II SA/Go 353/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędzia WSA Michał Ruszyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 września 2024 r. sprawy ze skargi O. P. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia [...] maja 2024 r. nr [...], powołując się na art. 129 i 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej jako - kpa), art.28 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ( Dz.U.2024 poz.421) i art. 187a ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2024 r. poz. 177), po zapoznaniu się z odwołaniem O. P. (dalej jako – strona lub skarżąca) od decyzji z dnia [...].09.2023 r. o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego 2023/2024 na dziecko P. H., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako - organ) stwierdził uchybienie terminu na wniesienie odwołania. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że zgodnie z zapisami w systemie Informatycznym ZUS wspomagającym obsługę świadczeń dla rodzin, powyższa decyzja z dnia [...].09.2023 r. została stronie doręczona [...].09.2023 w formie elektronicznej na profilu strony na platformie PUE-ZUS. Zgodnie z art. 39 § 1 ustawy kodeks postępowania administracyjnego w związku w art. 41 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych dowód otrzymania jest wystawiony po upływie 14 dni od dnia wpłynięcia korespondencji przesłanej przez podmiot publiczny na adres do doręczeń elektronicznych podmiotu niepublicznego, jeżeli adresat nie odebrał go przed upływem tego terminu. W pouczeniu do ww. decyzji strona została poinformowana o prawie do wniesienia odwołania do Prezesa ZUS, które należy wnieść w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, tj. do dnia [...].09.2023 r. włącznie. Odwołanie strony od powyższej decyzji wpłynęło do ZUS w formie elektronicznej przez ZUS- PUE w dniu [...].11.2023 r., czyli po terminie. Dalej organ wskazał, że we wniosku o przywrócenie terminu na wniesienie odwołania nie wskazano okoliczności uprawdopodobniających, że uchybienie nastąpiło bez winy strony. Powołane we wniosku okoliczności, tj. brak dostępu do internetu i uzyskanie informacji o wydanej decyzji [...].09.2023 r. od pracownika ZUS w dniu [...].11.2023 r. nie mają charakteru nieusuwalnej przeszkody uniemożliwiającej wniesienie odwołania w terminie. Ponadto po udostępnieniu decyzji na profilu PUE ZUS skierowano do strony poprzez SMS zawiadomienie o tym fakcie, co umożliwiało podjęcie skutecznych działań, np. poprzez kontakt ZUS, w celu uzyskania informacji o treści decyzji i skorzystania z przysługujących środków odwoławczych w ustawowym terminie. Prezes ZUS wyjaśnił, że wobec faktu, że po wydaniu decyzji z dnia [...].09.2023 r. wyszły na jaw okoliczności wskazujące, że na dzień wydania ww. decyzji dziecko P. H. posiadało prawo do legalnego pobytu w Polsce, sprawa zostanie przekazana do organu pierwszej instancji, tj. Centrum Świadczeń dla Rodzin w celu wznowienia postępowania w sprawie. Na powyższe postanowienie Prezesa ZUS z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] O. P. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] W skardze skarżąca zarzuciła, że decyzja o pozbawieniu jej prawa do świadczenia wychowawczego wydana została z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa poprzez bezpodstawne i bezprawne uznanie, że dziecko na które zostało przyznane świadczenie wychowawcze wyjechało z Polski na okres powyżej 30 dni. Skarżąca wskazała, że decyzja ZUS o pozbawieniu jej prawa do świadczenia wychowawczego została podtrzymana przez organ odwoławczy pomimo wykazania przez odwołującą, że zachodzą przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania a także pomimo tego, że w toku postępowania odwoławczego zostało wykazane ponad wszelką wątpliwość, że organ w sposób niezgodny z prawdą i bezpodstawnie krzywdząc uprawnioną ustalił nieistniejący stan faktyczny i na nim oparł wadliwe orzeczenie. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych bezpodstawnie przyjął, że dziecko na które świadczenie to zostało przyznane wyjechało z Polski na okres powyżej 30 dni. Taka sytuacja nie miała miejsca, gdyż wprawdzie [...] sierpnia 2023 r. wnioskodawczyni z córką wyjechały na Ukrainę, jednak wróciły do Polski przed upływem 30 dni, tj. [...].09.2023 r. Potwierdzają to pieczęci w paszportach, z których wynika, że granica została przekroczona [...].08.2023 r. zarówno przez wnioskodawczynię, jak i przez małoletnią. Również datę powrotu do Polski potwierdza pieczęć w paszporcie z [...].09.2023 r. Jednocześnie skarżąca wyjaśniła, że odwołanie od pierwotnej decyzji zostało złożone w ustawowym, tj. 14-dniowym terminie od jego skutecznego doręczenia wnioskodawczyni. O wydaniu zaskarżonej decyzji i jej treści skarżąca uzyskała wiedzę od pracownika Zakładu dopiero podczas wizyty w Oddziale ZUS w [...]