II SA/Go 324/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2014 r. sprawy ze skargi W.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu usunięcia i przechowywania pojazdu I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r., nr [...], II. uchyla postanowienie Prezydenta Miasta z dnia [...] r., nr [...], III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. 1. Decyzją z dnia [...] stycznia 2013r. nr [...] Prezydent Miasta, działając m.in. na podstawie art. 130a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.), obciążył W.G. należnością w kwocie 1.488,30 zł w związku z kosztami, jakie Miasto poniosło od momentu usunięcia w dniu [...] października 2009r. pojazdu marki [...] o nr rej. [...] z drogi przy ul. [...] do zakończenia postępowania o przejęcie pojazdu na własność Miasta. Decyzja została doręczona w dniu 3 stycznia 2013 r. kuratorowi ustalonemu dla strony jako dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, po czym w dniu 18 stycznia 2013 r. stała się ostateczna. Pismem z dnia [...] października 2013 r. skierowanym do Prezydenta Miasta W.G. zakwestionował czynności egzekucyjne podjęte na podstawie powyższej ostatecznej decyzji z dnia [...] stycznia 2013r. Zwrócił uwagę na znaczne pogorszenie stanu technicznego pojazdu, które nastąpiło od października 2009 r., podał w wątpliwość prawidłowość działań urzędników podległych Prezydentowi w opisywanej sprawie oraz podniósł, że nie jest w stanie uiścić powyższej kwoty z uwagi na prowadzoną wobec niego egzekucję alimentów. Zwrócił się o umorzenie należności nałożonej powyższą decyzją. Pismo strony z dnia [...] października 2013 r. zostało zakwalifikowane przez organ jako wniosek o umorzenie opisywanej należności w kwocie 1.608,30 zł, na którą składała się jej kwota główna w wysokości 1.488,30 zł oraz odsetki na dzień [...] października 2013 r. w kwocie 120 zł. W dniu 11 października 2013 r. W.G. został wezwany do uzupełnienia wniosku o dokumenty potwierdzające sytuację materialną, w tym pisemne oświadczenie o ilości osób w gospodarstwie domowym, dokumenty potwierdzające zasądzone alimenty oraz zaświadczenie o zarobkach, ewentualnie pobieranych zasiłkach. W odpowiedzi wnioskodawca nadesłał zaświadczenie o wysokości pobieranej przez siebie renty z ZUS oraz dochodach małżonki z tytułu pracy zarobkowej, obciążonych egzekucją komorniczą. Oświadczył ponadto, iż obecnie spłaca trzy kredyty oraz ponosi koszty utrzymania mieszkania. 2. Po zawiadomieniu wnioskodawcy w dniu 28 października 2013 r., że sprawa nie zostanie załatwiona w ustawowym terminie, decyzją z dnia [...] listopada 2013r. nr [...] Prezydent Miasta odmówił W.G. rozłożenia na raty należności w kwocie 1.608,30 zł z tytułu kosztów poniesionych przez Miasto w związku z usunięciem pojazdu z drogi. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, w jaki sposób powstała przedmiotowa należność, dlaczego w toku postępowania zakończonego decyzją o jej naliczeniu ustanowił dla strony kuratora jako dla osoby nieobecnej oraz opisał przyczyny usunięcia pojazdu z drogi, konsekwencje nieodebrania go z parkingu strzeżonego, a następnie wystąpienia przez Miasto z wnioskiem do Sądu Rejonowego o orzeczenie jego przepadku na rzecz Miasta. Ponadto przedstawił poczynione ustalenia w zakresie sytuacji materialnej W.G.. Z renty przysługującej wnioskodawcy potrącane są alimenty w kwocie 345,64 zł, wysokość świadczenia do wypłaty wynosi miesięcznie 318,96 zł, natomiast miesięczne wynagrodzenie małżonki wnioskodawcy, po potrąceniu egzekwowanej kwoty, wynosi 584 zł. Wnioskodawca posiada zatem stały dochód, mimo iż jest on niski. W świetle tych okoliczności organ nie dostrzegł podstaw do umorzenia należności. 3. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] Prezydent Miasta, działając na podstawie art. 113 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, sprostował z urzędu omyłkę pisarską zawartą w decyzji z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w ten sposób, że słowa "o odmowie rozłożenia na raty panu W.G. należności w łącznej kwocie 1.608,30 zł..." zastąpił słowami "o odmowie umorzenia panu W.G. należności w łącznej kwocie 1.608,30 zł..." 4. Od decyzji Prezydenta Miasta W.G. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Podniósł, że zwracał się o umorzenie całości należności, natomiast otrzymał decyzję o odmowie rozłożenia jej na raty. Tymczasem w związku z trudną sytuacją materialną nie jest w stanie spłacać jej nawet w ratach. Dodatkowo podał, że na przełomie 2012 i 2013 roku otrzymał z małżonką mieszkanie komunalne i wszystkie oszczędności wydał na remont, dodatkowo pożyczając pieniądze od znajomych na ten cel. W związku z nauką syna alimenty będzie płacił do 2018 roku. Ponownie zakwestionował działania podejmowane przez urzędników, którzy jego zdaniem doprowadzili do ogromnego spadku wartości usuniętego z drogi pojazdu. 