II SA/Go 356/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędzia WSA Maria Bohdanowicz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi A.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności za pobyt w Ambulatorium [...] I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...]r. nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz adwokata G.K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej. Dnia [...] października 2011 r. A.R. została doprowadzona przez funkcjonariuszy Komendy Miejskiej Policji do Ambulatorium [...] Przyczyną doprowadzenia miało być zakłócanie przez tę osobę w miejscu zamieszkania ciszy nocnej w stanie po spożyciu alkoholu. Również dnia [...] października 2011 r. A.R. złożyła pisemne zobowiązanie do uiszczenia kwoty 250 zł za pobyt w tej placówce, w terminie 14 dni od daty pobytu. Dnia [...] października 2011 r. A.R. stawiła się w Komendzie Miejskiej Policji, gdzie złożyła ustną skargę na bezpodstawne przewiezienie do izby wytrzeźwień, która została utrwalona w formie protokołu. W skardze zakwestionowała zasadność doprowadzenia jej do izby wytrzeźwień oraz prawidłowość reakcji funkcjonariuszy Policji na prośbę o interwencję. Skardze A.R. został nadany bieg w trybie przepisów działu VIII Kodeksu postępowania administracyjnego. Z kolei dnia [...] grudnia A.R. złożyła w Komendzie Miejskiej Policji pismo, w którym ponownie zakwestionowała zasadność oraz prawidłowość doprowadzenia jej do Ambulatorium [...], natomiast [...] grudnia 2011 r. zwróciła się do Prezydenta Miasta o umorzenie opłaty za pobyt w tej placówce. Swój wniosek uzasadniła trudną sytuacją materialną, podała również, iż złożyła skargę w związku z przewiezieniem jej do izby wytrzeźwień i na dzień złożenia wniosku sprawa jest wyjaśniana. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] Prezydent Miasta, działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, art. 42 ust. 5 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz uchwały Nr LXXVII/1194/2010 Rady Miasta z dnia [...] czerwca 2010 r., odmówił A.R. umorzenia wskazanej wyżej należności w kwocie 250 zł. Zdaniem organu pierwszej instancji nie doszło do nagłego załamania sytuacji finansowej wnioskodawcy, co stanowiłoby o istnieniu ważnego interesu strony przemawiającego za umorzeniem należności. Zestawienie tej okoliczności z interesem publicznym przemawia za brakiem podstaw do zastosowania tej instytucji wobec wnioskodawczyni. Od powyższej decyzji Prezydenta Miasta A.R. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w którym wyraziła swoje niezadowolenie z wydanej decyzji oraz zakwestionowała jej prawidłowość. Ponownie podniosła, że złożyła skargę na bezpodstawne przewiezienie do izby wytrzeźwień. Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta, podzielając w całości rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Na powyższą decyzję A.R. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której ponownie zakwestionowała prawidłowość wydanych w jej sprawie decyzji, a także zasadność doprowadzenia jej w dniu [...] października 2011 r. do Ambulatorium [...]. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Z pisma Zastępcy Komendanta Miejskiego Policji z dnia [...] czerwca 2012 r., L.dz. [...] wynika, iż skardze A.R. wniesionej dnia [...] października 2011 r. został nadany bieg w trybie przepisów działu VIII Kodeksu postępowania administracyjnego i nie została ona zakwalifikowana jako zażalenie wniesione na podstawie art. 40 ust. 3 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Pismem procesowym z dnia [...] czerwca 2012 r. wyznaczony na zasadzie prawa pomocy pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z uwagi na naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta należało uchylić, jednakże z innych powodów, aniżeli podniesione przez pełnomocnika skarżącej. Zgodnie z art. 42 ust. 5 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 70, poz. 473 ze zm.) za doprowadzenie i pobyt w izbie wytrzeźwień lub jednostce Policji pobierane są opłaty. Jednakże stosownie do treści art. 40 ust. 3a tej ustawy osobie doprowadzonej do izby wytrzeźwień, jednostki Policji, podmiotu leczniczego lub innej właściwej placówki utworzonej lub wskazanej przez jednostkę samorządu terytorialnego w warunkach, o których mowa w ust. 1, przysługuje zażalenie do sądu. W zażaleniu osoba doprowadzona lub zatrzymana może domagać się zbadania zasadności i legalności doprowadzenia, jak również decyzji o zatrzymaniu oraz prawidłowości ich wykonania. Zażalenie przekazuje się niezwłocznie sądowi rejonowemu miejsca doprowadzenia lub zatrzymania. Do rozpoznania zażalenia stosuje się przepisy Kodeksu postępowania karnego. Skarżący ma prawo wziąć udział w posiedzeniu sądu (art. 40 ust. 3b ustawy). Skarżąca zarówno we wniosku o umorzenie należności, jak i w toku całego postępowania administracyjnego w tym przedmiocie informowała organ, iż wniosła "skargę" na bezpodstawne przewiezienie jej do Ambulatorium [...]