II SA/Go 39/13

Dnia 9 maja 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Marek Szumilas Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2013 r. sprawy ze skargi P.M. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia [...] r. nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego P.M. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] Wójt Gminy, po rozpatrzeniu wniosku P.M., odmówił wymeldowania A.M. i S.C. z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego w [...]. W uzasadnieniu decyzji, powołując się na treść art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, wyjaśnił, że trwałość opuszczenia lokalu ma miejsce wyłącznie w sytuacji, gdy osoba wyraża wolę zerwania wszystkich związków z lokalem stałego miejsca pobytu i ześrodkowania interesów życiowych w innym miejscu. Dobrowolność zaś oznacza jednoznaczny zamiar strony niezmuszanej okolicznościami faktycznymi lub zachowaniem innych osób. W konsekwencji organ wyraził ocenę, że z akt administracyjnych wynika, iż A.M. wraz z nieletnim synem nie opuściła miejsca pobytu stałego na stałe, a przebywa jedynie czasowo w Niemczech, co związane jest z jej pracą zawodową. Wyjazd do pracy nastąpił w styczniu 2012 roku i zrealizowany został za wiedzą i obopólną zgodą obojga małżonków. Fakt ten potwierdzają zeznania stron postępowania i świadków. Ze zgodnych zeznań stron wynika również, że przynajmniej do kwietnia 2012 r. A.M. ponosiła część kosztów utrzymania domu, posiadała klucze do domu, natomiast w domu przebywał również jej syn S.C., którym miał opiekować się P.M.. W domu pozostała część jej rzeczy osobistych oraz rzeczy codziennego użytku. Na brak zerwania więzi z miejscem pobytu stałego wskazuje też fakt, że A.M. przyjechała na święta wielkanocne do miejsca pobytu stałego w [...]. W trakcie postępowania ustalono, że pomiędzy małżonkami, zarówno przed wyjazdem do pracy do Niemiec jak i później j dochodziło do nieporozumień. W efekcie nasilającego się konfliktu A.M. w kwietniu 2012 r. wniosła pozew o separację. Natomiast P.M. w dniu [...] maja 2012 roku wniósł pozew o rozwód. Organ ustalił również, że w kwietniu 2012 roku A.M. zabrała z domu kilka rzeczy codziennego użytku tj. telewizor i komputer, które stanowiły własność jej matki. W konsekwencji organ stwierdził, że trudno uznać, iż A.M. wyprowadziła się z lokalu mieszkalnego w [...] zabierając wszystkie swoje rzeczy. Również działań P.M. polegających na wymianie zamków w drzwiach domu oraz odmowie wydania kluczy małżonce, jak też spakowaniu jej rzeczy osobistych oraz rzeczy jej nieletniego syna, a następnie złożenie ich w stodole, nie można uznać za dobrowolne wyprowadzenie się strony – A.M. z domu w [...]. Jednocześnie organ wskazał, że strona – A.M. - ma prawo do skorzystania z przysługującego jej środka prawnego o przywrócenie utraconego prawa posiadania w ciągu roku od chwili dokonania naruszeń. W konsekwencji organ stwierdził, że w sprawie nie doszło do opuszczenia miejsca pobytu stałego przez A.M. i jej nieletniego syna S.C., w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Obie przesłanki dotyczące trwałości i dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie zostały spełnione. P.M. wniósł odwołanie od decyzji Wójta Gminy, wskazując, że nie zgadza się z tym rozstrzygnięciem. Podkreślił, że A.M. nie łoży na utrzymanie domu. Wyjaśnił, iż w chwili obecnej jest już po orzeczeniu rozwodu z A.M., która na stałe wyprowadziła się do Niemiec i nie utrzymuje żadnych kontaktów z domem. Wojewoda decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wojewoda wyjaśnił, że stosownie do treści art. 15 ust. 2 oraz art. 6 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, aby uznać pobyt danej osoby za pobyt stały, osoba ta winna nie tylko fizycznie zamieszkiwać pod wskazanym adresem, ale również mieć wolę stałego w nim przebywania, czyli skoncentrowania w nim spraw życiowych. Trzeba zatem