zdaniem Sądu przed przystąpieniem do analizy art. 150 ustawy o pomocy społecznej z 2004 należy ustalić, z jakim momentem następowało nabycie prawa do zasiłku stałego na podstawie ustawy o pomocy społecznej z 1990. Nie powinno ulegać wątpliwości, iż art. 27 cyt. ustawy określa materialnoprawne przesłanki, od których spełnienia uzależnia przyznanie prawa do zasiłku stałego. Istotny jest także art. 43 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej z 1990 który stanowi, że świadczenia pieniężne pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, E.K. złożyła wniosek o przyznanie przedmiotowego zasiłku [...] stycznia 2003 r., natomiast jedna z przesłanek wymaganych przez ustawę do nabycia prawa do zasiłku stałego, ziściła się z chwilą uprawomocnienia się wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...] marca 2004 r., co miało miejsce przed dniem wejścia w życie ustawy o pomocy społecznej z 2004 tj. przed dniem l maja 2004 r. Wskazany powyżej wyrok zmieniający orzeczenie organu posiada charakter konstytutywny, kształtuje on bowiem sytuację prawną danej osoby tj. stwierdza, że osoba ta jest niepełnosprawna i że wymaga opieki ze strony innej osoby i określa od kiedy taki stan rzeczy występuje, w efekcie stwarza nową rzeczywistość prawną. Uprawniony jest zatem wniosek, iż orzeczenie to wywiera skutek wsteczny (ex tunc). W konsekwencji należy uznać, iż wypłata zasiłku stałego powinna zostać dokonana za okres wsteczny, począwszy od daty zgłoszenia wniosku o zasiłek, przy uwzględnieniu okresu powstania niepełnosprawności dziecka wymagającego opieki. Przyjęcie takiego stanowiska zapewnia ochronę interesów osobie opiekującej się osobą niepełnosprawną i znajduje silne uzasadnienie aksjologiczne. Odmienne rozstrzygnięcie powodowałoby bowiem, iż w konkretnej sprawie skarżąca nie ze swej winy. zostałaby pozbawiona prawa do zasiłku stałego za okres poprzedzający wydanie - co wymaga podkreślenia - korzystnego dla niej wyroku sądowego. Po tych uwagach należy przejść do wykładni przepisu art. 150 ustawy o pomocy społecznej z 2004. Jak już wyżej wskazano przepis ten stanowi, iż do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy niniejszej ustawy. Ustawodawca wprowadził zatem intertemporalną zasadę bezpośredniego działania nowego prawa do spraw wszczętych i niezakończonych pod działaniem prawa dotychczasowego (retroakcja niewłaściwa, retrospekcja). W tym miejscu warto odwołać się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego gdzie wskazano, iż "niesporne jest na tle polskiego dorobku konstytucyjnego, że rozstrzygając o konkretnej kwestii intertemporalnej, ustawodawca ma dużą swobodę w zakresie wyboru rozwiązania, jednakowoż przy zachowaniu pewnych reguł kierunkowych, mających zakotwiczenie w konstytucyjnej zasadzie zaufania, genetycznie związanej z ideą państwa prawnego. Te zasady kierunkowe obejmują: - rygorystyczny, choć nie absolutny, zakaz retroakcji właściwej, - retroakcji niewłaściwej (zasada bezpośredniego działania nowego prawa dla stosunków powstałych pod działaniem prawa dotychczasowego, retrospekcja) Trybunał Konstytucyjny uznaje, że ustawodawca może korzystać z zasady bezpośredniego działania prawa, "jeżeli przemawia za tym ważny interes publiczny, którego nie można wyważyć z interesem jednostki" - orzeczenie z 2 marca 1993 r., K. 9/92, OTK w 1993 r., cz. I, poz. 6: podobnie wyrok z 15 lipca 1996 r., K. 5/96, OTKZU nr 4/1996 poz. 30, - kolejną zasadą kierunkową jest zasada poszanowania praw niewadliwie nabytych K. 1/99, zakazująca arbitralnego znoszenia lub ograniczania praw podmiotowych przysługujących jednostce, zarówno publicznych, jak i prywatnych. Preferencja dla dalszego