II SA/Go 350/18

Dnia 8 czerwca 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku M.F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.F. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku doprowadzenia obiektu do stanu poprzedniego p o s t a n a w i a : przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. M.F. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku doprowadzenia obiektu do stanu poprzedniego. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł, w dniu 23 maja 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek M.F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, iż jest osobą niepełnosprawną z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, po operacji kręgosłupa, nadto od 5 lat leczy się u dermatologa. Utrzymuje się z zasiłku stałego w kwocie 481 zł oraz zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł. Ze względu na stan zdrowia nie może podjąć pracy. Skarżąca według własnego oświadczenia prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, wydatki na utrzymanie mieszkania, stałe opłaty oraz koszty leczenia określiła na kwotę ok. 475 zł miesięcznie. Nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie posiada nieruchomości, samochodu, oszczędności, papierów wartościowych ani innych przedmiotów wartościowych. Uzupełniając wniosek o przyznanie prawa pomocy przedstawiła odpisy decyzji o przyznaniu wyżej wymienionych świadczeń, kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zaświadczenie lekarskie o pozostawaniu pod stałą specjalistyczną opieką lekarską, rachunki za leki, dowody ponoszenia kosztów na utrzymanie mieszkania, a także wyciąg z rachunku bankowego za okres od [...] marca do [...] maja 2018 r. Przedłożone dokumenty potwierdzają sytuację majątkową i zdrowotną skarżącej, opisaną we wniosku. Wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść między innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (postanowienie NSA z 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Prawo to ma służyć najuboższym, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007 nr 4, s. 36-39). W niniejszej sprawie wpis sądowy od skargi wynosi 500 zł (§ 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Analiza sytuacji materialnej M.F. prowadzi do wniosku, że została spełniona ustawowa przesłanka o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej w łącznej kwocie ok. 634 zł. Koszty utrzymania mieszkania, stałych opłat oraz zakupu leków zostały określone przez skarżącą na ok. 475 zł miesięcznie. W świetle powszechnej wiedzy i zasad doświadczenia życiowego oczywistym jest, iż dochody w podanej wyżej wysokości z trudem wystarczają na zaspokojenie niezbędnych, podstawowych potrzeb życiowych. Dodatkowo w sprawie nie wystąpiły okoliczności pozwalające na podważenie wiarygodności oświadczenia skarżącej odnośnie jej sytuacji majątkowej. Uzasadnione jest zatem przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem wynikająca z poczynionych ustaleń sytuacja finansowa nie pozwala jej na poniesienie jakichkolwiek tych kosztów bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. W tej sytuacji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.