przyjąć, że miejsce stałego pobytu danej osoby, to miejsce, w którym osoba ta realizuje swoje podstawowe czynności życiowe, a w szczególności mieszka, nocuje, przechowuje rzeczy niezbędne do bytowania, itp. Ponadto, zameldowanie w lokalu, zgodnie z art. 9 ust. 2b ww. ustawy, służy wyłącznie celom ewidencyjnym i potwierdza fakt przebywania osoby w tym miejscu. O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić tylko wtedy, gdy dana osoba fizycznie nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany - poprzez zachowanie, które w sposób niebudzący wątpliwości, wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. W zależności od okoliczności faktycznych konkretnej sprawy, oceniając zamiar danej osoby opuszczenia miejsca pobytu stałego należy brać pod uwagę nie tylko długość okresu czasu, przez jaki pozostaje ona poza tym miejscem, ale również jej zachowanie, wyrażające wolę opuszczenia danego lokalu, polegające zwłaszcza na zamieszkaniu w innym miejscu i skoncentrowaniu tam swoich interesów osobistych i majątkowych. Nie jest dobrowolnym opuszczeniem lokalu sytuacja, w której osoba w nim zamieszkująca zostaje do tego zmuszona, jeżeli podjęła prawem przewidziane środki w celu obrony swoich praw do przebywania w lokalu. Dopiero w sytuacji, gdy dana osoba przez ponad rok nie podejmowała kroków prawnych w celu przywrócenia naruszonego posiadania, świadczyć to może o woli opuszczenia przez nią miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ww. ustawy. Zdaniem organu odwoławczego argumentacja zawarta w odwołaniu nie podważa ustaleń organu I instancji, że w odniesieniu do A.M. i jej syna nie zachodzą przesłanki uzasadniające jej wymeldowanie. Wprawdzie nie przebywa ona w spornym lokalu od stycznia 2012r., a jej nieletni syn S.C. od kwietnia 2012r. co świadczy o tym, że spełniony został wymóg opuszczenia lokalu, jednakże w sprawach dotyczących administracyjnego wymeldowania oprócz stwierdzenia faktycznego opuszczenia lokalu, wymagane jest również ustalenie, czy opuszczenie ma charakter dobrowolny i trwały, a osoba podlegająca wymeldowaniu nie ma zamiaru do lokalu powrócić. Tymczasem w ocenie organu odwoławczego, ze zgromadzanego materiału dowodowego wynika, że A.M. nie opuściła spornego lokalu w sposób trwały. Jej pobyt za granicą ma charakter zarobkowy i nie stanowi o zamiarze związania się z tym miejscem na stałe. Ustalenia w tym przedmiocie wynikają zarówno z zeznań stron i uczestników postępowania, jak również z oględzin spornego lokalu. Organ podkreślił, że A.M. deklaruje chęć powrotu do domu, lecz jest jej to utrudniane przez P.M., który powymieniał zamki. Zdaniem organu również czas, jaki upłynął od opuszczenia miejsca zameldowania, nie pozwala na stwierdzenie, że doszło do trwałego opuszczenia miejsca stałego pobytu i założenia i centrum życiowego w innym miejscu. Przeprowadzone oględziny dowiodły, że A.M. w spornym lokalu pozostawiła swoje rzeczy. Jednocześnie organ zwrócił uwagę na uprawnienia A.M. w zakresie ochrony naruszonego posiadania. Wojewoda zwrócił również uwagę, że ewidencja ludności ma wyłącznie charakter rejestracyjny, a jej zadaniem jest potwierdzenie lub zaprzeczenie przebywania konkretnej osoby, pod danym adresem. Nie jest prawidłowym utożsamianie zameldowania z tytułem prawnym do lokalu. Wnosząc skargę na decyzję Wojewody P.M. zarzucił jej naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. uchybienie przepisowi art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący kwestionował ustalenia i ocenę sprawy dokonaną przez organ, podkreślając okoliczności, które w jego ocenie świadczą o zasadności żądania wymeldowania A.M. i jej nieletniego syna. W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał swoje stanowisko, wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z treścią art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. z 2002r. nr 153 poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny, w zakresie swej właściwości, ocenia zatem zaskarżoną decyzję administracyjną pod względem jej zgodności z prawem materialnym i procesowym, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania orzeczenia. Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądż naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 p.p.s.a.). Nadto - w myśl ar. 134 § 1 p.p.s.a. - sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga okazała się zasadna. Stan faktyczny sprawy ustalony został prawidłowo. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że uczestniczka postępowania – A.M. opuściła lokal mieszkalny w [...] w styczniu 2012 r., udając się do Niemiec, gdzie podjęła pracę. W domu pozostał skarżący oraz małoletni syn uczestniczki postępowania – S.C.. Do przedmiotowego lokalu strona powróciła w kwietniu ubiegłego roku, na Święta Wielkanocne, przy czym w lokalu tym nie nocowała. Po spakowaniu części rzeczy (komputer, telewizor, garnki oraz część rzeczy osobistych swoich oraz syna), udała się wraz z synem do matki, do [...]. Do kwietnia 2012 r. A.M. ponosiła część kosztów utrzymania domu w [...]. Następna wizyta strony w przedmiotowym lokalu miała miejsce w dniu [...] lipca 2012 r. Podczas tego zdarzenia na interwencję wezwana została Policja, skarżący bowiem odmówił wydania A.M. kluczy do domu, do którego wcześniej wymienił zamki w drzwiach. Pozostałe w domu rzeczy osobiste A.M. oraz S.C. skarżący umieścił w stodole. W toku postępowania administracyjnego, w wyniku wydania wyroku sądowego, małżeństwo stron uległo rozwiązaniu. Stosownie do treści art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (DZ.U. z 2006 nr 139, poz. 993), zwana dalej w skrócie ustawą, osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Istotą czynności zameldowania jak i decyzji o wymeldowaniu jest ich wyłącznie ewidencyjny charakter. Z ewidencyjnego charakteru zameldowania wynika skutek w postaci domniemania, że dana osoba przebywa pod danym adresem, że można ją zastać w danym lokalu, nadto że kierowana na adres zameldowania korespondencja będzie przez tę osobę odbierana. Analizując sprawę pod kątem zasadności wniosku o wymeldowanie strony z pobytu stałego należy przede wszystkim ustalić, czy opuściła ona dany lokal i nie przebywa w nim przez pewien czas, a swoje centrum życiowe koncentruje w innym miejscu. Wmeldowanie (podobnie jak zameldowanie) jest bowiem jedynie stwierdzeniem pewnego faktu i nie wpływa żaden sposób na uprawnienia strony wynikające z praw do lokalu. Rozstrzygnięcie kwestii zasadności wymeldowania z pobytu stałego nie będzie możliwe bez wyjaśnienia pojęcia – pobyt stały. W myśl art. 6 ust. 1 ustawy pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Przez pojęcie "pobytu stałego" w myśl art. 6 ust. 1 ustawy należy zatem rozumieć zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Dla zaistnienia przesłanek pobytu stałego konieczne jest fizyczne przebywanie osoby w miejscu pobytu stałego i skupienie tam centrum życiowego (por. wyrok WSA w Poznaniu z 6 marca 2012 r. II SA/ Po 1095/11, Lex nr 1121477). W miejscu stałego pobytu osoba koncentruje swoje życiowe interesy, przez które należy rozumieć podstawowe funkcje życiowe, a zatem jest to miejsce gdzie mieszka, nocuje spożywa posiłki, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego użytku (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny i znajomych itp. Przy ocenie, gdzie znajduje się centrum życiowe bierze się pod uwagę całokształt okoliczności zaistniałych w danej sprawie. Sam fakt, że w określonym mieszkaniu znajdują się pewne rzeczy należące do skarżącej nie może jeszcze przesądzać określonego rozstrzygnięcia w sprawie (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 6 marca 2012 r., II SA/Rz 1180/11, Lex nr 1138768). W ocenie Sądu rozstrzygając badaną sprawę administracyjną organy obydwu instancji nie uwzględniły wszystkich jej