II SA/Go 397/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Asesor WSA Joanna Brzezińska Protokolant specjalista Ewa Kłosowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2008 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej w G. sprawy ze skargi [...] - przedstawiciela ustawowego małoletnich [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. , II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. na rzecz A. Z. kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. A.Z., działając jako przedstawiciel ustawowy małoletnich dzieci K.N. i K. Z. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. Decyzją tar wydaną na podstawie art, 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jednolity: Dz. U. z 2000 roku, Nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej jako Kpa ) oraz art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( Dz. U. Nr 86 , poz. 732 ze zm. - dalej jako: ustawa o zaliczce alimentacyjnej) w związku z art. 3 pkt 17 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 roku , Nr 139, poz. 992 ze zm.) organ II instancji utrzymał w mocy decyzję - działającego z upoważnienia Burmistrza S. - Kierownika Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. [...], odmawiającą prawa do zaliczki alimentacyjnej na małoletnie córki K.N. i K. Z. Wynikający z akt administracyjnych stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco: Wnioskiem z dnia 19 sierpnia 2006 roku, złożonym za pośrednictwem komornika sądowego, A.Z. wystąpiła do organu l instancji o przyznanie prawa do zaliczki alimentacyjnej na dzieci: K.N. i K. Z. We wniosku wskazała jednocześnie, iż prócz niej i córek rodzinę tworzą T.M. z którym pozostaje w związku nieformalnym i ich wspólny małoletni syn K. M.. Do wniosku załączone zostało zaświadczenie komornika sądowego z dnia 1 września 2006 roku, stwierdzające bezskuteczność postępowania egzekucyjnego świadczeń alimentacyjnych zasądzonych od dłużnika L. Z.iego na rzecz małoletnich córek K.N. i K. w okresie 3 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku. Organ l instancji odmawiając, decyzją [...], przyznania zaliczki alimentacyjnej na rzecz mał. K.N. i K. Z. przytoczył treść przepisów art. 2 pkt 5 ustawy o zaliczce alimentacyjnej oraz art. 3 pkt 17 a ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazał, iż załączonych dokumentów wynika, iż wnioskodawczyni A.Z. nie spełnia przesłanek określonych w ustawie bowiem nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko albowiem pozostaje w związku konkubenckim, wychowując dzieci wspólnie z konkubentem. W odwołaniu od tej decyzji A.Z. wywodziła, iż pozbawienie córek zaliczki alimentacyjnej jest krzywdzące w sytuacji gdy ich ojciec, zobowiązany do alimentacji, nie łoży na utrzymanie dzieci, a konkubent ma na utrzymaniu ich wspólnego syna. Zaskarżoną skargą decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu l instancji. Wskazał, iż odmowa przyznania zaliczki alimentacyjnej na małoletnie: Karolinę Natalię i Kingę Z. była uzasadniona, bowiem one, jako osoby uprawnione do świadczeń alimentacyjnych na podstawie tytułu egzekucyjnego, których egzekucja okazała się bezskuteczna, nie są wychowywane przez osobę samotną jak wymaga tego przepis art. 2 pkt 5 lit. a ustawy o zaliczce alimentacyjnej. Wychowująca je matka A.Z. jest wprawdzie rozwiedziona z ich ojcem, to jednak nie jest "osobą samotnie wychowującą dziecko" w rozumieniu przepisu art. 3 pkt 17 a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie ze wskazanym przepisem za taką uważana jest panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba że wychowuje co najmniej jedno dziecko wspólnie z jego rodzicem. Zdaniem organu odwoławczego, skoro skarżąca wychowuje wraz z konkubentem ich wspólne dziecko ( syna K. ) nie spełnia definicji zawartej w art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych do której odsyła przepis art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o zaliczce alimentacyjnej, a tym samym brak podstaw do nabycia prawa do zaliczki alimentacyjnej przez małoletnie K.N. i K. Z. Organ odwoławczy stwierdził, iż wobec wskazanych regulacji prawnych zarzuty odwołania nie zostały uwzględnione bowiem nie mogły odnieść skutków prawnych. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A.Z. zarzucała, iż zaskarżona decyzja SKO podjęta zastała z naruszeniem prawa materialnego polegającym na błędnej wykładni przepisu art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych, a także wadliwe ustalenie, iż skarżąca wychowuje co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. W oparciu o te zarzuty domagała się zmiany zaskarżonej decyzji i przyznania zaliczki alimentacyjnej na rzecz mał. córek, ewentualnie jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wywodziła, iż jest osobą rozwiedzioną, nie zamieszkuje i nie wychowuje córek z ich ojcem. Ojciec mał. K.N. i K. Z. jest wobec nich zobowiązany wyrokiem sądu do alimentów których egzekucja komornicza jest bezskuteczna. Zdaniem skarżącej w takiej sytuacji spełnione zostały przesłanki o jakich mowa w art. 2 pkt 5 ustawy o zaliczce alimentacyjnej i w art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gorzowie Wlkp. domagało się jej oddalenia, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Postępowanie w sprawie niniejszej pozostawało zawieszone z uwagi na postępowanie wszczęte przed Trybunałem Konstytucyjnym w wyniku postanowienia z dnia 24 lutego 2006 roku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w sprawie II SA / Łd 1242 /05, którym wystąpił on z pytaniem prawnym dotyczącym zgodności z Konstytucją RP min. art. 2 pkt 5 lit. a ustawy o z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej oraz art. 17 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej. Podjęcie postępowania w sprawie w dniu 4 lipca 2008 roku nastąpiło w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 roku w sprawie P18/06, wydanym w wyniku rozpoznania połączonych pytań prawnych Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Łodzi, Gdańsku i w Bydgoszczy. Wyrokiem tym, ogłoszonym w dniu 7 lipca 2008 roku w Dzienniku Ustaw, Nr 119, pozycja 770, Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. 2005 r. Nr 86 poz. 732 i Nr 164 poz. 1366) w związku z art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2006 r. Nr 139 poz. 992 i Nr 222 poz. 1630, z 2007 r. Nr 64 poz. 427, Nr 105 poz. 720, Nr 109 poz. 747 i Nr 200 poz. 1446 oraz z 2008 r. Nr 70 poz. 416), w brzmieniu nadanym przez art. 27 pkt 2 lit. g ustawy z 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w zakresie, w jakim pomija prawo osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 roku ( Dz. U. 1991 r. Nr 120 poz. 526 oraz z 2000 roku, Nr 2 poz. 11). Ponadto Trybunał orzekł, że art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo: a) osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim, b) osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka. Trybunał orzekł, że art. 29 ust. 1 ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka. Na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2008 roku -skarżąca podtrzymała skargę wnosząc o zasądzenie kosztów postępowania obejmujących koszty dojazdu do Sądu na dwie rozprawy, zaś organ nie zajął stanowiska procesowego w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Prokurator, który przystąpił do sprawy wniósł o uwzględnienie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała uwzględnieniu jednakże z przyczyn innych niż w niej podniesione. Oceniając zaskarżoną decyzję pod kątem jej legalności, stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ), Sąd uznał, że narusza ona prawo. Przy rozpoznaniu skargi Sąd miał również na względzie treść art. 134 § 1 ustawy z-dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.- dalej jako: ppsa ), według którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W pierwszej kolejności wskazania wymaga , iż zgodnie z przepisem art. 7 ust. 1 ustawy o zaliczce alimentacyjnej świadczenie to przysługuje osobie uprawnionej do czasu ukończenia 18 lat, zaś w przypadku gdy uczy się w szkole do ukończenia 24 roku życia. Pojęcie "osoba uprawniona" zdefiniowane zostało w art. 2 pkt 5 ustawy. Zgodnie ze wskazanym przepisem ilekroć w ustawie mowa jest o osobie uprawnionej - oznacza to osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna jeżeli: lit. a) osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowująca dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych ( lit. b i c nie dotyczą stanu faktycznego niniejszej sprawy ). Z kolei przepis art. 3 pkt 17 a stanowi, iż ilekroć w ustawie tej mowa jest o "osobie samotni- wychowującej dziecko" - oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Zaskarżona skargą decyzja SKO jak i poprzedzająca ją decyzja organu l instancji wydane zostały w oparciu o przepis art. 2 pkt 5 lit. a ustawy o zaliczce alimentacyjnej, odsyłającego do art. 3 pkt 17 a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W konsekwencji ich zastosowania organy uznały, iż okoliczność, że małoletnia K.N. i K. Z., choć uprawnione do świadczeń alimentacyjnych na podstawie tytułu wykonawczego ( wyroku sądu ), którego egzekucja jest bezskuteczna nie są wychowywane przez osobę samotną. Wychowująca je matka A.Z. wychowuje bowiem także syna K. M. wspólnie z ojcem tego dziecka T. M. Okoliczność ta, zdaniem organów, nie pozwala na uznanie A. Z. -jako osoby samotnie wychowującej córki co w konsekwencji pozbawia małoletnie K.N. i K. prawa do zaliczki alimentacyjnej. Na skutek przytoczonego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 roku sygn. akt P 18/06, w oczekiwaniu na który postępowanie w rozpatrywanej sprawie pozostawało zawieszone, z dniem 7 lipca 2008 roku tj. z dniem ogłoszenia sentencji wyroku w Dzienniku Ustaw ( art. 190 ust. 3 Konstytucji ) odpadła materialnoprawna podstawa decyzji organów obu instancji, odmawiających