. Wnioskodawczyni zmagała się z problemami z dostępem do internetu i dlatego nie udało jej się uzyskać informacji o decyzji poprzez kanały elektroniczne, dlatego niezwłocznie udała się do oddziału ZUS w [...] i po udostępnieniu decyzji złożyła odwołanie. Ponadto, po uzyskaniu wiedzy o wydaniu decyzji od razu podjęła starania w celu wyjaśnienia nieporozumienia, m. in. zwracając się do Straży Granicznej o potwierdzenie dat przekraczania granicy. Ostatecznie Straż Graniczna przesłała do skarżącej i Oddziału ZUS pismo z informacją, że zarówno skarżąca, jak i jej córka nie opuściły terytorium Polski na okres przekraczający 30 dni. Tymczasem organ odwoławczy bezrefleksyjnie i bezprawnie uznał, że odwołanie zostało złożone po terminie, nie uwzględnił także wniosku o przywrócenie terminu do zaskarżenia decyzji. W przypadku uznania, że wnioskodawczyni przekroczyła termin do wniesienia odwołania, to przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od wnioskodawczyni. Potwierdzeniem problemu z dostępem przez kanał elektroniczny, jest sytuacja z doręczeniem ostatecznej decyzji, a mianowicie mimo usilnych, wielokrotnych starań skarżącej nie udało się uzyskać do jej wglądu. Skutkowało to uznaniem decyzji za doręczoną wraz z upływem terminu do jej odbioru. Natomiast odpis decyzji skarżąca uzyskała w placówce ZUS w [...], gdzie zostało poinformowana, że jej konto zostało zablokowane. Na tę okoliczność skarżąca złożyła pismo w Oddziale ZUS. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Przy piśmie procesowym z dnia [...] lipca 2024r. organ przekazał do akt sprawy odpis decyzji ZUS z dnia [...] lipca 2024 r. nr [...] na mocy której, po ponownej weryfikacji wniosku oraz rejestrów Straży Granicznej, przyznane zostało skarżącej świadczenie wychowawcze na dziecko P. H. na okres od [...] czerwca 2023 r. do [...] grudnia 2023 r. w kwocie [...] zł miesięcznie i na okres od [...] stycznia 2024 r. do [...] maja 2024 r. w kwocie [...] zł miesięcznie. Na podstawie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej jako - p.p.s.a.) sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji (lub postanowienia) następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzona przez Sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola legalności wykazała, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynika sprawy. W myśl art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 22 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (DZ. U. z 2024 r. poz. 167) obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jeżeli zamieszkuje z dzieckiem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz jeżeli dziecko, na które ubiega się o świadczenie wychowawcze lub otrzymuje świadczenie wychowawcze, realizuje odpowiednio obowiązek rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązek szkolny albo obowiązek nauki, zgodnie z ustawą z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737), co zostało potwierdzone w wyniku weryfikacji dokonanej na podstawie art. 66 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o systemie informacji oświatowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 152), chyba że dziecko jest w wieku, w jakim obowiązki te go nie dotyczą, albo obowiązki te zostały mu odroczone - odpowiednio na zasadach i w trybie określonych w tych przepisach, z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy". W art. 28 ust. 1 w.w. ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zawarto odesłanie do przepisów kpa stanowiąc, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 i 803), z zastrzeżeniem ust. 2 oraz z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przedmiotem badania pod kątem zgodności z przepisami prawa jest w niniejszej sprawie postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Stosownie do treści art. 134 kpa organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Analiza akt sprawy wykazuje, że w dniu [...] listopada 2023 r. skarżąca wniosła odwołanie od decyzji ZUS z dnia [...] września 2023 r. nr [...] o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego przyznanego na dziecko P. H. W odwołaniu skarżąca podważała okoliczności stanowiące podstawę uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego argumentując, że razem z córką powróciły do Polski przed upływem 30 dni tj. [...] września 2023 r., a zatem nie doszło do spełnienia okoliczności o której mowa w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa skutkującym uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego. Nadto w odwołaniu skarżąca zawarła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wskazując, że uchybienie terminu nie jest przez nią zawinione, a odwołanie zostało złożone niezwłocznie po uzyskaniu wiedzy o tym, że decyzja została wydana [...] września 2023 r. Skarżąca podniosła, że o wydaniu decyzji i jej treści dowiedziała się od pracownika Oddziału ZUS w [...] w dniu [...] listopada 2023 r. Podała, że ze względu na problem z dostępem do internetu nie udało się jej uzyskać informacji o decyzji, natomiast po uzyskaniu tej wiedzy podjęła