5. Decyzją z dnia [...] stycznia 2014r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy, powołując się na orzecznictwo sądowe, obszernie i wyczerpująco wyjaśnił zasady usuwania pojazdów z drogi i ich przechowywania, a następnie szacowania związanych z tym kosztów i obciążania nimi osób zobowiązanych. Kolegium poddało również ocenie zasadność zastosowania w niniejszej sprawie przepisów regulujących powyższe zagadnienia oraz ustanowienia dla strony w toku postępowania kuratora. W zakresie wpływu sytuacji materialnej skarżącego na prawidłowość zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta. Kolegium uznało zarzuty zawarte w odwołaniu za niezasadne wskazując, że strona powinna mieć świadomość, iż płacenie alimentów jest ustawowym obowiązkiem. Jeżeli uważa zasądzoną z tego tytułu kwotę za zbyt wygórowaną, może w drodze stosownego powództwa dochodzić jej zmniejszenia. Ponadto może podjąć pracę dorywczą, która zrekompensuje dolegliwości finansowe w postaci zasądzonych alimentów. Wnioskodawca nie przedstawił dowodów potwierdzających fakt zaciągnięcia kredytów i pożyczek na remont mieszkania, mógł to uczynić w trybie art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, czego jednak zaniechał. Nie wykazał także faktu ponoszenia opłat na czynsz, gaz i energię elektryczną. 6. Od powyższej decyzji W.G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zakwestionował w niej zasadność ustanowienia dla niego kuratora w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. o obciążeniu należnością z tytułu usunięcia i przechowywania pojazdu, a także prowadzenia egzekucji tej należności pomimo wniesienia przez niego skargi na decyzję o odmowie jej umorzenia. Powołał się również na swą trudną sytuację materialną wskazując, że potwierdzająca ten fakt dokumentacja znajduje się już w aktach sprawy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz wskazując dodatkowo, że skarga została wniesiona z uchybieniem ustawowego terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 7. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei art. 3 § 2 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Sąd może również stwierdzić nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach (art. 145 § 1 punkt 2 p.p.s.a.). 8. W pierwszej kolejności należało odnieść się do zawartego w odpowiedzi na skargę zarzutu, że skarga została wniesiona z uchybieniem ustawowego terminu. Jest on niezasadny. Jak wynika bowiem ze zwrotnego potwierdzenia odbioru zaskarżonej decyzji, została ona doręczona skarżącemu dnia 28 lutego 2014 r. natomiast skarga została złożona osobiście w siedzibie Kolegium w dniu 27 marca 2014 r., o czym świadczy widniejąca na tym piśmie procesowym prezentata i odręczna adnotacja pracownika organu. Skarżący wniósł zatem skargę w ustawowym trzydziestodniowym terminie, wynikającym z art. 53 § 1 p.p.s.a. 9. Odnosząc się natomiast do meritum sporu skarga okazała się zasadna, choć z innych przyczyn, aniżeli w niej podniesione, na co zezwala art. 134 § 1 p.p.s.a. Przedmiotem niniejszej sprawy (w znaczeniu materialnym), zainicjowanej wnioskiem W.G. z dnia [...] października 2013 r. była wyłącznie kwestia umorzenia należności wynikającej z decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] stycznia 2013 r. o obciążeniu tej osoby kwotą 1.488,30 zł w związku z kosztami, jakie Miasto poniosło od momentu usunięcia należącego do niego pojazdu z drogi do zakończenia postępowania o przejęcie pojazdu na własność Miasta. Decyzja ta stała się ostateczna w dniu 18 stycznia 2013 r. i od tego momentu niemożliwym stało się jej zakwestionowanie w zwykłym trybie odwoławczym. Dlatego wchodzenie przez organy administracyjne obydwu instancji w jakąkolwiek polemikę ze skarżącym na temat zasadności zastosowania wobec niego przepisów art. 130a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, a także na temat takiej kwestii procesowej jak ustanowienie dla niego jako dla osoby nieobecnej kuratora w postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., należy uznać za zbędne, poza oczywiście ustaleniem faktu ostateczności decyzji nakładającej obowiązek. Z treści zaskarżonej decyzji wynika jednak, że kwestia tego, co powinno być przedmiotem rozważań, czyli spełnienie albo niespełnienie przez skarżącego przesłanek do umorzenia skarżącemu należności, została pominięta lub tylko zarysowana. 