II SA/Go 392/18

Dnia 10 lipca 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku E.R.-P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi E.R.-P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia rodzinnego za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu p o s t a n a w i a : 1. umorzyć postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. ustanowić adwokata. E.R.-P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia rodzinnego za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu. Dnia 15 czerwca 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małżonkiem oraz małoletnim synem. Nadto jest w ciąży bliźniaczej wysokiego ryzyka (w dacie wypełniania wniosku – 22 tydzień), przez co obecnie nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej. Biologiczny ojciec 11-letniego niepełnosprawnego syna skarżącej nie płaci alimentów. Według oświadczenia skarżącej jej małżonek z tytułu umowy o pracę, umowy zlecenia i zleceń dodatkowych uzyskuje miesięczny dochód netto od ok. 3.300 do 3.900 zł, dodatkowo otrzymuje od pracodawcy od 1.400 do 2.000 zł netto na utrzymanie i eksploatację samochodu prywatnego do celów służbowych. Skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne na niepełnosprawnego syna, jednak od dwóch miesięcy nie otrzymuje tego świadczenia. Skarżąca i jej małżonek są właścicielami lokalu mieszkalnego o powierzchni 73,54 m², wartości ok. 167.500 zł oraz gruntu rolnego o powierzchni ok. 0,3014 ha, mającego stanowić w przyszłości działkę budowlaną, a nadto samochodów osobowych [...] z 2002 r. (użytkowanego przez małżonka skarżącej głównie do celów służbowych) oraz [...] z 1998 r. (użytkowanego na co dzień przez skarżącą, m.in. do przewożenia niepełnosprawnego dziecka). Wymieniła również miesięczne wydatki swojej rodziny, m.in. spłatę kredytów (900 zł), utrzymanie mieszkania i fundusz remontowy (łącznie ponad 1.000 zł), koszty leczenia i rehabilitacji syna legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności (łącznie 750-800 zł), a nadto koszty wizyt u lekarza specjalisty oraz leków przyjmowanych w związku ze swoją ciążą wysokiego ryzyka (łącznie ok. 350-500 zł). Uzupełniając złożony wniosek skarżąca nadesłała do akt równolegle prowadzonej sprawy II SA/Go 391/18 wydruki z dwóch rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, złożoną wspólnie z małżonkiem deklarację podatkową za 2017 r., z której wynika, iż w roku tym osiągnęli dochód w wysokości 63.431,24 zł, kopie faktur i rachunków dokumentujących rehabilitację syna skarżącej, paragonów dokumentujących wizyty skarżącej u ginekologa oraz rachunki za przyjmowane leki, a także faktury za inne wskazane wyżej miesięczne wydatki. Wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy zasługiwał na częściowe uwzględnienie. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Jej celem jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Jeśli chodzi o wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, postępowanie w tym przedmiocie należało umorzyć. Stosownie do treści art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania m.in. w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Wniesiona w niniejszej sprawie skarga dotyczy decyzji z zakresu szeroko rozumianej pomocy społecznej. Niniejsza sprawa należy więc do wymienionych w art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Merytoryczne rozpoznawanie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy zatem uznać za bezprzedmiotowe w sytuacji, gdy z mocy ustawy nie spoczywa na niej obowiązek ponoszenia tych kosztów. Wobec powyższego, na podstawie art. 249a p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 postanowienia. Jeśli chodzi natomiast o kwestię ustanowienia adwokata, to analiza sytuacji materialnej i rodzinnej E.R.-P. prowadzi do wniosku, że została spełniona ustawowa przesłanka, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wprawdzie małżonek skarżącej uzyskuje miesięczny dochód netto w wysokości od ok. 3.300 do 3.900 zł (co potwierdzają przedstawione wydruki z rachunku bankowego), w wyniku czego trudno uznać skarżącą i jej rodzinę za osoby ubogie, przy czym prawo pomocy powinno być udzielane co do zasady przede wszystkim bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu, bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków z jakichkolwiek źródeł (postanowienie NSA z 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076) czyli najuboższym, jednakże w niniejszej sprawie należy wziąć pod uwagę fakt ciąży skarżącej. Związane z tym wydatki na regularne wizyty u lekarza specjalisty oraz koszt zakupu niezbędnych leków mają obecnie – co oczywiste –znaczenie priorytetowe dla skarżącej. Dodatkowo koszty rehabilitacji małoletniego niepełnosprawnego syna skarżącej również pochłaniają kwoty rzędu kilkuset złotych miesięcznie. Okoliczności te pozwalają na uwzględnienie wniosku o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, bowiem przy ustalonej sytuacji dochodowej rodziny skarżącej oraz charakterze wydatków trudno byłoby w obecnym okresie wygospodarować środki finansowe na ten cel. Z tego względu za uzasadnione uznać należało przyznanie E.R.-P. prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata. W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono w pkt 2 postanowienia.