II SA/Go 264/18

Dnia 13 czerwca 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku S.R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi S.R. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania p o s t a n a w i a : 1. oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. ustanowić adwokata. S.R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania. Dnia 4 maja 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Uzasadniając wniosek skarżący podał, iż ma 78 lat i jest człowiekiem schorowanym (poważny wypadek w pracy, choroba nowotworowa, przebyty udar mózgu, niedowład, ubytek słuchu). Ma ponad 50 tys. zł długu w związku z chorobą i śmiercią konkubiny oraz stanem własnego zdrowia. Leczenie pochłania znaczną część jego emerytury. Córka skarżącego studiuje w innym mieście, utrzymuje się samodzielnie z renty rodzinnej po zmarłej matce w wysokości 1100 zł. Skarżący mieszka w wynajętym pokoju, poza kosztami codziennego utrzymania wydatki z tytułu czynszu oraz opłaty za media wynoszą łącznie ok. 650 zł miesięcznie, wydatki na leczenie i rehabilitację wynoszą ok. 500 zł miesięcznie. Skarżący nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie posiada nieruchomości, pojazdów, oszczędności, papierów wartościowych ani innych przedmiotów wartościowych. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dokumentów źródłowych obrazujących jego sytuację finansową, skarżący nadesłał dowody wpłaty rat czynszu w kwotach 650 zł miesięcznie, paragon za leki z maja 2018 r. na kwotę 122 zł, odcinek emerytalny potwierdzający wypłatę tego świadczenia w kwocie 1990,75 zł miesięcznie oraz dowód uiszczenia opłaty za telefon, internet i telewizję na kwotę 325,83 zł. Oświadczył nadto, iż nie posiada żadnego rachunku bankowego, zaś emeryturę pobiera za pośrednictwem poczty. Na leki i rehabilitację wydaje znacznie więcej, lecz nie zachował rachunków, gdyż nie wiedział, iż będą one potrzebne. Wniosek o przyznanie prawa pomocy okazał się częściowo zasadny. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Jej celem jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść między innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu, bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków z jakichkolwiek źródeł (postanowienie NSA z 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Ponadto prawo pomocy ma służyć najuboższym, dla których konieczność ponoszenia kosztów postępowania sądowego oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007 nr 4, s. 36-39). Analiza treści wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanej dokumentacji prowadzi do konkluzji, że w sprawie niniejszej nie zostały wykazane przesłanki do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Skarżący utrzymuje się z wypłacanej mu emerytury w wysokości 1990,75 zł. Z kwoty tej pokrywa wydatki na czynsz za wynajem pokoju (650 zł), opłaty za telefon, internet i telewizję w deklarowanej wysokości łącznie ok. 900 zł miesięcznie. Z pozostałej części wypłacanej emerytury pokrywa koszty swojego codziennego utrzymania oraz ponosi wydatki na leki i rehabilitację. Córka skarżącego studiuje w innym mieście i utrzymuje się samodzielnie z wypłacanej jej renty rodzinnej po matce. Ponadto wynikająca z przedłożonego odcinka emerytalnego wysokość emerytury brutto (3099,86 zł) wskazuje, iż ze świadczenia tego, poza podatkiem dochodowym oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne, potrącane są również zobowiązania innego rodzaju. Jednakże spłata innych zobowiązań, cywilnoprawnych bądź publicznoprawnych – choćby przymusowo ściąganych w trybie egzekucji – nie może być traktowana priorytetowo względem obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Celem wykazania wydatków na leki i rehabilitację w związku ze swoją trudną sytuacją zdrowotną skarżący przedłożył tylko jeden paragon z apteki z maja 2018 r. na kwotę ok. 122 zł. Okoliczności te nie zostały zatem w pełni wykazane. Tymczasem pojęcie wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866). Jednocześnie w judykaturze przyjmuje się, że niedopełnienie – nawet w części – obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia lub dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienia NSA z 29 stycznia 2015 r., II OZ 58/15, z 9 lipca 2014 r., I OZ 539/14). Jednakże nawet gdyby uznać za wiarygodne oświadczenie skarżącego co do wysokości wydatków na te cele (ok. 500 zł) wówczas stwierdzić należałoby, iż wobec ustalonej wysokości emerytury powinien on pokryć koszt wpisu sądowego ze środków, którymi dysponuje. Zwłaszcza, że w niniejszej sprawie wpis sądowy od skargi nie jest wysoki – zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) wynosi on bowiem 100 zł. W orzecznictwie sądowym wskazuje się zaś, iż strona ubiegająca się o zwolnienie od kosztów sądowych powinna w pierwszej kolejności poczynić oszczędności na ten cel do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (postanowienie NSA z 22 lutego 2012 r., II OZ 81/12, LEX nr 1121304). Z kolei w odniesieniu do wniosku o ustanowienie adwokata stwierdzić należało, iż w ustalonej sytuacji majątkowej skarżącego wydatek związany z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika przekracza jego możliwości finansowe. Z tego względu zasadne jest przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.