II SA/Go 302/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Brzezińska po rozpoznaniu w dniu 5 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku pełnomocnika strony skarżącej adwokata D.D. – M. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi W.B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania postanawia: oddalić wniosek adwokata D.D. – M. o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym sporządzonej opinii o braku podstaw do udzielenia pomocy prawnej. Postanowieniem z dnia 29 lipca 2009 r., sygn. akt II SA/Go 302/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. odrzucił skargę W.B. o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie ze skargi W.B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z tytułu pracy przymusowej, zakończonej wyrokiem z dnia 13 grudnia 2006 r., sygn. akt II SA/Go 343/06. W postępowaniu tym skarżący był reprezentowany przez ustanowionego w ramach prawa pomocy adwokata D.M. (postanowienie z dnia 22 sierpnia 2006 r., sygn. akt II SA/Go 343/06). Pismem z dnia [...] czerwca 2009 r. Okręgowa Rada Adwokacka poinformowała Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp., iż ustanowiono dla W.B. innego pełnomocnika w osobie adwokata A.K., któremu postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2009 r. Sąd przyznał od Skarbu Państwa kwotę 240 zł, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu. Następnie pismem z dnia [...] lutego 2011 r. ORA wskazała nowego pełnomocnika dla skarżącego – adwokata J.S., który został zwolniony z obowiązku pełnomocnika z urzędu, a w jego miejsce Rada wyznaczyła adwokata D.D.– M. (pismo z dnia [...] czerwca 2011 r.). W dniu 18 sierpnia 2011 r. do tut. Sądu wpłynął wniosek adwokat D.D. – M. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. We wniosku zawarta została informacja o dokładnym zapoznaniu się z aktami sprawy w dniu 5 lipca 2011 r. oraz sporządzeniu i przekazaniu skarżącemu opinii o braku możliwości udzielenia pomocy prawnej, z uwagi na fakt, iż zarówno sprawa o sygn. akt II SA/Go 343/06, jak i sprawa o sygn. akt II SA/Go 302/09 zostały prawomocnie zakończone. Analogiczny wniosek wpłynął również do sprawy o sygn. akt II SA/Go 343/06. W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 25 sierpnia 2011 r. do wskazania normy prawnej, na podstawie której pełnomocnik wnosi o zwrot kosztów pomocy prawnej za podjęte czynności, w szczególności za sporządzenie opinii "w sprawie braku możliwości udzielenia pomocy prawnej", adw. D.D.-M. wyjaśniła, że podstawę wniosku stanowi § 2 ust. 1 i 2 oraz § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Jednocześnie pełnomocnik wskazała, iż podjęła w sprawie czynności, bowiem zapoznała się z aktami sprawy oraz kontaktowała się ze skarżącym – listownie oraz telefonicznie i wreszcie sporządziła opinię o braku możliwości udzielenia pomocy prawnej, albowiem sprawy zostały prawomocnie zakończone, jeszcze przed wyznaczeniem jej pełnomocnikiem. Za podjęte czynności i wkład pracy, w jej ocenie, na podstawie § 2 ust. 1 w/w rozporządzenia przysługuje jej wynagrodzenie, według stawek określonych w działach 3-5 rozporządzenia. Ponieważ zaś rozporządzenie nie określa stawki za sporządzenie opinii o braku możliwości udzielenia pomocy prawnej, zgodnie z § 5 rozporządzenia stawkę ustala się przyjmując za podstawę stawkę w sprawach najbardziej zbliżonych rodzajowo. W niniejszej sprawie najbardziej zbliżona rodzajowo jest stawka określona w § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b odnośnie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 późn. zm.) zwanej dalej jako "P.p.s.a.", wyznaczony adwokat ma prawo do wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych wydatków według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. W ocenie Sądu pełnomocnikowi ustanowionemu na podstawie art. 244 P.p.s.a. należy się wynagrodzenie, w zakresie ustalonym w art. 250 P.p.s.a., jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną, a ze względu na opłacanie tego wynagrodzenia ze środków publicznych, Sąd ma zarazem uprawnienie, jak i