II SA/Go 286/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Rzepecka Sędziowie Sędzia WSA Anna Juszczyk - Wiśniewska (spr.) Sędzia WSA Stefan Kowalczyk Protokolant st. sekr. sąd. Anna Lisowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2010 r. sprawy ze skargi M.C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji postanawia: odrzucić skargę. Skarżąca - M.C. - złożyła skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2010r. Nr [...]. Zaskarżoną decyzją organ odmówił wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] października 2009r. znak: [...]. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym: Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] grudnia 2008 r. wszczął z urzędu wobec skarżącej postępowanie w sprawie należności za okres [...] stycznia 1999r. -[...] sierpnia 2000r. Decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...] organ umorzył postępowanie w sprawie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy za okres [...] stycznia 1999 r. - [...] sierpnia 2000 r., należnych do zapłaty z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym zatrudnionego przez M.C. pracownika. W dniu [...] stycznia 2010 r. (data wpływu do organu 1 luty 2010r.) Skarżąca złożyła pismo w treści którego wskazał, że "w obiegu prawnym jest decyzja ostateczna Inspektoratu ZUS z [...] października 2009 r. - rażąco naruszająca art. 156 § 1 pkt 7 kodeksu postępowania administracyjnego. Strona składa odrębny wniosek o stwierdzenie nieważności, powyższej decyzji." Zaskarżoną decyzją na podstawie art. 83 ust. 1 w zw. z art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) - dalej zwana ustawa o s.u.s. - organ odmówił wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] października 2009 r. znak: [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że z literalnej wykładni przepisu art. 83 a ust. 2 ustawy o s.u.s. wynika, że decyzje ostateczne Zakładu ubezpieczeń Społecznych mogą być weryfikowane poprzez ich zmianę, uchylenie lub unieważnienie tylko z urzędu, czyli stronie nie przysługuje prawo wystąpienia z takim wnioskiem. Tym samym w ocenie organu nie ma zastosowania art. 157 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Jednocześnie skarżąca została pouczona , iż na podstawie art. 52 i 53 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi może wnieść skargę na decyzję do wojewódzkiego sądu administracyjnego, na którego obszarze Sygn. akt II SA/Go 286/10 właściwości strona zamieszkuje lub ma siedzibę za pośrednictwem Oddziału ZUS w terminie 30 dni od dnia jej doręczenia. Skarżąca za pośrednictwem organu złożyła na przedmiotową decyzję skargę. Zaskarżonej decyzji zarzuciła wydanie jej z naruszeniem obowiązków wynikających z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w szczególności art. 77, 7, 8, 9, 11 i 104 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego oraz błędne zastosowanie art. 6 ust.1 pkt 19, art. 9 pkt 6 i art. 83a ust. 2 ustawy o s.u.s. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Skargę należało odrzucić. Zgodnie z treścią art. 58 § 1 pkt 1 ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - dalej zwana p.p.s.a. - sąd odrzuca skargę jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] października 2009 r., którą umorzone zostało postępowanie w sprawie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Uprawnienie Zakładu do prowadzenia postępowania i wydania decyzji w zakresie ustalenia wymiaru składek i ich poboru zawiera przepis art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy o s.u.s. Zgodnie zaś z ust. 2 art. 83 powołanej ustawy od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Z powołanego przepisu wynika, że sprawy z zakresu wymiaru składek należą do właściwości sądów powszechnych, a nie administracyjnych. Bez znaczenia jest okoliczność, że jako tryb właściwy do wznowienia, uchylenia lub unieważnienia decyzji wskazano tryb przewidziany przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Ustawodawca świadomy administracyjnego charakteru decyzji uznał za właściwe aby ocenę zasadności tych decyzji przekazać do oceny sądom powszechnym, a nie administracyjnym. W ocenie składu orzekającego zasadnicze znaczenie dla ustalenia właściwości rzeczowej sądu w niniejszej sprawie ma przedmiot sprawy, a nie tryb w jakim organ podjął rozstrzygnięcie. Wydanie decyzji w oparciu o przepisy kodeksu Sygn. akt 11 SA/Go 286/10 postępowania administracyjnego do których odwołuje się przepis art. 83 a ust. 2 ustawy o s.u.s. ma wpływu na właściwość rzeczową sądu, którą oceniać należy przez pryzmat przepisu materialnoprawnego, wyznaczającego przedmiotowy zakres sprawy której decyzja dotyczy. Decyzje podejmowane w trybach nadzwyczajnych służących do weryfikacji decyzji ostatecznych z istoty swej muszą odnosić się do przedmiotu sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Brak jest podstaw do różnicowania właściwości sądów w sprawach dotyczących wymiaru składek w zależności od tego czy zaskarżona została decyzja wydana w trybie zwykłym czy też nadzwyczajnym. Zgodnie z art. 180 § 1 k.p.a., w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego Kodeksu, ale tylko wówczas, gdy przepisy szczególne dotyczące ubezpieczeń społecznych nie ustalają odmiennych zasad postępowania w tych sprawach. Nie ulega wątpliwości, że takimi szczególnymi przepisami są regulacje zawarte w ustawie o s.u.s., która w art. 83 ust. 2 ustanawia regułę zaskarżania decyzji podejmowanych przez organ rentowy w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych do sądu powszechnego (sądu ubezpieczeń społecznych). Tej podstawowej zasady - kwalifikującej sprawę z odwołania wniesionego od decyzji organu rentowego do sądu powszechnego jako sprawy cywilnej w ujęciu formalnym w rozumieniu art. 1 k.p.c. - w niczym nie zmienia art. 83a ust. 2 ustawy o s.u.s. uprawniający organ rentowy do samodzielnego uchylenia, zmiany lub unieważnienia decyzji ostatecznej na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Wyjątki co do trybu zaskarżania decyzji organu rentowego zostały bowiem ustalone w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s., zgodnie z którym jedynie od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie przysługuje odwołanie do sądu powszechnego, a przysługuje prawo złożenia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do takiego wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Z art. 83 ust. 1 i 4 ustawy o s.u.s. wynika więc, że każda decyzja wydana przez organ rentowy w indywidualnej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych podlega zaskarżeniu do sądu powszechnego, a jedyne wyjątki w tym zakresie dotyczą decyzji, które zostały enumeratywnie wymienione Sygn. akt 11 SA/Go 286/10 w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. Z tej przyczyny na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o s.u.s. kontroli sądu powszechnego podlegają również decyzje wydane na podstawie art. 83a ust. 2 tej ustawy, gdyż nie są one wymienione w jej art. 83 ust. 4. Zaznaczyć przy tym należy, że (wyjątkowo) w przypadku wydania decyzji na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy o s.u.s. sąd ubezpieczeń społecznych powinien zbadać prawidłowość zastosowania przez organ rentowy odpowiednich przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż stanowią one merytoryczną podstawę tej decyzji. Nie chodzi więc o ocenę sposobu procedowania przez organ rentowy, lecz o prawidłowość decyzji (istnienie jej podstaw prawnych). Jak już wcześniej wskazano ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych odwołania od decyzji Zakładu uregulowała wyłącznie w przepisie art. 83 ust. 2 ustawy. Tym samym od decyzji zakładu wydanych na podstawie przepisu art. 83 a ust. 2 odwołanie przysługuje do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Wobec powyższego przedmiotowa sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Niezależnie od tego zauważyć należy, iż nawet gdyby uznać właściwość sądu administracyjnego (którego to poglądu Sąd nie podziela), skarga podlegałaby odrzuceniu z racji jej niedopuszczalności ( art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.). Zgodnie nie z art.52 §1, §2 i § 3 p.p.s.a. skargę można wnieść dopiero po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie. Jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu - w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu (...)- do usunięcia naruszenia prawa. Przyjmując pogląd, że w niniejszej sprawie istnieje właściwość sądu administracyjnego należałoby uznać, że do decyzji wydanych w trybie art. 83 a ust. 2 ustawy nie ma zastosowania przepis art. 83 ust. 2. Tym samym skoro ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia decyzji wydanych na podstawie art. 83 a ust. 2 ustawy o s.u.s. wniesienie skargi do sądu Sygn. akt 11 SA/Go 286/10 administracyjnego poprzedzone winno być uprzednim wezwaniem na piśmie Zakładu do usunięcia naruszenia prawa złożonym w terminie czternastu dni od otrzymania decyzji. Po wydaniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] lutego 2010 r., którą to skarżąca odebrała w dniu 2 marca 2010 r. Zakład nie został wezwany do usunięcia naruszenia prawa. Powyższe oznacza, iż skarżąca nie wyczerpała obligatoryjnego trybu zaskarżenia. Jej skarga jest zatem niedopuszczalna. Z wskazanych powyżej względów na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z § 3 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.