starania o wyjaśnienie zaistniałej sytuacji. Zgodnie z art. 58 kpa w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne. (§ 1 - § 3) Po myśli art. 59 kpa o przywróceniu terminu postanawia właściwy w sprawie organ administracji publicznej. Od postanowienia o odmowie przywrócenia terminu służy zażalenie. O przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia. (§ 1 - § 2) W piśmiennictwie oraz w orzecznictwie sądowym podkreśla się, że wymogi logiki i ekonomiki procesowej nakazują przyjąć, że rozpatrzenie sprawy z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 58 k.p.a. jest etapem następującym po wydaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie temu terminowi na podstawie art. 134 ww. ustawy, niezależnie od tego, kiedy ów wniosek został złożony (po wniesieniu odwołania czy jednocześnie z nim). Skoro bowiem punktem wyjścia do złożenia wniosku o przywrócenie terminu jest jego niedotrzymanie, to właśnie stwierdzenie tegoż uchybienia powinno być tym, co w pierwszej kolejności następuje. Przepisy art. 134 k.p.a. nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że aby złożyć wniosek o przywrócenie terminu, termin musi być uchybiony. Wniosek w tym zakresie, złożony mimo braku uchybienia terminu, jest niedopuszczalny. Z tej perspektywy pierwszeństwo powinno mieć zatem rozstrzygnięcie w postaci postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu. Tego rodzaju postanowienie otwiera bowiem drogę do rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu jako w ogóle mogącego osiągnąć cel, dla którego ten rodzaj wniosku został przewidziany. Umożliwia zajęcie się badaniem jego zasadności, w szczególności oceną przesłanek uzasadniających przywrócenie terminu. Ocena taka jest możliwa tylko i wyłącznie wtedy, gdy termin odwoławczy został przekroczony. Wówczas nie ma już racji bytu badanie okoliczności przekroczenia terminu jako "załatwionej" postanowieniem o stwierdzeniu uchybienia terminu. Takie postanowienie nie stoi też w żaden sposób na przeszkodzie załatwieniu wniosku o przywrócenie terminu, także w sposób pozytywny (por. Komentarz do art. 162 O.p. (w:) Etel L. Ordynacja podatkowa. Tom II. Procedury podatkowe. Art. 120-344. Komentarz aktualizowany (Lex/el. 2023) i powołane tam wyroki NSA: z 5 maja 2015 r., I FSK 322/14; z 8 sierpnia 2012 r.: I FSK1445/11; I FSK 1443/11; I FSK 1444/11 oraz I FSK 1446/11). Ze wskazanego powyżej stanowiska, które Sąd w niniejszej sprawie w całości podziela, wynika podstawowa zależność wyrażająca się w tym, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania musi zostać poprzedzone ustaleniem, że do uchybienia terminu doszło. Należy jednak podkreślić, że obydwie w.w. kwestie, czyli stwierdzenie uchybienia terminu oraz rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu powinny być rozstrzygnięte przez organ odrębnymi postanowieniami, na co jednoznacznie wskazują przytoczone powyższej przepisy kpa. Każde z w.w. postanowień, czyli postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu oraz postanowienie w przedmiocie rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu jest postanowieniem ostatecznym, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Zauważyć należy, że w realiach niniejszej sprawy powyższy wymóg proceduralny nie został spełniony. Jak bowiem wynika z treści zaskarżonego postanowienia oraz z zebranego w sprawie materiału dowodowego, wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie został rozpoznany postanowieniem wydanym na podstawie art. 58 kpa. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu, które zostało wydane na podstawie art. 134 kpa, organ ustosunkował się wprawdzie do stanowiska skarżącej odnośnie okoliczności dotyczących uchybienia terminu do wniesienia odwołania, jednakże przyjęty sposób procedowania nie spełnia wymogów prawa, gdyż pozbawia stronę możliwości zaskarżenia rozstrzygnięcia w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Jak wyżej wskazano wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania powinien zostać rozpoznany odrębnym postanowieniem, zgodnie z procedurą przewidzianą w kpa. Wskazać przy tym należy, że jak wynika z akt sprawy decyzja ZUS z dnia [...] września 2023 r. nr [...] została doręczona stronie w dniu [...] września 2023 r. (por. dokument: UPD - Urzędowe Poświadczenie Doręczenia), natomiast odwołanie od tej decyzji zostało złożone w dniu [...] listopada 2023 r. (bezsporne). Tym samym ma oparcie w zebranym w sprawie materiale dowodowym stanowisko organu wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, zgodnie z którym odwołanie wniesione zostało z uchybieniem terminu. W tych okolicznościach spawy istotne znaczenie dla końcowego wyniku sprawy ma kwestia merytorycznego rozpoznania złożonego przez skarżącą wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Z powyższych względów skarga okazała się zasadna. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a., zaskarżone postanowienie zostało uchylone.