obowiązek ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona uprawnionemu podmiotowi (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04; postanowienie NSA z dnia 28 maja 2008 r., sygn. akt I OZ 341/08; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2009, s. 704). Badanie faktu udzielenia pomocy prawnej, o której mowa w art. 250 P.p.s.a. i w przepisach o opłatach za czynności adwokatów oznacza nie tylko analizowanie rodzaju i stopnia aktywności działania pełnomocnika, ale też związku tej aktywności z przedmiotem zawisłej sprawy. Istotą pomocy prawnej, pomijając zagadnienia związane z opinią o braku podstaw do wniesienia środka odwoławczego, jest rzetelna i umocowana w dorobku prawnym porada prawna, jak i przystający do wskazanych standardów sposób reprezentacji przez pełnomocnika przed sądem, także przy podejmowanie działań, od których zależy realizacja prawa skarżącego dostępu do sądu. Co do istoty zatem pomoc prawna jest realną usługą prawną, świadczoną na rzecz uprawnionego podmiotu. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż przedmiotowy wniosek spełnia warunek, o którym mowa w § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), dalej zwanym rozporządzeniem, bowiem zawiera oświadczenie, że opłaty te nie zostały zapłacone w całości lub części. Jednakże przedmiotem wniosku, jest przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej sprowadzającej się do wydania opinii o braku możliwości udzielenia pomocy prawnej. Podstawę takiej opinii, jak wnioskodawca sam wskazuje, stanowiła okoliczność, iż orzeczenie kończące niniejsze postępowanie sądowoadministracyjne jest już prawomocne i stało się takie przed wyznaczeniem jego jako pełnomocnika W.B.. Według treści § 18 ust. 1 ww. rozporządzenia stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi: 1) w pierwszej instancji: a) w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna - stawkę obliczoną na podstawie § 6; b) za sporządzenie skargi i udział w rozprawie w sprawie skargi na decyzję lub postanowienie Urzędu Patentowego - 600 zł; c) w innej sprawie - 240 zł; 2) w drugiej instancji: a) za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym - 75 % stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji nie prowadził sprawy ten sam adwokat - 100 % tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł; b) za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50 % stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji - 75 % tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł; c) za udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym - 50 % stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy w drugiej instancji ten sam adwokat, nie sporządził i nie wniósł kasacji - 75 % tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł; d) w postępowaniu zażaleniowym - 120 zł. Podkreślić należy, że postępowanie sądowoadministracyjne w przedmiotowej sprawie zostało już prawomocnie zakończone postanowieniem Sądu z dnia 29 lipca 2009 r. o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, od którego to orzeczenia reprezentujący stronę skarżącą adw. A.K. nie wniósł środka zaskarżenia. Postanowienie to uprawomocniło się z dniem 3 września 2009 r. Co do zasady z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie, strona nie potrzebuje już pomocy prawnej w prowadzeniu sprawy, gdyż sprawa nie wymaga już podejmowania czynności. Na marginesie należy wskazać, że w niniejszym postępowaniu Sąd przyznał już adw. A.K. kwotę 240 zł, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu. Jak wynika z akt sądowych sprawy adw. D.D. – M. zapoznawała się z aktami sprawy w dniu 5 lipca 2011 r. Jej udział w postępowaniu sądowadministracyjnym ograniczył się zatem wyłącznie do zapoznania się z aktami sprawy i jak wskazuje nawiązaniu za pośrednictwem telefonu oraz pocztą kontaktu z mocodawcą. Jednakże jak wynika z treści wniosku z dnia [...] sierpnia 2011 r., uzupełnionego pismem z dnia [...] września 2011r., pełnomocnik po zapoznaniu się ze sprawą podjął jedynie czynności zmierzające do wyjaśnienia skarżącemu braku