II SA/Go 251/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) Sędzia WSA Grażyna Staniszewska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 lipca 2024 r. sprawy ze skargi E.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz strony skarżącej - E.S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W dniu [...] listopada 2023 r. E. S. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką C. S. Decyzją z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...] Wójt Gminy [...], działając na podstawie art. 17 ust. 1 pkt. 4, art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 roku, poz. 390 ze zm., dalej u.ś.r.) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej k.p.a.), odmówił przyznania E. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką C. S. W uzasadnieniu organ podał, że C. S. jest osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności począwszy od [...] lipca 2023 r. Ze względu na niepełnosprawność wymaga opieki osób drugich. Jest osobą samotną - wdową, a opiekę nad nią sprawuje córka – E. S., która od [...] sierpnia 2023 r. nabyła prawo do emerytury. Organ nie kwestionując faktu sprawowania opieki nad matką uznał, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, czyli niepełnosprawność C. S. nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia, jak również w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej do ukończenia 25 roku życia. Niepełnosprawność powstała dużo później tj. w wieku 78 lat, a tym samym brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Po rozpoznaniu odwołania E. S. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. SKO nie podzieliło stanowiska organu I instancji w zakresie przesłanki negatywnej, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kryterium czasu wystąpienia niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie miało jakiegokolwiek wpływu na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Moment powstania niepełnosprawności, o którym mowa wart. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie stanowił relewantnej przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (wyrok NSA z dnia 23 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 86/21). Mimo błędnego stanowiska organu I instancji w tym zakresie, zdaniem SKO odwołująca nie spełniała warunków pozwalających na przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. SKO uznało, że skoro w dniu [...] grudnia 2023 r. pobierała ona emeryturę i nie złożyła wniosku o wstrzymanie jej wypłaty, to w dniu [...] grudnia 2023 r. nie przysługiwało jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury, prawo do świadczeń rodzinnych ustalano począwszy od miesiąca, w którym strona złożyła kompletny wniosek wraz z decyzją. Wnioskująca złożyła co prawda w toku prowadzonego postępowania w sprawie oświadczenie, że zrezygnuje z emerytury w momencie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże oświadczenie złożone przez wnioskującą, nie może mieć wpływu na uchylenie przesłanki negatywnej, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. W skardze wniesionej w imieniu E. S. zaskarżono powyższą decyzję SKO w całości, zarzucając: 1. naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegające na pominięciu celów tej ustawy i przyjęciu, że pobieranie emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, 2. naruszenie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym poprzez jego niezastosowanie i podjęcie decyzji w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu od 1 stycznia 2024 r., zamiast w brzmieniu do dnia 31 grudnia 2023 r., 3. naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez pozbawienie skarżącej świadczenia, które zgodnie z prawem jej przysługuje. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c p.p.s.a. wniesiono o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości, a także zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, iż z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż w okresie określonym w art. 17 ust. 1b u.ś.r., kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Z uwagi na powyższe, w świetle uzasadnienia skarżonej decyzji istota sprawy, na obecnym etapie jej rozpoznawania, sprowadzała się do kwestii, czy przeszkodę do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego stanowi art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. W orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowano stanowisko, że osoba, która spełnia warunki do przyznania powyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Przy czym źródłem takiego uprawnienia strony jest właśnie przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odczytywany z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej. Wyboru świadczenia wnioskodawca może zaś dokonać przez złożenie do organu rentowego wniosku o wstrzymanie wypłaty emerytury (zawieszenie prawa do emerytury) na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (zob. np. wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2023 r. sygn. akt I OSK 1554/22). O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Stosownie zaś do art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. W takim wypadku, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do renty, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalno-rentowych do systemu świadczeń rodzinnych. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy organy zaniechały poinformowania skarżącej o przysługującej jej - zgodnie z przedstawioną wyżej wykładnią przepisów prawa - możliwości wyboru świadczenia. Organ I instancji dokonał niewłaściwej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., natomiast organ odwoławczy naruszył art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., bowiem przedwcześnie uznał zasadność odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, wyłącznie z uwagi na fakt pobierania przez nią emerytury - bez umożliwienia skarżącej zawieszenia prawa do emerytury. W ten sposób doszło, w ocenie Sądu, zarówno do naruszenia prawa materialnego, jak i prawa procesowego, tj. art. 9 i art. 79a k.p.a. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej p.p.s.a.), uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uwzględni wyżej poczynione rozważania Sądu. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zaliczając do nich wynagrodzenie adwokata w kwocie 480 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U z 2023 r. poz. 1964).