działania ustawy dawnej jako chroniąca interesy w toku. Stanowisko TK oznacza, że obiegowo przyjmowana teza, jakoby istniało swoiste "domniemanie" przemawiające za bezpośrednim działaniem prawa nowego jest - obecnie - znacznym konstytucyjnym uproszczeniem. Po pierwsze bowiem, konflikt nowego prawa z interesami jednostki (stosunki w toku) może być rozwiązany przez wybór zasady bezpośredniego działania prawa nowego tylko o tyle, o ile da się wskazać wyraźny ważny interes publiczny, zmuszający do przejścia do porządku dziennego nad interesem jednostki (wyrok z 13 marca 2000 r., K. 1/99, OTK ZU nr 2/2000, poz. 59, podobnie wyroki: z 28 kwietnia 1999 r., K. 3/99, OTK ZU nr 4/1999, poz. 73 i z 22 czerwca 1999 r., K. 5/99, OTK ZU nr 5/1999, poz. 100). Mówiąc inaczej: na tle utrwalonego stanowiska TK na wypadek kolizji bezpośredniego działania ustawy nowej i interesu jednostki, można mówić raczej o odwróceniu "domniemania" przemawiającego za zasadą bezpośredniego działania (retrospektywności). Ta ostatnia dochodzi do głosu tylko na wypadek wykazania wyraźnie ważnego interesu publicznego. Sprawdzenia (analizy), czy w danym wypadku taki ważny interes występuje, dokonuje organ stający wobec wątpliwości intertemporalnej, a więc Trybunał Konstytucyjny lub sąd orzekający. Tak więc w świetle orzecznictwa TK kwestię intertemporalną o tyle tylko rozwiązuje się optując za zasadą stosowania ustawy nowej, o ile przemawia za tym konieczność ochrony innych konstytucyjnie uznanych praw, wartości, czy interesów i pod warunkiem zastosowania procedur umożliwiających zainteresowanym dostosowanie się do zaistniałej sytuacji" (uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 czerwca 2003 n, SK 12/03. OTK-A2003,nr 6,poz. 51). Należy zauważyć, iż nowa ustawa o pomocy społecznej w odmienny sposób ukształtowała sytuację prawną dwóch grup osób. Do pierwszej należą wszystkie te osoby, które legitymują się decyzją przyznającą prawo do zasiłku stałego wydaną na gruncie ustawy o pomocy społecznej z 1990. Do drugiej należą osoby (w tym skarżąca), w stosunku do których, z przyczyn od nich niezależnych, nie wydano stosownych decyzji przyznających prawo do zasiłku stałego, przed wejściem w życie przepisów ustawy o pomocy społecznej z 2004. W tej sytuacji, zdaniem Sądu dochodzi do nieuzasadnionego pogorszenia sytuacji prawnej osób wymienionych w kategorii drugiej, W stosunku do których nie zostały wydane decyzje ustalające prawo do zasiłku stałego i które z tej przyczyny nie są także objęte zakresem zastosowania przepisu art. 58 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie sposób także wskazać ważnego interesu publicznego usprawiedliwiającego takie działanie. Wymaga podkreślenia, że sytuacja prawna skarżącej została całkowicie ukształtowana, zamknięta w- trakcie obowiązywania ustawy o pomocy społecznej z 1990. Literalne zastosowanie art. 150 nowej ustawy o pomocy społecznej prowadzi zatem do pozbawienia praw osób, które spełniły wszystkie materialnoprawne przesłanki do nabycia zasiłku stałego przed wejściem w życie ustawy o pomocy społecznej z 2004 a jedynie decyzja przyznająca to prawo nie została wydana i to z przyczyn niezawinionych przez te osoby. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, ochrona praw nabytych jest jednym z elementów składowych zasady zaufania obywatela do państwa i do stanowionego przezeń prawa, wynikającej z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji). Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego oceniając konstytucyjność określonego rozwiązania prawnego z punktu widzenia zasady ochrony praw słusznie nabytych należy zwrócić uwagę na trzy kwestie. Po pierwsze, przedmiotem gwarancji wynikających z omawianej zasady jest przysługujące określonej osobie prawo podmiotowe. Nie ma przy tym znaczenia, czy prawo to zostało nabyte na podstawie indywidualnego aktu organu władzy czy wprost na podstawie ustawy, z chwilą spełnienia określonych w niej przesłanek. Zasadą ochrony praw nabytych objęte są zarówno prawa nabyte w drodze skonkretyzowanych decyzji przyznających świadczenia, jak i prawa nabyte in abstracto - zgodnie z ustawą - przed zgłoszeniem wniosku o ich przyznanie. Po drugie, podkreślić należy, że z zasady ochrony praw nabytych nie wynika (adresowany do ustawodawcy) zakaz zmiany przepisów określających sytuację prawną osoby w zakresie, w którym sytuacja ta nie wyraża się w przysługującym te osobie prawie podmiotowym. Ochronie tego rodzaju podlegają jedynie ekspektatywy maksymalnie ukształtowane, tj. takie, które spełniają zasadniczo wszystkie przesłanki ustawowe do nabycia praw pod rządami danej ustawy, bez względu na stosunek do nich późniejszej ustawy. Po trzecie, ochrona praw nabytych nie ma charakteru absolutnego. Zasada ochrony praw nabytych zakazuje jednak arbitralnego znoszenia lub ograniczania praw podmiotowych przysługujących jednostce lub innym podmiotom prywatnym występującym w obrocie prawnym, zapewniając ochronę praw podmiotowych - zarówno publicznych, jak i prywatnych. Poza zakresem stosowania tej zasady znajdują się natomiast sytuacje prawne, które nie mają charakteru praw podmiotowych ani maksymalnie ukształtowanych ekspektatyw tych praw (por. uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 marca 2005 r. K 19/02). Z tych względów w ocenie Sądu należy zająć stanowisko, iż treść art. 150 ustawy o pomocy społecznej z 2004 nie znajduje zastosowania w stosunku do osób, które spełniły ustawowe przesłanki uprawniające do zasiłku stałego na gruncie ustawy o pomocy społecznej z 1990, a jedynie decyzje konkretyzujące to prawo nie zostały wydane w trakcie jej obowiązywania. Przepis ten należy rozumieć w ten sposób, iż wyraża on nakaz stosowania nowej ustawy wówczas, gdy sytuacja prawna podmiotu ubiegającego się o określone świadczenie nie została maksymalnie ukształtowana (nie nastąpiło nabycie prawa podmiotowego) w trakcie obowiązywania ustawy o pomocy społecznej z 1990. Przepis art. 150 ustawy o pomocy społecznej z 2004 nie może natomiast znaleźć zastosowania wprost w takiej sytuacji, gdy w następstwie kontroli sądowej uchylona zostaje decyzja negatywna (odmawiająca przyznania zasiłku stałego lub umarzająca postępowanie w-' tym przedmiocie) jako wydana z naruszeniem prawa. W konsekwencji rzeczą właściwego organu w niniejszej sprawie będzie ponowne rozpoznanie wniosku złożonego przez skarżącą jeszcze pod rządem ustawy o pomocy społecznej z 1990 r. W szczególności ocenie będzie podlegało to, czy przy uwzględnieniu treści orzeczenia sądowego skarżąca nabyła prawo do zasiłku stałego na mocy przepisów dawnej ustawy o pomocy społecznej. Następnie organ oceni czy skarżąca miała status osoby uprawnionej do zasiłku stałego na datę l maja 2004 r., co z kolei umożliwiłoby skorzystanie przez skarżącą z regulacji art. 58 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przewidującej konwersję zasiłku stałego w zasiłek pielęgnacyjny, czasowy. Ze względów wyżej przedstawionych, zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu, zgodnie z art. 145 § l pkt l lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.). Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zawarte w pkt. II wyroku znajduje oparcie w art. 200 cyt. ustawy, przy czym zasądzona kwota 138 zł obejmuje zwrot kosztów dojazdu skarżącej do sądu.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło