II SA/Go 275/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi P.K. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie powołania na ćwiczenia wojskowe oddala skargę. 1. Decyzją Wojskowego Komendanta Uzupełnień z dnia [...] grudnia 2017 r. (karta powołania P nr [...]) P.K. został powołany do odbycia ćwiczeń wojskowych w terminie od dnia [...] do [...] marca 2018 r. w jednostce wojskowej nr [...]. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że powołany jest zdolny do służby wojskowej i posiada kategorię A. Powołanie do czynnej służby wojskowej wynika z potrzeby sił zbrojnych w ramach powszechnego obowiązku obrony (art. 4 ust. 2 i 55 ust. 1 pkt 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1430 ze zm.). W odwołaniu wniesionym w terminie P.K. wniósł o zwolnienie z ćwiczeń wojskowych powołując się na sytuacją zawodową i rodzinną. Odwołujący się wskazał, że od 2015 r. do chwili obecnej na stałe pracuje poza granicami państwa (RFN). Na utrzymaniu ma rodzinę, w tym troje dzieci, a uzyskiwane dochody przeznacza oraz spłatę zobowiązań finansowych. Wnioskodawca podnosi, że jest obciążony kwotą 800 złotych z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Również żona skarżącego wniosła do organu odwoławczego odrębne pismo, w którym opisała sytuację rodzinną i wskazała, że odbycie przez męża ćwiczeń wojskowych wiązać się będzie z możliwością utraty pracy zarobkowej i pogorszeniem sytuacji materialnej rodziny. 2. Decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że zgodnie z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony wskazanemu obowiązkowi podlegają wszyscy obywatele polscy zdolni ze względu na wiek i stan zdrowia do wykonywania tego obowiązku. W ramach powszechnego obowiązku obrony obywatele polscy są obowiązani między innymi, do wykonywania obowiązków wynikających z nadanych przydziałów mobilizacyjnych. Spraw zawodowych nie można uznać za szczególne okoliczności zwalniające stronę z obowiązku odbycia ćwiczeń wojskowych. Organ wskazał, że osoba powołana jest obowiązana uzyskać zezwolenie właściwego wojskowego komendanta uzupełnień na wyjazd i pobyt za granicą (art. 53 ust. 2 pkt 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony) oraz zgłosić wyjazd (art. 36 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz.657 ze zm.). Poinformował również, że oprócz uposażenia za okres odbytych ćwiczeń wojskowych przysługującego zgodnie z rozporządzeniem MON z dnia 13 stycznia 2017 r. w sprawie stawek uposażenia zasadniczego żołnierzy niezawodowych oraz dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy niezawodowych (Dz.U. z 2017r. poz. 171), powołanemu przysługuje również świadczenie rekompensujące za okres odbytych ćwiczeń wojskowych. Zdaniem organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje, by w sprawie zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające uchylenie decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień, tym samym nie jest możliwe zastosowanie § 15 ust. 6 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych (Dz.U. z 2015 r., poz. 950) i zwolnienie odwołującego z odbywania ćwiczeń wojskowych. Karta powołania została doręczona P.K. z bardzo dużym wyprzedzeniem, tj. w dniu 29 grudnia 2017 r., co dało mu możliwość przygotowania się do odbycia czynnej służby wojskowej i uniknięcia dezorganizacji pracy zawodowej. Dodatkowo organ wskazał, że jeśli zaistnieje taka potrzeba, na wniosek żołnierza, dowódca właściwej jednostki wojskowej może udzielić mu urlopu lub nawet zwolnić żołnierza z ćwiczeń wojskowych przed ich zakończeniem, jeżeli udzielenie urlopu jest niewystarczające. 3. W skardze wniesionej do tutejszego sądu przeciwko całości decyzji P.K. zarzucił jej naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawyw postaci: – błędnej wykładni §15 ust. 6 pkt.2 rozporządzenia w sprawie ćwiczeń wojskowych, poprzez nie uwzględnienie sytuacji życiowej i zawodowej za szczególną okoliczność uzasadniającą uchylenie decyzji, podczas gdy sytuacja rodzinna oraz zawodowa strony uzasadniają uchylenie decyzji; – niewłaściwego zastosowania art. 36 ustawy o ewidencji ludności poprzez błędne uznanie, że mocodawca wyjeżdża z kraju z zamiarem stałego pobytu poza granicami Rzeczpospolitej, podczas gdy P.K. nie opuścił kraju z zamiarem stałego pobytu poza granicami RP i cyklicznie przyjeżdża do Polski; – niewłaściwego zastosowania art. 53 ust.2 pkt 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, poprzez wskazanie obowiązku uzyskania zezwolenia na wyjazd i pobyt za granicą. Na tych podstawach wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji z powodu wskazanych naruszeń, które miały istotny wpływ na wynik postępowania, oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi P.K. powołał się na sytuację zawodową i rodzinna podkreślając, że wykonuje prace poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej, w związku z czym "zwyczajne zawiadomienie pracodawcy o zobowiązaniu podjęcia obowiązków wynikających z nadanych przydziałów mobilizacji", jest dla zagranicznego pracodawcy nie wystarczające. W związku z powyższym nie słusznym jest stwierdzenie organu II instancji, jakoby w konkretnym przypadku sprawy zawodowe i sytuacja rodzinna nie stanowiły niemożliwą do pokonania przeszkodę w odbyciu zaplanowanych ćwiczeń wojskowych. Polski pracodawca musiałby uwzględnić fakt konieczności podjęcia się pracownika ćwiczeń wojskowych, jednak zagraniczny pracodawca nie ma takiego obowiązku, ponieważ nie obowiązują go przepisy prawa polskiego. Podkreślił, że starał się uzyskać urlop ale go nie otrzymał. Odbycie ćwiczeń prowadziłoby do utraty pracy i szkody. Nadto podniósł, że nie przybywa stale poza granicami Polski, gdyż przebywa w Niemczech tylko w godzinach pracy i codziennie wraca do Polski. Dodatkowo wraz z małżonką są zobowiązani do utrzymywania J.K., zgodnie z dołączoną do skargi umową dożywocia. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko wyrażone w decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. 5. W sprawie pozostaje poza sporem, że skarżący jest żołnierzem rezerwy posiadającym nadany przydział mobilizacyjny i jest zdolny do czynnej służby wojskowej. Zgodnie z art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 powołanej wyżej ustawy o powszechnym obowiązku obrony wszyscy obywatele polscy zdolni ze względu na wiek i stan zdrowia do wykonywania obowiązku obrony podlegają powszechnemu obowiązkowi obrony. Stosownie do art. 55 ust. 1 pkt 1 lit. a tej ustawy, obowiązek służby wojskowej polega na odbywaniu ćwiczeń wojskowych przez żołnierzy rezerwy, zaś zgodnie z art. 100 ust. 1 tej ustawy, obowiązek służby wojskowej żołnierzy rezerwy w czasie pokoju polega na odbywaniu ćwiczeń wojskowych oraz pełnieniu okresowej służby wojskowej. Zgodnie z umocowaniem ustawowym to organy wojskowe mają prawo określić kiedy i w jakich okolicznościach uzasadnione potrzeby ćwiczeń występują. W myśl art. 58 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony obowiązkowi służby wojskowej, w zakresie określonym w niniejszej ustawie, podlegają obywatele polscy począwszy od dnia, w którym kończą osiemnaście lat życia, do końca roku kalendarzowego, w którym kończą pięćdziesiąt lat życia, a posiadający stopień podoficerski lub oficerski - sześćdziesiąt lat życia. Zgodnie z ust. 2 art. 58 obowiązkowi służby wojskowej nie podlegają jednak osoby wymienione w ust. 1, które zostały uznane ze względu na stan zdrowia za trwale niezdolne do tej służby. Ust. 3 art. 58 dotyczy zwolnienia z obowiązku wojskowego kobiet, które ze względu ciążę, konieczność opieki na dziećmi, opieki nad osobami obłożnie chorymi, osobami wobec których orzeczono stałą niezdolność do pracy, osobami zaliczonymi do znacznego stopnia niepełnosprawności - tegoż obowiązku spełnić nie mogą. W przepisie § 15 powołanego wyżej rozporządzenia w sprawie ćwiczeń wojskowych uregulowano zagadnienie zwolnienia żołnierza z ćwiczeń wojskowych, przy czym zwolnienie takie może nastąpić w trakcie odbywania ćwiczeń, bądź przed ich odbyciem. Zwolnienie takie wymaga spełnienia przesłanki nazwanej "szczególnie uzasadnioną okolicznością". Katalog przepisu § 15 ust. 6 wskazuje niektóre zdarzenia o tak szczególnym charakterze, jak przykładowo śmierć najbliższego członka rodziny. Porównanie tych konkretnych przesłanek wskazuje świadczy o tym że użyty w tym przepisie zwrot: "inne szczególnie uzasadnione okoliczności" należy interpretować w sposób ścieśniający, czyli ograniczający katalog przyczyn do zdarzeń wyjątkowych, takich które nie mają miejsca na co dzień. 6. Dlatego zgodzić się należy z organem, że w kontrolowanej sprawie nie wystąpiły okoliczności szczególne uzasadniające zwolnienie z odbycia ćwiczeń wojskowych, określone w powołanym rozporządzeniu. Zauważyć należy, że powszechny obowiązek obrony ma charakter szczególny, dotyczy bezpieczeństwa państwa, a zatem, co do zasady, jest stawiany przed innymi okolicznościami i potrzebami funkcjonującymi w życiu prywatnym. Argumenty wskazane przez skarżącego, choć istotne dla jego życia zawodowego i rodzinnego, dotyczą tzw. okoliczności dnia codziennego występujących niemal w każdym przypadku powołania. Również stała praca poza granicami kraju, tym bardziej praca, która, jak wskazuje się w skardze, umożliwia skarżącemu codzienny powrót do domu nie jest w tym rozumieniu okolicznością szczególną. Odnosząc się do zarzutów skarżącego stwierdzić należy, że zastrzeżenia, niechęć czy generalnie rzecz ujmując brak związania pracodawcy innego państwa polskim ustawodawstwem nie mogą być okolicznościami stawianymi wyżej, niż sprawy obronności i bezpieczeństwa RP, której obywatelem jest skarżący. Warto jednak pamiętać, że taka postawa prawodawcy innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej mogłaby zostać uznana za przejaw dyskryminacji i naruszenia zasad prawa traktatowego, co umożliwiłoby skarżącemu skuteczną ochronę prawną. Również inne obowiązki strony, w tym wynikające z załączonej do skargi umowy dożywocia nie mają charakteru szczególnego w rozumieniu powołanych wyżej przepisów. Za przekonujący uznać należy argument organu, że skarżący otrzymują kartę powołania do ćwiczeń wojskowych dwa miesiące przed planowanym ich terminem miał zagwarantowaną możliwość ułożenia sobie sytuacji prywatnej w sposób pozwalający na odbycie ćwiczeń. Również zarzuty dotyczące naruszenia powołanych w skardze przepisów art. 36 ustawy o ewidencji ludności oraz art. 53 ust. 2 pkt 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony nie mają istotnego wpływu na rozstrzygnięcie, niezależnie od ich trafności. Nie te bowiem przepisy – w odniesieniu do meritum sprawy, decydują o zgodności wydanej decyzji z prawem. 7. Z tych względów sąd nie stwierdzając wskazanych w skardze naruszeń prawa oraz innych uchybień prawa materialnego lub prawa procesowego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w wyroku. Na marginesie wskazać należy, że przepisy wykonawcze pozwalają dowódcy właściwej jednostki na indywidualną ocenę sytuacji i udzielenie urlopu lub nawet zwolnienie z ćwiczeń danego żołnierza. Z postawy skarżącego wynika, że nie szukał on takiej możliwości, lecz generalnie zakwestionował ustawowe podstawy powołania i stojące za nimi wartości, czego nie można zaaprobować.