II SA/Go 3/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Ireneusz Fornalik (spr.) Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Protokolant referent Adam Janas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2010 r. sprawy ze skargi T.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy na podstawie art. 106 ust. 1 w związku z art. 7, art. 8 i art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz. U. z 2008 r. , Nr 115, poz. 728 - tekst jednolity), przyznał T.C. zasiłek celowy na miesiąc marzec 2009 r.w kwocie 50 zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że łączny dochód strony wynosi 238,50 zł (zasiłek okresowy) i nie przekracza kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, który wynosi 477 zł. Ponadto organ wyjaśnił, że w okresie od stycznia do marca 2009 r. skarżący otrzymywał pomoc w formie zasiłku na żywność z rządowego programu dożywiania w wysokości 80 zł miesięcznie oraz zasiłku okresowego w kwocie 238,50 zł. Nadto w styczniu 2009 r. strona pobrała zasiłek celowy w kwocie 150 zł, a w lutym 2009 r. w kwocie 100 zł. Organ wyjaśnił także, że stosownie do art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Tym samym przyznanie świadczenia z pomocy społecznej uzależnione jest też od celów i możliwości pomocy społecznej. Organ podał również, że z uwagi na oświadczenie T.C. z dnia [...] marca 2009 r., że partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania w kwocie 32 zł miesięcznie, zaistniały przesłanki do przyznania zasiłku celowego na wydatki związane z utrzymaniem mieszkania w kwocie 50 zł. Ponadto organ wyjaśnił, że w lutym 2009 r. z przeznaczeniem na pomoc celową posiadał kwotę 8268,03 zł. O pomoc w tej formie zwróciły się wówczas 62 osoby, zatem średnie świadczenie wyniosło 133,27 zł. Organ wskazał również, że w pierwszej kolejności udziela pomocy rodzinom wielodzietnym, osobom niepełnosprawnym i długotrwale chorym na zakup leków i lekarstw po przedstawieniu faktur i odpowiednich dokumentów. Od powyższej decyzji odwołał się T.C. kwestionując wysokość przyznanego świadczenia wskazując, że w jego opinii Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej nie wykorzystuje przyznanych mu środków w sposób planowy. Ponadto podniósł, że miesięcznie powinien z pomocy społecznej otrzymywać miesięcznie kwotę 438 zł lub 467 zł obejmującej zasiłek celowy, świadczenie żywnościowe i zasiłek okresowy, a zatem zasadnym jest żądanie przyznania mu tytułem zasiłku celowego za miesiąc marzec 2009 r. - kwoty 150 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98, poz. 1071 z 2000 r., ze zm.), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ przytoczył treść przepisów regulujących kwestię przyznawania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, w tym zasiłków celowych, zawartych w ustawie o pomocy społecznej oraz rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ( Dz. U. z 2006 r., Nr 135, poz. 950). Organ odwoławczy wskazał, iż T.C. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest zdolny do pracy, jednakże nie pracuje, nie jest też zarejestrowany w Urzędzie Pracy, utrzymuje się ze środków z pomocy społecznej. Jego jedyny dochód stanowi zasiłek okresowy w wysokości 238,50 zł. Tym samym dochód strony jest niższy niż kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, dlatego kwalifikuje się do objęcia pomocą społeczną. Kolegium podkreśliło, iż użyte przez ustawodawcę w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej sformułowanie "może być przyznany" powoduje że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego na zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowej w pierwszej kolejności winien ustalić, czy charakter danej potrzeby uzasadnia zakwalifikowanie jej jako niezbędnej potrzeby bytowej. W przedmiotowej sprawie za niezbędną potrzebę bytową organ l instancji uznał konieczność pokrycia części kosztów utrzymania mieszkania. Ponadto organ odwoławczy wskazał, iż ustawodawca odstąpił od szczegółowego określenia wysokości zasiłku celowego. Oznacza to, że także ustalenie wysokości zasiłku celowego jest decyzją uznaniową organu przyznającego zasiłek. Zdaniem Kolegium organ l instancji rozważył w przedmiotowej sprawie zarówno sytuację wnioskodawcy jak i własne możliwości finansowe. Jednoczenie organ wykazał, że przyznanie świadczenia stronie w wyższej kwocie było niemożliwe z uwagi na sytuację finansową organu i ograniczone środki finansowe, a także potrzeby innych osób ubiegających się o pomoc społeczną. W ocenie Kolegium nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest również fakt, że strona nie jest pozostawiona bez pomocy i w miarę możliwości finansowych są jej przyznawane różnego rodzaju świadczenia. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył T.C., kwestionując prawidłowość rozstrzygnięcia Kolegium. Na poparcie swojego stanowiska skarżący przytoczył treść art. 67 ust. 2 Konstytucji RP, oraz art. 3 ust. 1 i 4 ustawy o pomocy społecznej. Jednocześnie wskazał, iż zasiłek w kwocie 50 zł został mu przyznany na mocy decyzji z dnia [...] marca 2009 r., a nie jak utrzymuje Kolegium na mocy decyzji z dnia [...] czerwca 2009 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie przytaczając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie może być uwzględniona, albowiem zaskarżonej decyzji nie można postawić zarzutu, iż została ona wydana z naruszeniem prawa mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), sądy te sprawują kontrolę zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z prawem. W związku z powyższym usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jej wydawaniu organy naruszyły prawo materialne lub przepisy postępowania określone art. 145 § 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.". Sąd nie może opierać kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Dokonując oceny zasadności zaskarżonej decyzji w zakresie w jakim Sąd władny jest to uczynić, a więc z punktu widzenia jej legalności uznać należy, iż decyzja ta nie uchybia prawu. Zaznaczyć przy tym należy, że w myśl przepisu art. 133 