II SA/Go 313/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] od postanowienia referendarza sądowego z dnia 26 czerwca 2008 r. w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia 1. przyznać skarżącym - [...]prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad 200 zł, 1. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. H. S. i E. S. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy L. [...] ustalającą warunki zabudowy dla K. K. i B. K.. Po wezwaniu przez Sąd do uiszczenia należnego wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazali, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają cztery osoby: H. i E. S. oraz dwie córki: A. (32 lata ) i A. (22 lata). Podali, iż znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Wskazali, że H. S., jak i jedna z córek są osobami niepełnosprawnymi, w związku z tym ponoszą znaczne wydatki na zakup leków. H. S. i E. S. oświadczyli, że skarżący E. S. uzyskuje stały dochód ze stosunku pracy, który od 1 maja 2008 r. wynosi łącznie 2520 zł brutto, córka A. S. pozostaje osobą bezrobotną, córka A. uczy się i otrzymuje dodatkowo stypendium w kwocie 265 zł. Łączny dochód na całą rodzinę wynosi więc 2.785 zł. Ponadto skarżący podali, iż posiadają oszczędności w wysokości 2.000 zł oraz, że są właścicielami nieruchomości rolnej o powierzchni 0,2 ha oraz mieszkania o powierzchni 124 m kw. Do złożonego wniosku skarżący załączyli: wydane w dniu 2 grudnia 2002 r. orzeczenie o zaliczeniu niepełnosprawności H. S. do stopnia umiarkowanego na okres do 2 grudnia 2010 roku, ze wskazaniem na pracę lekką oraz wydane w dniu 30 października 2002 r. orzeczenie o zaliczeniu niepełnosprawności Agnieszki S.ej do stopnia umiarkowanego na okres do 30 października 2007 r., ze wskazaniem, iż może być zatrudniona zgodnie z kwalifikacjami. W wyniku uzupełnienia w/w wniosku skarżący przedstawili wyliczenie miesięcznych kosztów związanych z utrzymaniem domu wraz z rachunkami, kopie rocznego zeznania podatkowego, zaświadczenie z dnia 19 czerwca 2008 r. potwierdzające status osoby bezrobotnej A. S. (zarejestrowana jako osoba bezrobotna od dnia 31 października 2007 r. bez prawa do zasiłku) oraz wyliczenie kosztów zakupu leków. Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2008 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. przyznał skarżącym prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad 200 zł oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, iż brak jest podstaw do przyznania skarżącym prawa pomocy w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Podkreślono, iż w zakresie niniejszego postępowania badaniu podlega nie tylko dochód wnioskodawcy, ale także posiadany majątek. Natomiast z faktów podanych przez skarżących wynika, że posiadają oni 2.000 zł oszczędności. Nadto skarżący wbrew wezwaniu nie przedstawili wyciągu z rachunków bankowych, co uniemożliwia pełną analizę ich sytuacji majątkowej. Jednocześnie zwrócono uwagę na niezbyt wysoki dochód skarżących, słaby stan zdrowia, w szczególności H. S. i A. S. Z tych względów uznano, iż sytuacja majątkowa skarżących umożliwia im poniesienie w pewnym zakresie kosztów sądowych i dlatego przyznano prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi powyżej 200 zł. Skarżący H. S. i E. S. wnieśli w ustawowym terminie sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. Skarżący wskazali, iż posiadają tylko jedno konto bankowe, na które przelewana jest wypłata z zakładu pracy skarżącego E. S., na potwierdzenie czego załączona została kserokopia wyciągu z rachunku bankowego E. S. Skarżący podali dodatkowo, iż E. S. ponosi koszty dojazdu do pracy oraz ponoszą oni także koszty dojazdu do poradni. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia z kosztów postępowania, zasługuje na uwzględnienie w części. Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.) dalej zwanej ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony postanowienie przeciwko, któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Na wstępie należy podkreślić, iż na mocy przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wnioskujący wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy mieć na uwadze, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Prezentowane stanowisko znajduje swoje potwierdzenie w dotychczasowym orzecznictwie. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04 niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis stanowią rodzaj danin publicznych . Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego tez mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Ponadto w postanowieniach z dnia 6 października 2004 r. (GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 rudnia 2002 r. (OZ 862/04 niepubl.) strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę. Należy podkreślić jednak, iż w każdym przypadku wniosku o przyznanie prawa pomocy ciężar dowodu wykazania, że istnieją okoliczności uzasadniające przyznanie przez Sąd prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. W ocenie Sądu skarżący nie wykazali, aby obiektywnie nie byii w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania, w tym wpisu sądowego od skargi, choćby w części bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazali, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają cztery osoby: H. i E. S. oraz dwie córki: A. (32 lata ) i A. (22 lata). Nadto skarżący są właścicielami nieruchomości rolnej o powierzchni 0,2 ha oraz mieszkania o powierchni 124 m kw. Skarżący wskazali także, iż posiadają około 2000 zł oszczędności. Skarżący E. S. według złożonego wniosku uzyskuje stały dochód ze stosunku pracy, który od 1 maja 2008 r. wynosi łącznie 2520 zł brutto. Córka A. S. pozostaje osoba bezrobotną, córka A. uczy się i otrzymuje dodatkowo stypendium w kwocie 265 zł. Łączny dochód na całą rodzinę wynosi więc jak podali skarżmy 2.785 zł. Zaświadczenie z dnia 19 czerwca 2008 r. w istocie potwierdza, iż A. S. jest osobą bezrobotną (zarejestrowana jako osoba bezrobotna od dnia 31 października 2007 r. ) bez prawa do zasiłku. Natomiast zgodnie z wydanym w dniu 2 grudnia 2002 r. orzeczeniem H. S. jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym (orzeczenie wydane na okres do 2 grudnia 2010 roku), ze wskazaniem na pracę lekką. Na podstawie analizy treści wniosku skarżących oraz przedłożonych w jego uzupełnieniu dokumentów, a także sprzeciwu należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazali, aby ich sytuacja materialna uniemożliwiała poniesienie kosztów niniejszego postępowania choćby w części. W ocenie Sądu bez uszczerbku koniecznego utrzymania swojej rodziny skarżący mają możliwość uiszczenia wpisu od skargi nieprzewyższającego kwotę 200 zł. Sąd rozpoznając wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy wziął pod uwagę stan zdrowia, w szczególności H. S. (orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności A. S. utraciło moc z dniem 31 października 2007 r., a kolejne aktualnie obowiązujące nie zostało przedłożone) i ponoszone przez skarżących wydatki na leki. Sąd uwzględnił także fakt, iż córka A. S. pozostaje osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a druga córka A. S. kontynuuje edukację na studiach stacjonarnych. W ocenie Sądu jednocześnie należy mieć na względzie, iż skarżący E. S. uzyskuje stały dochód ze stosunku pracy, a studiującej córce A., z uwagi na wysokość dochodów w rodzinie, dodatkowo przyznane zostały stypendia: socjalne, mieszkaniowe i na wyżywienie, częściowo przynajmniej pokrywające koszty związanych z edukacją. Zwrócić uwagę należy ponadto, iż w postępowaniu w sprawie przyznania prawa pomocy badaniu podlega nie tylko dochód wnioskodawców, ale także posiadany majątek. Z faktów podanych przez skarżących wynika, iż skarżący są zadłużeni w bardzo niewielkim wymiarze (spłacają jedynie zakładową pożyczkę w kwocie 54 zł miesięcznie), natomiast posiadają zgromadzone oszczędności w kwocie 2.000 zł. Nadto skarżący są właścicielami nieruchomości, w tym mieszkania o powierzchni 124 m kw., które nie jest obciążone żadnym prawem osób trzecich. Należy w tym zakresie wskazać na treść postanowienia Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r. (FZ 454/04, niepubl.), w którym Sąd powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzecz. z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, iż posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazali w dostateczny sposób, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla nich i rodziny, co uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a jedynie wykazali, iż nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla nich i rodziny, co zadecydowało o przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowym. Z wyżej wymiennych względów, zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 ppsa orzeczono jak w sentencji.