II SA/Go 393/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Sędzia WSA Grażyna Staniszewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 września 2025 r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w formie skierowania do miejsca całodobowego zapewniającego opiekę i pomoc oddala skargę. Burmistrz [...] decyzją z [...] lutego 2025 r., nr [...] odmówił przyznania S. G. pomocy w formie skierowania do miejsca zapewniającego całodobową opiekę i pomoc. Jako podstawę materialnoprawną decyzji organ wskazał następujące przepisy: art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 9, art. 48, art. 48a, art. 50, art. 59, art. 60, art. 61, art. 62, art. 97 ust. 1 i 1a, art. 106 ust. 1 i 4, art. 109, art. 110 ust 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm., dalej jako: u.p.s.), §1 ust. 1a Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 poz. 1044) oraz uchwałę nr 0007.215.2020 Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] kwietnia 2020 r. w sprawie szczegółowych zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w schroniskach dla osób bezdomnych oraz schroniskach dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji wskazał, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z [...] stycznia 2025 r. ustalono, że S. G. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł 2137,60 zł. Strona jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym orzeczonym na stałe na podstawie orzeczenia z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...], poruszającą się za pomocą wózka inwalidzkiego jako balkonika. Jednocześnie organ podkreślił, że S. G. nie udzielił pracownikowi socjalnemu informacji o swojej sytuacji mieszkaniowej i dochodowej, co zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Organ zauważył przy tym, że na podstawie decyzji z [...] października 2024 r., nr [...] przyznano S. G. pomoc w formie usług opiekuńczych na okres od dnia [...] listopada 2024 r. do dnia [...] grudnia 2024 r. w zakresie utrzymywania higieny, pomoc w załatwieniu potrzeb fizjologicznych oraz oklepywania. Jednak z notatki służbowej sporządzonej przez opiekunkę wynikało, ze w dniach od [...] do [...] listopada 2024 r. strona unikała kontaktu z pracownikiem i nie chciała korzystać z przyznanych powyższych decyzją usług opiekuńczych przez: niewpuszczenie pracownika do mieszkania ([...] listopada 2024 r.,), wpuszczenie, ale stwierdzenie, że liczy na inną pomoc, tj. pomoc w przyznaniu innego lokalu mieszkalnego ([...] listopada 2024 r.), [...] listopada 2024 r. pracownik zgodnie z prośbą strony udał się do Zakładu Gospodarowania Mieniem Komunalnym w [...], w celu pozyskania informacji o możliwości zmiany lokalu mieszkalnego. W ocenie organu, biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, S. G. marnotrawi dotychczas uzyskaną pomoc. Nadto organ wskazał, że na podstawie decyzji nr [...] z [...] maja 2023 r. przyznano stronie pomoc w postaci pokrycia kosztów schronienia i wyżywienia w schronisku z usługami opiekuńczymi ze względu na stan zdrowia na okres od maja do grudnia 2023 r. Organ ustalił, że S. G. opuścił schronisko samowolnie nie informując pracowników ośrodka o nowym miejscu pobytu i samodzielnie wrócił do [...]. Następnie decyzją Burmistrza [...] z dnia [...] grudnia 2023 r., nr [...] skierowano S. G. do Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych i niepełnosprawnych fizycznie. Strona od [...] grudnia 2023 r. do [...] kwietnia 2024 r. przebywała w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Jak ustalono na podstawie pisma z dnia [...] kwietnia 2024 r., nr [...] S. G. nie współpracował z personelem, wykazywał lekceważące i konfliktowe zachowanie wobec personelu placówki oraz innych pensjonariuszy. Od marca odmówił ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS w wysokości 70% dochodów, a także współpracy w związku z zajęciami rehabilitacyjnymi i terapeutycznymi na terenie placówki. Skarżący ubiegał się ponadto o miejsce w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym w [...]