II SA/Go 30/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie Przewodniczący Asesor WSA Joanna Brzezińska po rozpoznaniu w dniu 30 października 2007 r. w Gorzowie Wlkp. na posiedzeniu niejawnym w związku z zażaleniem [...] na postanowienie z dnia [...] r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi [...] o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego wyrokiem z dnia 20 października 2005 r., sygn. akt: II SA/Go 56/05 w sprawie ze skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie obowiązku przedłożenia ekspertyzy budowlanej postanawia 1. uchylić postanowienie z dnia [...]r., 2. przyznać [...] prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia 28 lutego 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odrzucił skargę D.A. o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, zakończonego wyrokiem z dnia 20 października 2005 r., sygn. akt: II SA/Go 56/05. Postanowieniem z dnia 21 marca 2007 r. Sąd odrzucił skargę kasacyjną sporządzoną osobiście przez D.A.. Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 21 maja 2007 r. odmówił D. A. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia 18 września 2007 r. Sąd odrzucił skargę kasacyjną, ponownie złożoną przez D.A., na postanowienie z dnia 28 lutego 2007 r. o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania sądowego. W dniu 17 września 2007 r. wpłynął do sądu wniosek D.A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia 28 września 2007r. Sąd odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z uwagi na to, iż wniosek o przyznanie tego prawa był złożony po zakończeniu postępowania sądowoadministracyjnego. Pismem z dnia 12 października 2007r. D.A. złożył zażalenie na postanowienie odmawiające mu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata oraz wniósł o umorzenie wpisu 100 zł od zażalenia. Do tego pisma skarżący załączył sporządzony na formularzu PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznanie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy podkreślić, iż postępowanie zażaleniowe toczy się w dwóch fazach: wstępnej i rozpoznania zażalenia. Faza wstępna postępowania zażaleniowego zaczyna się przed wojewódzkim sądem administracyjnym, który bada jego dopuszczalność na zasadach określonych w art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – dalej zwanej p.p.s.a.). Jeśli nie zakończy się ona na tym etapie, to jest kontynuowana przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, który bada dopuszczalność zażalenia i orzeka na zasadach wskazanych w art. 180 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a (vide: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2006, str. 430 i n.). W niniejszej sprawie zachodzi przypadek uregulowany w art. 195 § 2 p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli zażalenie zarzuca nieważność postępowania lub jest oczywiście uzasadnione, wojewódzki sąd administracyjny, który wydał zaskarżone postanowienie, może na posiedzeniu niejawnym, nie przesyłając akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, uchylić zaskarżone postanowienie i w miarę potrzeby sprawę rozpoznać na nowo. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie, zaszły okoliczności uzasadniające uchylenie zaskarżonego postanowienia. Skarżący wniósł w terminie zażalenie na postanowienie odmawiające mu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, które spełnia wymagania określone w art. 194 § 3 p.p.s.a. Z tego też względu Sąd postanowił ponownie rozpoznać sprawę w zakresie rozstrzygniętym zaskarżonym postanowieniem. W pierwszej kolejności podnieść należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/2004 (niepubl.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Wobec powyższego prawo pomocy może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Ocenę wskazanych przez stronę we wniosku okoliczności ustawodawca pozostawił uznaniu sądu. Należy przy tym zauważyć, że ocena ta jest swobodna jednak nie dowolna. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wyczerpująco odnieść się do przytoczonych w nim okoliczności i uzasadnić, z jakich względów wniosek skarżącego zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach, to jest z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu oraz z drugiej strony jej możliwości finansowych. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. W niniejszej sprawie, należy podkreślić, iż skarżący został już postanowieniem tutejszego Sądu z dnia 10 kwietnia 2007r. (sygn. akt II SA/Go 30/07) zwolniony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Odnosząc się natomiast do wniosku D.A. o ustanowienie adwokata, należy w tym miejscu przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do jej brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli w myśl art. 245 § 3 cytowanej ustawy, mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na podstawie przedłożonego wniosku ustalono, iż skarżący jest osobą bezrobotną, natomiast jego żona osiąga dochód w kwocie około 1.250 zł. Jednocześnie, po przeprowadzeniu analizy akt sprawy, Sąd uznał wniosek w zakresie ustanowienia adwokata za zasadny z uwagi na fakt, iż udział pełnomocnika w niniejszym postępowaniu jest potrzebny. Przesądzają o tym okoliczności przedmiotowe sprawy, która na obecnym etapie, między innymi w związku z wielokrotnym składaniem przez skarżącego tożsamych pism procesowych i środków zaskarżenia od prawomocnych orzeczeń, jest skomplikowana pod względem proceduralnym i prawnym. Wobec tego, w ocenie Sądu, dla zapewnienia D. A. faktycznej realizacji jego praw jako strony postępowania sądowoadministracyjnego, niezbędne okazało się uczestnictwo profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Z tych względów Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.