. Nie ma przy tym znaczenia, w jaki sposób skarżąca – osoba nie obeznana z obowiązującymi przepisami prawa – nazwała swój środek odwoławczy, skarga czy zażalenie. W ocenie Sądu oficer Policji spisująca w dniu [...] października 2011 r. w formie protokołu treść ustnego żądania A.R. zbyt pochopnie przyjęła – kierując się dosłownym brzmieniem żądania – że jej zamiarem było wyłącznie złożenie skargi w trybie przepisów działu VIII Kodeksu postępowania administracyjnego. Uzasadnienie żądania (czyli zakwestionowanie zasadności przewiezienia A.R. do izby wytrzeźwień) wskazywało bowiem na co innego, tzn. na zażalenie złożone w trybie art. 40 ust. 3a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Użycie przez skarżącą pojęcia "skarga" wynikało najprawdopodobniej przede wszystkim z nieznajomości obowiązujących przepisów i niewiedzy co do przysługujących jej uprawnień. Wprawdzie formularz protokołu doprowadzenia osoby w celu wytrzeźwienia, o którym mowa w § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 4 lutego 2004 r. w sprawie trybu doprowadzania, przyjmowania i zwalniania osób w stanie nietrzeźwości oraz organizacji izb wytrzeźwień i placówek utworzonych lub wskazanych przez jednostkę samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 20, poz. 192 ze zm.) zawiera pouczenie o prawie złożenia zażalenia w trybie art. 40 ust. 3a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, jednak z treści protokołu nie wynika, aby funkcjonariusze doprowadzający skarżącą do izby wytrzeźwień podjęli próbę doręczenia skarżącej odpisu protokołu – odpowiednia rubryka w protokole pozostała nie wypełniona. W protokole znajduje się jedynie adnotacja, iż osoba doprowadzona w celu wytrzeźwienia odmówiła jego podpisania. Zawartego w treści protokołu oświadczenia skarżącej (zaprotokołowanego przez doprowadzającego funkcjonariusza Policji), iż nie będzie składać zażalenia na doprowadzenie, nie można uznać za skutkujące wygaśnięciem uprawnienia do złożenia tego środka prawnego, bowiem skutku takiego nie przewiduje ani ustawa o wychowaniu w trzeźwości, ani Kodeks postępowania karnego, który w opisywanej sytuacji znajduje zastosowanie w zakresie rozpoznania tego zażalenia. Przepis art. 460 k.p.k. zakreśla natomiast siedmiodniowy termin do wniesienia zażalenia, zaś zgodnie z art. 467 § 1 k.p.k. przepisy rozdziału o zażaleniu stosuje się odpowiednio do przewidzianych w ustawie zażaleń na czynności lub zaniechanie czynności. Jednak pomijając powyższe rozważania należy przyjąć, iż ocena dopuszczalności zażalenia, w tym terminowości jego wniesienia, powinna należeć jedynie do sądu rejonowego właściwego do rozpoznania tego środka prawnego. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy za decydujący dla zakwalifikowania żądania skarżącej jako zażalenia na doprowadzenie do izby wytrzeźwień należało uznać fakt zakwestionowania przez nią legalności i prawidłowości doprowadzenia jej do tej placówki oraz złożenie tego żądania w siedmiodniowym terminie przewidzianym przez art. 460 k.p.k., przy uwzględnieniu treści art. 467 § 1 k.p.k. Zgodnie z art. 116 k.p.k., jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, strony mogą składać wnioski i inne oświadczenia na piśmie albo ustnie do protokołu. Jednym z odstępstw od tej zasady jest przepis art. 428 § 1 k.p.k., w myśl którego środek odwoławczy – w tym zażalenie – wnosi się na piśmie do sądu. Z kolei stosownie do treści art. 16 § 1 k.p.k. jeżeli organ prowadzący postępowanie jest obowiązany pouczyć uczestników postępowania o ciążących obowiązkach i o przysługujących im uprawnieniach, brak takiego pouczenia lub mylne pouczenie nie może wywoływać ujemnych skutków procesowych dla uczestnika postępowania lub innej osoby, której to dotyczy. Organ prowadzący postępowanie powinien ponadto w miarę potrzeby udzielać uczestnikom postępowania informacji o ciążących obowiązkach i o przysługujących im uprawnieniach także w wypadkach, gdy ustawa wyraźnie takiego obowiązku nie stanowi. W razie braku takiego pouczenia, gdy w świetle okoliczności sprawy było ono nieodzowne, albo mylnego pouczenia, stosuje się odpowiednio § 1 (art. 16 § 2 k.p.k.). Z powyższych przepisów wynika, że jeżeli osoba doprowadzona do izby wytrzeźwień stawiła się w jednostce Policji w terminie siedmiu dni licząc od dnia doprowadzenia i wyraziła zamiar zakwestionowania legalności, zasadności oraz prawidłowości tego doprowadzenia, wówczas organ Policji powinien pouczyć tę osobę o możliwości wniesienia na tę czynność zażalenia do sądu rejonowego miejsca doprowadzenia oraz o sposobie i trybie wniesienia zażalenia. W opisywanej sprawie A.R., stawiając się w dniu [...] października 2011 r. w jednostce Policji, powinna w szczególności otrzymać od funkcjonariuszy Policji pouczenie o konieczności wniesienia zażalenia w formie pisemnej oraz o innych wymogach tej czynności procesowej, wynikających z Kodeksu postępowania karnego. Brak tego pouczenia oraz nadanie skardze A.R. biegu w trybie przepisów działu VIII Kodeksu postępowania administracyjnego zamknął stronie zagwarantowaną ustawowo drogę do sądowej kontroli legalności oraz prawidłowości doprowadzenia do izby wytrzeźwień, co stanowiło rażące naruszenie art. 40 ust. 3a ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz art. 16 § 2 k.p.k. Wprawdzie oczywistym jest, że w postępowaniu o umorzenie należności publicznoprawnej miasta nie podlega badaniu zasadność oraz prawidłowość zastosowania wobec strony środka polegającego na doprowadzeniu jej do izby wytrzeźwień, jednakże zarówno Prezydent Miasta jak i SKO powinni powstrzymać się z rozpoznaniem wniosku o umorzenie nałożonej na skarżącą opłaty z tego tytułu do czasu rozpatrzenia przez właściwy organ – w tym przypadku sąd rejonowy miejsca doprowadzenia zażalenia skarżącej – zasadności i legalności doprowadzenia, a nie traktować opłatę jako należność bezsporną. Tym bardziej, iż organy administracji miały informację o wniesieniu przez skarżącą środka odwoławczego na doprowadzenie jej do izby wytrzeźwień i nie poczyniły żadnych ustaleń odnośnie tego, w jaki sposób ten środek odwoławczy został rozpatrzony. Powyższe zaniechanie ze strony orzekających w sprawie organów administracyjnych stanowiło naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. polegające na zaniechaniu zebrania całości materiału dowodowego istotnego dla rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności w sytuacji, gdy nie było pewności co do prawidłowości nałożenia tej opłaty na skarżącą. W konsekwencji wydane przez orzekające w sprawie organy decyzje o odmowie umorzenia należności za pobyt skarżącej w Ambulatorium [...] należy uznać za zdecydowanie przedwczesne. W związku z nieprzekazaniem przez organy Policji zażalenia A.R. właściwemu sądowi rejonowemu, postanowieniem z dnia [...] czerwca 2012 r., wydanym na podstawie art. 155 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), Sąd rozpoznający niniejszą sprawę wystąpił do Komendanta Miejskiego Policji z postanowieniem sygnalizacyjnym w tym przedmiocie. Sąd zawiadomił mianowicie Komendanta Miejskiego Policji o naruszeniu przez funkcjonariuszy Komendy Miejskiej Policji przepisu art. 40 ust. 3a ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, w związku z art. 16 § 2 Kodeksu postępowania karnego, polegającym na nadaniu nieprawidłowego biegu zażaleniu A.R. na doprowadzenie do izby wytrzeźwień. W uzasadnieniu postanowienia Sąd przedstawił Komendantowi Miejskiemu Policji opisane wyżej uchybienie związane z nieprawidłową kwalifkacją wniesionego przez skarżącą zażalenia. Przed ponownym rozpatrzeniem sprawy organy administracji publicznej powinny uzyskać od organów Policji informację o tym, w jaki sposób Sąd Rejonowy rozpoznał zażalenie skarżącej na doprowadzenie jej do izby wytrzeźwień i dopiero w razie ewentualnego prawomocnego oddalenia tego zażalenia bądź stwierdzenia jego niedopuszczalności z przyczyn formalnych przez sąd powszechny, przystąpić do merytorycznego rozpatrzenia wniosku o umorzenie opłaty za pobyt w Ambulatorium [...]. W świetle powyższych okoliczności zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta należało uchylić w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a., w myśl którego sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję w całości lub w części, jeżeli stwierdzi mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania inne niż wskazane w ppkt a) i b) tego przepisu. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt II wyroku znajduje oparcie w treści art. 152 p.p.s.a. Z kolei o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.)