. We wrześniu 2024 r. został wezwany do przedłożenia dokumentów z ZUS, opinii od psychiatry i aktualnych badań, których do dnia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie uzupełnił. Organ podkreślił przy tym, że od lat udzielana jest pomoc stronie, w tym w formie zasiłków celowych na żywność, na niezbędne potrzeby bytowe, w postaci posiłków w Dziennym Domu Pobytu Emeryta i Rencisty w [...], usług kąpielowych i pralniczych oraz skierowania do "miejsca noclegowego". Ośrodek proponował wnioskującemu rozwiązania i pomoc dostosowaną do potrzeb osoby z niepełnosprawnością, tj. schronisko z usługami opiekuńczymi oraz pobyt w Domu Pomocy Społecznej, jednak w obu przypadkach wnioskujący nie wykorzystał przyznanego wsparcia i zmarnotrawił przyznaną pomoc. S. G. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, kwestionując przyznawaną przez organ pomoc. Wskazał, że jest osobą chorą, niepełnosprawną, wymagającą opieki i niezdolną do samodzielnej egzystencji. Wyjaśnił, że lokal, który zamieszkuje nie ma dostępu do wody, ogrzewania i energii elektrycznej i nie można w takich warunkach przeprowadzać przyznanych przez organ usług opiekuńczych. Podał również, że opuścił schronisko dla bezdomnych, bowiem jego ta sytuacja nie dotyczy, a do opuszczenia DPS-u został zmuszony przez OPS. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] marca 2025 r., nr [...], powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 2004 r. Kodeks postepowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 572; dalej jako k.p.a.) oraz art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 2 i art. 36 pkt 2 lit. 1 u.p.s., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza [...]. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ powołał się na art. 11 ust. 2 u.p.s. wymieniając szereg okoliczności, związanych z brakiem współpracy zainteresowanych z organami pomocy społecznej, które mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych. Zdaniem organu odwoławczego powyższe oznacza, że brak aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych ze strony wnioskodawcy uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. Kolegium podkreśliło, że mając na uwadze art. 11 ust. 2 u.p.s. bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia. Następnie organ odwoławczy podkreślił, że pracownicy socjalni podjęli próbę pomocy wnioskującemu i przedstawił w tym zakresie ustalenia dokonane przez organ I instancji dotyczące dotychczas przyznanej pomocy w formie usług opiekuńczych od [...] listopada do [...] grudnia 2024 r., pokrycia kosztów schronienia i wyżywienia w schronisku z usługami opiekuńczymi na okres od maja do grudnia 2023 r., skierowania do DPS w [...]. Nadto skarżący od kilku lat korzysta z pomocy ośrodka w formie zasiłków celowych na żywność, na niezbędne potrzeby bytowe, przyznania posiłków w Dziennym Domu Pobytu Emeryta i Rencisty na [...], usług kąpielowych i pralniczych oraz skierowania do "miejsca noclegowego". Jednak z uwagi na roszczeniową postawę skarżącego, brak współdziałania w zakresie dostarczenia koniecznych do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej dokumentów oraz brak współdziałania z opiekunami spowodowały, mimo niewątpliwie ciężkiej sytuacji bytowej strony, odmowę przyznania pomocy w formie skierowania do miejsca całodobowego zapewniającego opiekę i pomoc. Pismem z [...] czerwca 2025 r. S. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na powyższą decyzję podnosząc, że jest osobą samotną, chorą, porusza się przy pomocy wózka inwalidzkiego oraz wymaga pomocy i opieki w życiu codziennym w formie skierowania do miejsca całodobowego zapewniającego opiekę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie pod względem legalności, przeprowadzonej w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] utrzymująca w mocy opisaną na wstępie decyzję Burmistrza [...], którą to organ odmówił przyznania skarżącemu pomocy w formie skierowania do miejsca zapewniającego całodobowego opiekę i pomoc. Podstawę materialną powyższych decyzji stanowiły przepisy u.p.s., która przewiduje świadczenia niepieniężne w postaci usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania, w ośrodkach wsparcia i w rodzinnych domach pomocy oraz usługi sąsiedzkie ( art. 36 pkt 2 lit. l u.p.s.) oraz pobytu i usługi w domu pomocy społecznej, w tym usługi wsparcia krótkoterminowego (art. 36 ust. 2 lit. o u.p.s.). Powyższe świadczenia zapewniają całodobową opiekę i pomoc. Stosownie