możliwości udzielenia mu pomocy prawnej z uwagi na fakt, iż obie jego sprawy zostały prawomocnie zakończone. W ocenie tutejszego Sądu nie budzi wątpliwości fakt, iż adwokat D.D. – M. nie sporządziła w toku podjętych czynności opinii, o której mowa w treści § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia. Jak sama podkreśliła, sporządziła "opinię o braku możliwości udzielenia pomocy prawnej", która nie została przewidziana w przepisach rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. Sporządzając wskazaną opinię pełnomocnik zapoznała się ze sprawą, jednakże czynności te nie znalazły swojego odzwierciedlenia w czynnościach świadczących o udzieleniu stronie pomocy prawnej. Trudno mówić tu o wykonaniu usługi prawnej na rzecz skarżącego, jeżeli w istocie pełnomocnik poinformował stronę o braku możliwości udzielenia pomocy prawnej. Należy zauważyć, że pomoc prawna w zakresie postępowania sądowoadministracyjnego nie ogranicza się zasadniczo jedynie do sporządzenia skargi kasacyjnej, czy też opinii o braku podstaw do jej wniesienia. Pełnomocnikowi przysługuje szereg środków prawnych, które może podejmować i uruchomiać w ramach udzielanej stronie pomocy prawnej, jak choćby wniosek o przywrócenie terminu do dokonania określonych czynności, wniesienie także nadzwyczajnych środków odwoławczych. Wydanie opinii o braku możliwości udzielenia pomocy prawnej z uwagi na prawomocność orzeczenia kończącego to postępowanie nie mieści się w ramach nieopłaconej pomocy prawnej (art. 250 P.p.s.a.), za którą przysługuje pełnomocnikowi prawo do otrzymania stosownego wynagrodzenia. Z kolei czynność zapoznania się z aktami sprawy ma charakter czynności fizycznej, która ma znaczenie dla możliwości udzielenia pomocy prawnej, skutecznej ochrony interesu strony i wreszcie merytorycznej oceny zasadności rozstrzygnięcia sprawy, co w niniejszej sprawie stanowić mogłoby podstawę wydania opinii o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej, ale również podjęcia innych czynności procesowych, przewidzianych prawem. Stanowi ona podstawę uzyskania wiedzy o sprawie, co warunkuje podejmowane w toku postępowania czynności. Jednakże z punktu widzenia prawa czynność ta, sama w sobie, nie stanowi zdarzenia prawnie doniosłego. W ocenie tut. Sądu niezasadnym byłoby uznanie, iż przez samą czynność zapoznania się z aktami, niezwiązaną z podjęciem jakiejkolwiek czynności procesowej lub wyrażenia przewidzianej prawem opinii doszło do udzielenia faktycznej pomocy prawnej stronie, co powinno podlegać wynagrodzeniu. Wyrażenie opinii o braku możliwości udzielenia pomocy prawnej nie może być oceniane tak, jak podjęcie rzeczywistych czynności związanych z udzieleniem pomocy prawnej. Jednocześnie należy zauważyć, iż wskazany przez wnioskodawcę przepis § 5 rozporządzenia, zgodnie z którym wysokość stawek minimalnych w sprawach nieokreślonych w rozporządzeniu ustala się, przyjmując za podstawę stawkę w sprawach o najbardziej zbliżonym rodzaju, nie znajdzie tu zastosowania. Przepis ten nie odnosi się bowiem do podobieństwa czynności faktycznych czy prawnych podejmowanych przez pełnomocnika do innych czynności przewidzianych rozporządzeniem, za które ustawodawca przewidział możliwość przyznania wynagrodzenia, ale dotyczy podobieństwa merytorycznego spraw, podobieństwa przedmiotów tych spraw (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 2010 r. sygn. akt II UZ 11/10, postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 11 kwietnia 2007 r. sygn. akt II AKz 231/07). Tym samym uwzględnienie żądania pełnomocnika w niniejszej sprawie w rażący sposób naruszałoby przepisy § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia i pozostawałoby w bezpośredniej sprzeczności z zasadami zasadności, racjonalności i legalności wydatkowania środków publicznych, do zachowania których zobowiązany jest Sąd (por. wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2010 r., sygn. akt I FSK 1648/08; postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04). W związku z powyższym, na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.