II SA/Go 313/08

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie WIkp. - Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2008 r. w Gorzowie WIkp. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad 200 zł, 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł, H. S. i E. S. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu złożonego wniosku skarżący podali, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Wskazali, że H. S. jak i jedna z córek są osobami niepełnosprawnymi, w związku z tym ponoszą znaczne wydatki na zakup leków. H. S. i E. S. oświadczyli, że dochód na czterech członków rodziny wynosi 2.785 zł a także, iż posiadają oszczędności w wysokości 2.000 zł. W uzupełnieniu złożonego wniosku skarżący przedstawili wydatki wraz z rachunkami związane z eksploatacją nieruchomości. Wniosek o udzielenie prawa pomocy okazał się częściowo zasadny. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje miedzy innymi zwolnienie od opłat sądowych (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04, niepublikowane) stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W niniejszej sprawie nie można przyjąć, aby zachodziły okoliczności przemawiające za przyznaniem H. S. i E. S. prawa pomocy w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Należy podkreślić, że ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. który stanowi, iż prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienia pełnych kosztów postępowania. Należy zauważyć, że w postępowaniu w sprawie przyznania prawa pomocy badaniu podlega nie tylko dochód wnioskodawcy, ale także posiadany majątek. W literaturze wskazuje się, iż prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Z faktów podanych przez skarżących wynika, że posiadają 2.000 zł oszczędności. Nadto skarżący wbrew wezwaniu nie przedstawili wyciągu z rachunków bankowych, co uniemożliwia pełną analizę ich sytuacji majątkowej. Jednocześnie zwrócono uwagę na niezbyt wysoki dochód skarżących, słaby stan zdrowia, w szczególności H. S. i A. S. Uwzględniając powyższe okoliczności należy stwierdzić, iż sytuacja majątkowa skarżących umożliwia im poniesienie w pewnym zakresie kosztów sądowych i dlatego przyznano prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi powyżej 200 zł. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia.