II SA/Go 393/08

Dnia 25 września 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Asesor WSA Joanna Brzezińska Protokolant referent stażysta Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2008 roku sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w S. [...]. Decyzją [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w S. działając z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy S. na podstawie art. 1 pkt 2, art. 2 pkt 5, art. 7, art. 8, art. 9, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej /Dz. U. Nr 86 poz. 732 i nr 164 poz. 1366/ oraz art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych /tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 9092 z późn. zm/ oraz art. 9, 10 i 104 kpa - odmówił przyznania zaliczki alimentacyjnej małoletnim Erykowi K. ur. 15 kwietnia 1996 r., Michałowi K. ur. 20 grudnia 1993 r. Magdalenie K. ur. 21 grudnia 1992 r., Aleksandrowi K. ur. 18 września 1991 r. oraz Katarzynie K. ur.19 września 1989 r. W uzasadnieniu organ podał, że z wniosku matki w/w małoletnich J.F. oraz dokumentów będących w posiadaniu Ośrodka Pomocy Społecznej wynika, że wnioskodawczyni pozostaje w nieformalnym związku z A.W., w którym wychowuje ich wspólne dzieci Sandrę W. i Andreę W.. A zatem w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych - art. 3 pkt. 17 a, nie jest osobą samotnie wychowującą dzieci gdyż wychowuje najmniej jedno dziecko wspólnie z ich ojcem, zatem tworzy rodzinę w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych - art. 3 pkt. 16 a to oznacza odpowiednio następujących członków rodziny - małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jeżeli w związku z niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, z zastrzeżeniem, że do rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego. W odwołaniu od tej decyzji J.F. w imieniu swoich pięciorga dzieci podała, że 10 lat temu rozstała się ze swoim mężem a ojcem jej dzieci i uzyskała rozwód z jego winy. Alimentów na dzieci nie płaci i egzekucja w stosunku do niego z tego tytułu jest bezskuteczna. Od jakiegoś czasu jest związana z A. W. z którym ma troje dzieci - Sandrę i Andrea a w stosunku do Julii noszącej nazwisko K. toczy się sprawa o zaprzeczenie ojcostwa. Jej konkubin jest bezrobotny, ale dba o dzieci, lecz nie jest w stanie ich utrzymać. Z uzasadnienia organu l instancji wynika, że konkubin będzie musiał porzucić swoje dzieci aby dzieci K. odzyskały zaliczkę alimentacyjną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. decyzją [...] na podstawie art. 138 § 1 ust. 1 kpa oraz art. 2 pkt. 5, art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej /Dz. U. Nr 86 poz.732/ a nadto art. 3 ust. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych /Dz. U. Nr 228 poz. 2255 z późn. zm./ - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojej decyzji organ podał, że zgodnie z art. 2 pkt. 5 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej osoba uprawnioną do zaliczki na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna pozostaje między innymi osoba wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych a to w myśl art. 3 pkt. 17 należy rozumieć pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądowym, rozwiedzioną, chyba, że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że J.F. pozostaje w nieformalnym związku z A. W. i wychowuje z nim troje wspólnych dzieci co powoduje, że nie spełnia przesłanek o jakich mowa w art. 2 pkt. 5 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J.F. podniosła, że decyzja obu organów jest dla niej i dla jej rodziny bardzo krzywdząca. Szczególnie tymi decyzjami są pokrzywdzone jej małoletnie dzieci. Jej najstarsza córka jest w II klasie liceum i nie ma książek do nauki bo nie ma za co ich kupić. Troje dzieci uczęszcza do gimnazjum a jedne syn do szkoły podstawowej. Pięcioro zatem dzieci uczy się a to są straszne wydatki. Mimo, że rodzina nie jest patologiczna to cierpi biedę. Konkubin nie jest w stanie utrzymać ośmioro dzieci tym bardziej, że nie ma obowiązku utrzymywać dzieci ze związku skarżącej z ich ojcem Piotrem K.. Jest bezrobotny i ma prace tylko dorywcze. Gdyby konkubin odszedł od niej i dzieci, to aby mieć zaliczkę musiałaby go podać do sądu o alimenty a przecież on utrzymuje całą rodzinę na ile go stać. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Postanowieniem z dnia 14 lutego 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z uwagi na postępowanie zawisłe przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawie zgodności art. 2 pkt.5 lit. a w związku z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej /Dz. U. Nr 86 poz. 7327 w związku z art. 3 pkt. 17 lit.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych /Dz. U. Nr 228 poz. 2255 ze zm./ z Konstytucją w zakresie w jakim pozbawia prawa do zaliczki alimentacyjnej osoby, które są wychowywane przez panny, kawalerów, wdowy, wdowców, osoby pozostające w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu lub rozwiedzione, wychowujące co najmniej jedno dziecko wspólnie z ich rodzicem. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 23 czerwca 2008 roku sygn. akt P 18/06 orzekł, że art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 i Nr 164, poz. 1366) w związku z art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 i Nr 222, poz. 1630, z 2007 r. Nr 64, poz. 427, Nr 105, poz. 720, Nr 109, poz. 747 i Nr 200, poz. 1446 oraz z 2008 r. Nr 70, poz. 416), w brzmieniu nadanym przez art. 27 pkt 2 lit. g ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w zakresie, w jakim pomija prawo osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 oraz z 2000 r. Nr 2, poz. 11). Ponadto Trybunał orzekł, że art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo: a) osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim, b) osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka. Trybunał orzekł, że art. 29 ust. 1 ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka. Powyższy wyrok ogłoszony został w Dzienniku Ustaw w dniu 7 lipca 2008 roku Nr 119 poz.770/. Postanowieniem z dnia 4 lipca 2008 roku postępowanie w niniejszej sprawie zostało podjęte. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna choć z innych przyczyn niż w niej wyłuszczono. Oceniając zaskarżoną decyzję pod kątem jej legalności, stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153 póz. 12697 Sąd uznał, że narusza ona prawo. Przy orzekaniu Sąd miał także na uwadze treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi /Dz. U. Nr 1563 poz.1270/ według którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołana podstawa prawną. Na skutej przytoczonego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 roku sygn. akt. P 18/06 odpadła materialnoprawna podstawa odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej skarżącej oparta na art. 2 pkt. 5 lit. a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17 a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie, którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w innych przepisach właściwych dla danego postępowania. W świetle powołanej normy konstytucyjnej nasuwa się wniosek, że skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisu stanowiącego podstawę prawną ostatecznej decyzji jest co do zasady powinność uchylenia takiej decyzji. Zgodnie z art. 145 a kpa można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą na podstawie którego została wydana decyzja /§ 1/, oraz że skargę w takiej sytuacji wnosi się w terminie 1 miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego /§ 21. Tak więc podnoszona okoliczność orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności danego aktu prawnego /podstawy decyzji administracyjnej/jest z woli ustawodawcy samodzielną podstawą wznowieniową. Stosownie natomiast do treści art. 145 § 1 pkt.1 lit b p.p.s.a. decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W świetle powyższego należy przyjąć, iż jest zasadą, że sąd administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję jeżeli stwierdzi występowanie przesłanek wznowienia postępowania administracyjnego. Tak się stało w niniejszej sprawie. W orzecznictwie i doktrynie, przyjmuje się również, że podstawa wznowienia określona w art. 145a kpa jest podstawą uchylenia decyzji administracyjnej przez sąd administracyjny także wtedy, gdy wyrok Trybunału Konstytucyjnego zapadł po podjęciu zaskarżonej decyzji /por. J.Zimmermann w glosie do wyroku NSA z dnia 6 stycznia 1999 roku III SA 4728/97, publ. OSP z 2000 r. z.1 poz.16. Jednocześnie też wskazać należy, iż dla obligatoryjnego uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit. b p.p.s.a. nie ma znaczenia, że zgodnie z art. 147 k.p.a. wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 a k.p.a. następuje tylko na żądanie strony /wyrok Sądu Najwyższego z 4 grudnia 2002 r. III RN 200/01 OSNAP 2003/24/582/. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit b i art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu l instancji. Oznacza to, że organ administracji musi ponownie rozpoznać sprawę wniesioną przez J.F. w imieniu jej małoletnich dzieci - Eryka, Michała, Magdaleny, Aleksandra i Katarzyny rodzeństwa K. i organ będzie musiał uwzględnić zmianę stanu prawnego wynikającą z przytoczonego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 roku. W cytowanym uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego /strona 15 pkt. 3.2/ zwraca uwagę także sekwencja dotycząca rozważań na temat zakresu podmiotowego zaliczki alimentacyjnej. W tej mierze Trybunał stwierdził, iż inaczej niż np. zasiłek rodzinny - zaliczka alimentacyjna przysługuje bezpośrednio osobie, która ma zasądzone alimenty czyli dziecku a nie jego rodzicom czy opiekunom prawnym. Dlatego też rozpatrując ponownie sprawę organ będzie musiał mieć na uwadze konieczność prawidłowego określenia stron postępowania wszczętego wnioskiem o zaliczkę alimentacyjną. J.F. w tej sprawie nie jest stroną postępowania -działać będzie mogła jako przedstawicielka ustawowa swoich małoletnich dzieci -stron postępowania w sprawie o zaliczkę alimentacyjną zgodnie z treścią art. 7 pkt 5 cytowanej wcześniej ustawy. Wobec uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji oraz wniesienia skargi przez J. F. Sąd nie dokonywał w wyroku zmian po stronie podmiotowej sygnalizując jednakże organom na prawidłowość wydania decyzji po wyroku. Te zatem okoliczności zadecydowały o treści wyroku.