bowiem do art. 52 ust. 1 u.p.s. w przypadku braku możliwości zapewnienia usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania osoba wymagająca z powodu wieku lub niepełnosprawności pomocy innych osób może korzystać z usług opiekuńczych i bytowych w formie rodzinnego domu pomocy. Rodzinny dom pomocy stanowi formę usług opiekuńczych i bytowych świadczonych całodobowo przez osobę fizyczną lub podmiot uprawniony dla nie mniej niż trzech i nie więcej niż ośmiu zamieszkujących wspólnie osób wymagających z powodu wieku lub niepełnosprawności wsparcia w tej formie ( art. 52 ust. 2 u.p.s.) Natomiast zgodnie z art. 54 ust. 1 u.p.s. osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. W ocenie Sądu co do zasady skarżący spełnia wymogi przyznania takiego świadczenia, jeśli organ zważy na znajdujące się w aktach orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z [...] kwietnia 2024 r., stwierdzającego, że strona jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do [...] kwietnia 2025 r. oraz zakres wymaganych czynności pielęgnacyjnych wynikających z zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia z [...] stycznia 2025 r. Co do zasady również świadczenia niepieniężne nie wymagają spełnienia kryterium dochodowego (por. I Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, WK 2017, t. do art. 3 i 36). Trafnie organy jednak odmówiły skarżącemu przyznania tego świadczenia w związku z aktualizacją się przesłanek określonych w art. 11 u.p.s. W myśl tego przepisu w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego (ust. 1). Podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej mogą stanowić: 1) brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej; 2) odmowa zawarcia kontraktu socjalnego lub niedotrzymywanie jego postanowień; 3) z własnej winy niepodjęcie lub przerwanie realizacji formy pomocy, lub odmowa bez uzasadnionej przyczyny propozycji prac społecznie użytecznych, w przypadkach określonych w art. 65 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia; 4) nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną (ust. 2). Powyższy przepis pozostaje w korelacji z art. 4 u.p.s., stanowiącym, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej oraz z art. 2 ust.1 u.p.s., zgodnie z którym pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (zasada subsydiarności). Z ustaleń organu wynika, że skarżący był już raz skierowany do DPS, w którym przebywał od [...] grudnia 2023 r. do [...] kwietnia 2024 r., jednakże nie współpracował z personelem, wykazywał lekceważące i konfliktowe zachowanie wobec personelu placówki oraz innych pensjonariuszy. Od marca 2024 r. odmówił ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS w wysokości 70% dochodów. Dodatkowo odmówił współpracy w związku z zajęciami rehabilitacyjnymi i terapeutycznymi. Podobnie było jeśli chodzi o usługi opiekuńcze przyznane w 2024 r. Skarżący bowiem nie wpuszczał opiekunki lub twierdził, że oczekuje innej pomocy niż tak która jest świadczona. Ponadto w 2023 r. przyznano stronie pomoc w postaci pokrycia kosztów schronienia i wyżywienia w schronisku z usługami opiekuńczymi ze względu na stan zdrowia na okres od maja do grudnia 2023 r. Skarżący opuścił jednak to schronisko nie informując o tym. Takie zachowania świadczą o marnotrawieniu świadczenia (por. wyrok WSA w Szczecinie , z 31 marca 2022 r., II SA/Sz 1294/21, I. Sierpowska, op.cit., tezy do art. 11), a także są przejawem braku współpracy z jednostkami pomocy społecznej i ich pracownikowi. Skarżący nie podejmuje również we własnym zakresie działań mających na celu poprawę swojej sytuacji. Zważyć bowiem należy, iż jak wynika z wywiadu skarżący ubiegał się o miejsce w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym w [...], został wezwany do przedłożenia dokumentów z ZUS, opinii od psychiatry i aktualnych badań, których jednak nie uzupełnił. Dodatkowo należy zauważyć, iż skarżący nie pozostaje bez środków do życia. Otrzymuje bowiem emeryturę w wysokości 2137,60 zł, a jednocześnie organ od lat wspiera różnymi świadczeniami. W kontekście powyższych okoliczności organy zasadnie odmówiły skarżącemu przyznania żądanego przez niego świadczenia, co uzasadniało oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.