p.p.s.a. podstawą wyrokowania sądu administracyjnego, są akta sprawy. Materialnoprawną podstawę wydania decyzji będącej przedmiotem skargi stanowił przepis art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w myśl którego w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, przy czym zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zgodnie z ust. 3 wskazanego wyżej art. 39 osobom bezdomnym i innym osobom nie mającym dochodu oraz możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia może być przyznany zasiłek celowy na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne. Decyzja o przyznaniu zasiłku celowego wydana jest w ramach uznania administracyjnego, co wynika z treści cytowanego wyżej przepisu art. 39, a zatem oznacza to, że organ przyznający zasiłek nie jest zobowiązany do spełnienia żądań strony, która musi się liczyć z tym, że organ odmówi przyznania świadczenia lub jego rozmiar będzie różny od tego, który strona określiła we wniosku. Organ prowadzący postępowanie winien w postępowaniu wyjaśniającym podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokładnego wyjaśnienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela, w szczególności do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Jedynie ustalone w taki sposób fakty mogą być uznane za udowodnione i stanowić materiał dowodowy będący niezbędną podstawą do wydania decyzji administracyjnej oraz jej uzasadnienia. W samej decyzji organ administracyjny jest zobowiązany do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy oraz wskazania faktów, które uznał za udowodnione, dowody na których się oparł oraz przyczyny, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3 k.p.a.). Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest kwestionowana przez skarżącego wysokość przyznanego mu zasiłku celowego w miesiącu marcu 2009 r. w kwocie 50 zł na bieżące potrzeby rodziny. Decyzja w sprawie przyznania zasiłku celowego, aczkolwiek ma charakter uznaniowy, nie może też być rozstrzygnięciem dowolnym. Ustawa o pomocy społecznej daje wskazówki, co do zasad udzielania pomocy osobom potrzebującym, stanowiąc w art. 3 ust. 3 i art. 4, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji o przyznaniu zasiłku celowego wskazał możliwości i środki finansowe na zasiłki celowe jakimi dysponował w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku przez skarżącego, tj. w lutym 2009 r. Ponadto organy mając na względzie inne osoby korzystające z pomocy OPS, muszą kierować się koniecznością zapewnienia innym osobom i rodzinom udzielenia pomocy społecznej w zakresie najpotrzebniejszych potrzeb bytowych. Państwo powinno jedynie wspomagać osoby w trudnych do przezwyciężenia sytuacjach życiowych, nie może natomiast wyręczać tych osób; pomoc w postaci świadczeń z pomocy społecznej ma bowiem jedynie charakter przejściowy, doraźny i powinna skłaniać jednostki do samodzielnego działania. Pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej. Zadaniem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej oraz zaspokajanie ich wszystkich potrzeb i oczekiwań (wyrok WSA w Warszawie z dnia 17.05.2007 r. sygn. akt l SA/Wa 272/07), zwłaszcza, że w tak samo trudnej jak skarżąca sytuacji pozostaje wiele osób i rodzin, którym również należy się pomoc od państwa. Oceniając możliwość przyznania zasiłku celowego organy powinny więc brać pod uwagę nie tylko sytuację finansową wnioskodawcy, ale również sytuacje innych osób starających się o pomoc oraz własne możliwości finansowe (wyrok WSA w Gdańsku z 14 stycznia 2009 r. sygn. akt II SA/Gd 797/08, LEX nr 481492). Nie ulega wątpliwości, że organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym również jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana (wyrok NSA z 19 czerwca 2007 r. sygn. l OSK 1464/06, LEX nr 299415). Należy mieć na względzie, iż organ w sposób wyczerpujący uzasadnił przyznanie skarżącemu zasiłku celowego w wysokości 50 zł. Podkreślić należy, iż organy przyznając świadczenia w ramach pomocy społecznej biorą pod uwagę ustawowe przesłanki do uzyskania pomocy, ale mają także prawo do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na dany rodzaj świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Ponadto sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt l OSK 624/07, LexPolonica nr 1854370). Nadto zwrócić należy uwagę na fakt, iż skarżący pomimo, iż nie pracuje nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. W niniejszej sprawie organ l instancji prawidłowo dokonał oceny i wyjaśnił przesłanki, jakimi kierował się przyznając T.C. zasiłek celowy w kwocie niższej niż przez niego żądana. Wskazać również należy, iż kontrolując decyzję wydaną w ramach uznania administracyjnego, zwłaszcza korzystną dla strony, Sąd nie może wkraczać w sferę zastrzeżoną do kompetencji wyznaczonych przez ustawę organów i określać wysokość przyznawanej pomocy w tych przypadkach, w których ustawodawca pozostawił uznaniu organów, gdyż tylko one, dysponując środkami finansowymi, mogą udzielać świadczeń. Na marginesie należy wyjaśnić, iż przedmiotowy zasiłek został skarżącemu przyznany na mocy decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...], a nie jak twierdzi skarżący decyzją z dnia [...] marca 2009 r., gdyż decyzja ta została, na skutek złożonego przez skarżącego odwołania, decyzją z dnia [...] maja 2009 r. uchylona przez SKO, a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia. Sąd nie może ingerować w sferę orzeczniczą organów administracji, gdy te działają w ramach uznania administracyjnego i dokonują samodzielnie oceny zwłaszcza w szczególnie uzasadnionych przypadkach warunków i wyboru osób uprawnionych do pobierania świadczeń, jeżeli tylko decyzje te są odpowiednio uzasadnione, a powołane przyczyny znajdują potwierdzenie w ustalonym stanie faktycznym. Poczynione w tym zakresie przez organ administracji ustalenia odpowiadają wymogom określonym przepisem art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze uzasadnia to, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zmianami) oddalenie skargi.