10. Przesłanki oraz zasady umarzania niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym, przysługujących jednostkom sektora finansów publicznych, zostały uregulowane w przepisach ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 885 ze zm., dalej w skrócie u.f.p.). Stosownie do treści art. 61 ust. 1 pkt 2 tej ustawy organami pierwszej instancji właściwymi do wydawania decyzji w odniesieniu do tego rodzaju należności, które zostały wymienione w art. 60 – w stosunku do należności budżetów jednostek samorządu terytorialnego – jest wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta albo marszałek województwa. Organem odwoławczym jest natomiast samorządowe kolegium odwoławcze, o czym stanowi art. 61 ust. 1 pkt 4 u.f.p. W myśl art. 64 ust. 1 u.f.p. właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60. Przepis ten zawiera zatem odesłanie nakazujące w przypadku niepodatkowych należności publicznoprawnych stosowanie zasad umarzania należności cywilnoprawnych przysługujących jednostkom sektora finansów publicznych, o których mowa w art. 55 u.f.p. Z kolei przesłanki umarzania należności cywilnoprawnych zostały wymienione w art. 56 ust. 1 u.f.p. Mogą one być umarzane w całości, jeżeli: 1) osoba fizyczna – zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł; 2) osoba prawna – została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; 3) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne; 4) jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji; 5) zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny. Z treści art. 61 ust. 1 u.f.p. wynika, że rozstrzygnięcia w odniesieniu do niepodatkowych należności publicznoprawnych jednostek sektora finansów publicznych zapadają w formie decyzji. Oznacza to, że rozstrzygnięcia te powinny zostać poprzedzone postępowaniem przeprowadzonym na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.). 11. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji (podobnie bardzo lakonicznej decyzji organu I instancji) nie wynika, by wskazane przesłanki zostały rozważone. W decyzji nie ma bowiem wskazania kwalifikacji materialnoprawnej. Są owszem rozważania dotyczące sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego, ale nie wiadomo w jakim kontekście prawnym zostały one poczynione. Ma to istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, gdyż w stronie został postawiony zarzut niewykazania twierdzonych okoliczności, a takie stanowisko wymaga umotywowania, która norma prawa materialnego modyfikuje inkwizycyjny model postępowania prowadzonego w reżimie k.p.a. Nadto należy zwrócić uwagę na to, że organ II instancji wyprowadza negatywne dla skarżącego skutki w kontekście niezrealizowania prawa przysługującego mu z mocy art. 10 § 1 k.p.a. Tymczasem z akt sprawy administracyjnej wynika, że skarżący, przed wydaniem decyzji przez organ I instancji, jak i organ II instancji nie został zawiadomiony i pouczony w trybie tego przepisu. Mogło to mieć istotny wpływ na aktywność strony, bowiem w odpowiedzi na zobowiązanie z dnia [...] października 2013 r. (k. 53 akt administracyjnych) skarżący w swoim piśmie z dnia [...] października 2013 r. (k. 54 akt administracyjnych) podał okoliczności, które wymagały sprawdzenia lub uzupełnienia (zobowiązania skarżącego do) w celu ustalenia pełnego stanu faktycznego, zgodnie z zasadami określonymi w art. 7 i 77 § 1 k.p.a. W takiej też sytuacji nie było podstaw do uznania, że dana okoliczność została albo nie została udowodniona (art. 81 k.p.a.), bowiem skarżącemu nie zagwarantowano możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Zachowanie skarżącego w sprawie dotyczącej obciążenia go kosztami przechowania pojazdu nie może mieć dla ustaleń w niniejszej sprawie żadnego znaczenia. 12. Wskazać również należy, że organ drugiej instancji nie zajął się istotną i podnoszoną w odwołaniu kwestią dotyczącą treści decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] listopada 2013r., w kontekście postanowienia tego organu z dnia [...] grudnia 2013r. o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej. Sprostowanie to ma jednak charakter merytoryczny, gdyż pierwotne rozstrzygnięcie dotyczyło "rozłożenia na raty" przedmiotowej należności. Niezależnie od subiektywnego przekonania organu prostującego o "oczywistości" tego błędu oraz prawnej możliwości zaskarżenia postanowienia o sprostowaniu zadaniem organu drugiej instancji było ustalenie, czy takie sprostowanie można uznać za dopuszczalne w świetle przesłanek z art. 113 § 1 k.p.a. 13. Wskazane uchybienia w zakresie niewyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7, 77 § 1 k.p.a.), realizacji gwarancji procesowych (art. 10 § 1, art. 81 k.p.a.) oraz konstrukcyjnym, dotyczącym uzasadnienia decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.) należało stwierdzić, że mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Wystąpienie tych uchybień również w decyzji organu I instancji, przy stwierdzeniu naruszenia przepisu art. 113 § 1 k.p.a. obligowało sąd do zastosowania środków w ramach art. 135 p.p.s.a. w celu wyeliminowania wszystkich niezgodnych z prawem aktów wydanych w tej sprawie. W ponowionym postępowaniu rzeczą organów będzie pełne wyjaśnienie stanu faktycznego pod kątem wskazanych wyżej przesłanek umorzenia i zagwarantowanie skarżącemu prawa do udziału w postępowaniu i wypowiedzenia się co do zgromadzonych w sprawie dowodów (art. 153 p.p.s.a). O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczona na podstawie art. 152 p.p.s.a.