II SA/Go 325/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Asesor WSA Kamila Karwatowicz Protokolant St. sekr. sądowy Katarzyna Zarychta po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 września 2025 r. sprawy ze skargi S.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego oddala skargę. 1. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2025 r., nr [...], wydaną po rozpatrzeniu odwołania skarżącej S.K., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2024 r. o uchyleniu skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2023/2024 na dziecko – W.K. W podstawie prawnej tej decyzji wskazano art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 oraz art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1576). 2. Stan sprawy był następujący: małoletnia W.K. jest córką A. K. i S.K. Ojciec dziecka dnia [...] lutego 2023 r. złożył do organu wniosek o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2023/2024, które przyznano dnia [...] lutego 2023 r. Taki sam wniosek został złożony przez skarżącą dnia 2 grudnia 2023 r. Dnia [...] marca 2024 r. organ powiadomił skarżącą o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego na córkę na okres świadczeniowy 2023/2024. Następnie organ ustalił, że prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] listopada 2022 r. wydanym w trybie zabezpieczenia w sprawie między rodzicami małoletniej o ograniczenie władzy rodzicielskiej im ustalenie kontaktów z małoletnimi (sygn. akt [...]) sąd orzekł, że miejscem zamieszkania małoletniej W.K. (jak i dwojga pozostałych dzieci stron) będzie miejsce zamieszkania A.K. Z tych względów organ I instancji decyzją z dnia [...] kwietnia 2024 r., powołując się na art. 25 i 27 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, uchylił skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na córkę za okres świadczeniowy 2023/2024. 3. Utrzymując w mocy tą decyzję Prezes ZUS podtrzymał to stanowisko wskazując, że sąd rodzinny wprost określił zasady sprawowania opieki nad dzieckiem i jego miejsce zamieszkania czym organ jest związany. Podkreślił, że w sprawie zastosowanie ma art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w związku z prawomocnym orzeczeniom sądu cywilnego (art. 365 kodeksu postępowania cywilnego). Powołując się na orzecznictwo w podobnych sprawach wskazano, że skarżącej nie przysługuje świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2023/2024 ponieważ nie zostały spełnione przesłanki art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 oraz art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, gdyż dziecko zamieszkuje z ojcem zgodnie z prawomocnym postanowieniem sądowym. 4. W skardze wniesionej z zachowaniem terminu S.K. zarzuciła decyzji naruszenie ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, a w szczególności jej "art. 4.2 pkt. 1". Mając to na względzie wniosła o jej uchylenie w całości. W uzasadnieniu wskazała, że od września 2023 r. córka W.K. mieszka wraz ze skarżącą i pozostaje na jej całkowitym utrzymaniu (nastąpiło to w wyniku wyrzucenia dziecka z domu przez ojca i jego obecną żonę). Podała także, że dnia [...] grudnia 2023 r. złożyła nowy wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko wraz z oświadczeniem o miejscu zamieszkania córki wystawionym przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...]. O tym fakcie został również poinformowany Sąd Rejonowy w [...] oraz kurator. Podkreśliła, że zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci świadczenie wychowawcze przysługuje matce, jeżeli dziecko wspólnie z nią zamieszkuje i pozostaje na jej utrzymaniu, gdyż przesłanką przyznania świadczenia wychowawczego jest miejsce zamieszkania dziecka, a nie postanowienie Sądu dotyczące władzy rodzicielskiej. Na tę okoliczność powołała dowody z dokumentów wnosząc też o jej przesłuchanie w sprawie. 5. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b lub c p.p.s.a.). 7. Zgodnie z art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust. 1). Świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Stosownie zaś do art. 5 ust. 2a ustawy, w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Przepis art. 22 tej ustawy stanowi natomiast, że w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 stosuje się. 8. Możliwość zmiany świadczenia wychowawczego przewidziana jest w art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, zgodnie z którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Z powołanych wyżej przepisów wynika, że opiekę naprzemienną cechuje sprawowanie jej przez rodziców względem dziecka, które zamieszkuje i koncentruje swoje sprawy życiowe na zmianę u obojga rodziców. Ponadto opieka taka ma być sprawowana zgodnie z orzeczeniem sądu. Organ powołał się tu na związanie wynikające z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] listopada 2022 r., w którym ustalono, że miejscem zamieszkania małoletniej W.K. będzie miejsce zamieszkania A.K. Sąd podziela to stanowisko i wskazuje, że organy administracji publicznej, realizujące zadania w zakresie świadczenia wychowawczego, nie są uprawnione do badania, w jaki sposób w danym przypadku jest faktycznie sprawowana opieka nad dzieckiem przez jego rodziców. Zagadnienia związane ze sprawowaniem opieki nad małoletnimi dziećmi i uregulowaniem kontaktów pomiędzy rodzicami i dziećmi, jako ściśle powiązane z funkcjonowaniem rodziny, są bowiem sprawami cywilnymi, rozpatrywanymi w oparciu o przepisy prawa rodzinnego i opiekuńczego. Rozpatrywanie tego rodzaju spraw należy zatem do właściwości sądu powszechnego. Zgodnie bowiem z art. 1 kodeksu postępowania cywilnego, kodeks ten normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisu Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). Wprawdzie, po myśli art. 2 § 3 k.p.c., nie są rozpoznawane w postępowaniu sądowym sprawy cywilne, jeżeli przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów, ale w omawianej materii brak jest tego rodzaju przepisów. 9. Dlatego sąd opowiada się za stanowiskiem, że w przypadku tak jasnego i jednoznacznego określenia sytuacji prawnej małoletniej jak ma to miejsce we wskazanym wyżej postanowieniu o zabezpieczeniu wydanym przez Sąd Rejonowy w [...] i zawarte tam ustalenie dotyczące dziecka na, które przysługuje przedmiotowe świadczenie jest wiążące dla organu. Z treści tego postanowienia jednoznacznie wynika, że bezpośrednią pieczę nad małoletnią W. (jak i pozostałymi dziećmi stron) sprawuje ojciec, a skarżąca ma jedynie ustalone kontakty z dziećmi. Kwestie, które podnosi skarżąca, dotyczące zmian w stanie ustalonym przez ten sąd powinny być zatem rozstrzygane w postępowaniu, którego dotyczy to postanowienie. Ze skargi nie wynika by postanowienie to zostało zmienione lub uchylone. Przyjęcie innego stanowiska prowadziłoby do tego, że organy administracji publicznej, nie mające do tego przygotowania i wiedzy z zakresu prawa rodzinnego, jak i odpowiadających tej dziedzinie prawa instrumentów wkroczyłyby w kompetencje sądów, co mogłoby prowadzić do konkurencyjności oceny stanów faktycznych i kwalifikacji prawnych. W tego rodzaju sprawie nie można mieć wątpliwości, że te różnice byłyby przez strony sporu prawnorodzinnego wykorzystywane, co w konsekwencji godziłoby w dobro małoletnich. Wskazać też należy, że ta kompetencja nie należy również do właściwości sądu administracyjnego, który nie ustala samodzielnie stanu faktycznego i nie przeprowadza postępowania dowodowego, opierając się na aktach sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.). W szczególności przed sądem administracyjnym nie przeprowadza się dowodu z przesłuchania stron (art. 106 § 3 p.p.s.a.). 10. Z powyższych względów, nie stwierdzając w kontrolowanym akcie zarzucanych w skardze naruszeń prawa, jak również nie stwierdzając z urzędu innych naruszeń, które prowadziłby do konieczności uchylenia albo stwierdzenia nieważności tego aktu, Sąd oddalił skargę jako bezzasadną (art. 151 p.p.s.a.).