okoliczności faktycznych i prawnych. Nie jest sporna kwestia, że A.M. oraz jej syn S.C. opuścili miejsce stałego zameldowania, nie przebywają w nim, nadto że zabrali z tegoż lokalu mieszkalnego swoje niezbędne rzeczy osobiste. Strona przebywa poza granicami kraju, gdzie pracuje, natomiast jej syn mieszka u swojej babci. Wprawdzie zgodnie z oświadczeniem złożonym przez A.M., zamierza ona powrócić do spornego lokalu, a jego opuszczenie nie było dobrowolne, gdyż wynikało z konieczności podjęcia pracy, ale w ocenie Sądu - na tle całokształtu okoliczności sprawy – oświadczenie strony o tej treści (złożone w trakcie przesłuchania w charakterze świadka) nie może mieć przesądzającego wpływu na wynik całej sprawy. Strona przecież nawet nie określiła kiedy zamierza powrócić do danego lokalu, aby w nim mieszkać oraz czy po powrocie planuje w kraju podjąć pracę, ewentualnie czy poczyniła jakieś kroki w tym kierunku ( w okolicznościach danej sprawy ma to znaczenie ). W tym stanie sprawy, oparcie się li tylko na oświadczeniu strony, w którym wyraża ona wolę powrotu do spornego lokalu mieszkalnego, doprowadziłoby do utrzymywania fikcji prawnej w postaci zameldowania jej pod danym adresem, gdzie, jak wynika akt sprawy, przez wiele miesięcy strona nie przebywała, nadto nie partycypowała w kosztach jego utrzymywania. Należy również zwrócić uwagę, że fakt zabrania rzeczy osobistych (chociaż nie wszystkich), w zestawieniu z pozostałymi okolicznościami sprawy, wskazuje, że centrum życiowe strona ulokowała w innym lokalu mieszkalnym. W wyroku z dnia 3 kwietnia 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 858/11, WSA w Łodzi stwierdził, że dla prawidłowości ustaleń dotyczących wykazania, że dana osoba w sposób trwały i dobrowolny opuściła miejsce stałego pobytu nie jest konieczne wykazanie nowego adresu pobytu osoby (Lex nr 1146082). Z kolei w wyroku z dnia 20 marca 2012 r. sygn. akt III Lu 36/12 WSA w Lublinie wskazał, że nie można mieć kilku równorzędnych miejsc pobytu stałego (Lex nr 1139291). Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela prezentowane powyżej stanowiska. Istotnie, ustalenia dotyczące okoliczności czy strona opuściła dany lokal dobrowolnie w celu skoncentrowania swoich spraw życiowych w innym lokalu mieszkalnym, mają znaczenie dla sprawy o wymeldowanie. Jednakże, w ocenie Sądu, zamiar opuszczenia stałego miejsca zameldowania może równie dobrze istnieć u danej osoby w dacie opuszczania przez nią lokalu, jak i powstać dopiero w trakcie jej pobytu poza danym lokalem. Innymi słowy, w momencie opuszczenia lokalu stałego zameldowania danej osobie może towarzyszyć zamiar powrotu, jednak w trakcie pobytu poza danym miejscem, na skutek zdarzeń losowych, powrót do danego lokalu mieszkalnego może stać się niecelowy lub niemożliwy, przez co, de facto strona z możliwości powrotu rezygnuje. Przy ocenie tejże przesłanki wymeldowania należy uwzględniać wszystkie okoliczności danej sprawy, pamiętając o tym, że w procedurze administracyjnej wszystkim dopuszczonym w sprawie dowodom.. przyznawana jest równa moc dowodową (art. 75 k.p.a.). Rozstrzygając sprawę organ administracyjny ocenia czy dana okoliczność została udowodniona, a wnioski w tym zakresie opiera na całokształcie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Reasumując należy stwierdzić, że w badanej sprawie doszło do naruszenia przepisu prawa materialnego, tj art. 15 ust. 1 ustawy, poprzez niewłaściwe jego zastosowanie, oraz przepisów prawa procesowego tj. art. 75 i 80 k.p.a.. Analizując ponownie sprawę organ administracyjny winien uwzględnić wszystkie okoliczności dotyczące danej sprawy. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, c oraz art. art. 134 § 1 p.p.s.a, Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. Orzeczenie zawarte w punkcie II wydano na podstawie art. 152.p.p.s.a. O kosztach orzeczono w punkcie III, na podstawie art. 200 i 205 p.p.s.a.