przyznania zaliczki alimentacyjnej na rzecz małoletnich K.N. i K. Z. Odpadnięcie podstawy prawnej wydanych w sprawie decyzji administracyjnych jest wynikiem stwierdzenia przez Trybunał niezgodności art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a ustany z 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych - w zakresie, w jakim pomija prawo osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, do zaliczki alimentacyjnej - z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji. W związku z tym konieczne było rozważenie skutków jakie rodzi dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie rodzi wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, ogłoszony został w Dzienniku Ustaw w dniu 7 lipca 2008 roku. Otóż podkreślić trzeba przede wszystkim, iż zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w innych przepisach właściwych dla danego postępowania. W świetle powołanej normy konstytucyjnej nasuwa się wniosek, że skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisu stanowiącego podstawę prawną ostatecznej decyzji jest co do zasady powinność uchylenia takiej decyzji. Zgodnie z przepisem art. 145a Kodeksu postępowania administracyjnego można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja ( § 1), oraz że skargę w takiej sytuacji wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego ( § 2). Tak więc podnoszona okoliczność orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności danego aktu prawnego ( podstawy decyzji administracyjnej ) jest z woli ustawodawcy samodzielną podstawą wznowieniową. Stosownie natomiast do 145 § 1 pkt 1 lit. b ppsa decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W świetle powyższego należy przyjąć, iż jest zasadą, że sąd administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi występowanie w sprawie przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego. Skoro zatem - jak wykazano - powoływana okoliczność stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja, jest podstawą do wznowienia postępowania administracyjnego ( przesłanką wznowieniową ), to taka regulacja prawna uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji ( wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 1999 II SA 1027/99 LEX nr 46809, wyrok NSA z 2 września 1999 IV SA 1360/97 LEX 47852 , wyrok NSA z dnia 25 października 1999 II SA 1294/99 LEX 46246, także w : "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego" -R. Hauser, J. Trzciński, LexisNexis, Warszawa 2008, str. 41 in.). W orzecznictwie i doktrynie, przyjmuje się również, że podstawa wznowienia określona w art. 145a kpa jest podstawą uchylenia decyzji administracyjnej przez sąd administracyjny także wtedy, gdy wyrok Trybunału Konstytucyjnego zapadł po podjęciu zaskarżonej decyzji ( por. J. Zimmermann w glosie do wyroku NSA z dnia 6 stycznia 1999 r. III SA 4728/97, publ. OSP z 2000 r., z. 1, poz. 16). Jednocześnie też wskazać należy, iż dla obligatoryjnego uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie przepisu art. 145 par. 1 pkt 1 lit. b ppsa nie ma znaczenia, że zgodnie z art. 147 Kpa wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145a Kpa następuje tylko na żądanie strony ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2002 roku III RN 200/01 OSNAP 2003/24/582). Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. b i art. 1c/5 ppsa uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Uwzględnienie skargi powoduje, że sprawa zaliczki alimentacyjnej na mał. K.N. i K. Z. zostanie ponownie rozpatrzona przez organ l instancji. Organ administracji ponownie rozpatrując sprawę będzie miał obowiązek uwzględnić zmianę stanu prawnego, wynikającą z przytoczonego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 czerwca 2008 roku w sprawie P 18/06. Nadto organ będzie miał na uwadze konieczność prawidłowego określenia stron postępowania wszczętego wnioskiem o zaliczkę alimentacyjną na rzecz mał. K.N. i K. Z. A.Z. nie jest bowiem stroną postępowania. W świetle cytowanych już przepisów art. 7 i 2 pkt 5 ustawy o zaliczce alimentacyjnej stronami tego postępowania są małoletnie dzieci jako uprawnione do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, natomiast ich matka A.Z., jako jedno z rodziców, jest ich przedstawicielem ustawowym. Matka dzieci będąc przedstawicielem ustawowym małoletnich córek, pozostających pod jej władzą rodzicielską, w ramach ustawowego przedstawicielstwa uprawniona do jest dokonywania czynności prawnych oraz czynności procesowych w postępowaniach przed sądami i organami administracji publicznej w ich imieniu i ze skutkami bezpośrednio dla nich. Mając na uwadze wynik postępowania sądowoadministracyjnego i wniosek skarżącej o zasądzenie zwrotu poniesionych w nim kosztów Sąd na podstawie przepisu art. 200, 205 § 1 ppsa zasądził od organu na jej rzecz kwotę 120 złotych stanowiącą koszty dojazdu do sądu na rozprawy w dniach 12 lutego 2007 i 28 sierpnia 2008 roku.