II SA/Go 4/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Sędzia WSA Adam Jutrzenka – Trzebiatowski Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2014 r. sprawy ze skargi T.N. na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie. Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wydał dnia [...] września 2013r. orzeczenie nr [...], którym zaliczył T.N. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie to zostało doręczone T.N. w dniu 17 września 2013r. Dnia 15 października 2013r. T.N. złożyła w urzędzie pocztowym odwołanie od powyższego orzeczenia, w którym nie zgodziła się ze sposobem załatwienia jej wniosku. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2013r. nr [...], wydanym między innymi na podstawie art. 134 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r., poz. 267), Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w dniu [...] września 2013r. nr [...]. W uzasadnieniu organ podniósł, że T.N. nie zastosowała się do zawartego w orzeczeniu organu I instancji pouczenia o prawie wniesienia odwołania w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia i wniosła odwołanie z naruszeniem normy prawnej zawartej w art. 129 § 2 kpa w zw. z § 16 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności. Dalej organ odwoławczy wskazał, że termin do wniesienia odwołania w niniejszej sprawie upłynął w dniu 1 października 2013r., natomiast skarżąca wniosła odwołanie w dniu 15 października 2013r. bez uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Wobec tego, że skarżąca nie zwróciła się z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, organ odwoławczy nie mógł zastosować art. 58 § 1 kpa. Skargę na postanowienie organu II instancji złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. T.N., w której omówiła swoją złą sytuację zdrowotną i zarzuciła organowi zlekceważenie jej sprawy. W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej jako "p.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Ponadto z mocy przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd, sprawując kontrolę legalności zaskarżonego aktu, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd stwierdził, że skarga T.N. jest zasadna, bowiem zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa. W myśl art. 129 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013r., poz. 267), zwanej dalej jako "kpa", odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Zgodnie natomiast z art. 134 zdanie pierwsze kpa organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Uchybienie terminowi jest okolicznością obiektywną i w razie jego stwierdzenia organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia o uchybieniu terminu przewidzianego w art. 134 kpa. Odnosi się to do sytuacji, gdy strona składa odwołanie po terminie, ale nie domaga się przywrócenia terminu do dokonania tej czynności. Wówczas badanie terminowości odwołania następuje przy zastosowaniu trybu określonego w art. 134 kpa (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 24 listopada 2011r., sygn. akt IV SA/Wr 506/11, Lex nr 1155181; wyrok WSA w Łodzi z dnia 13 października 2011r., sygn. akt II SA/Łd 789/11, Lex nr 984837). Zasadą jest, że stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania nie jest zależne od swobodnego uznania organu, co w konsekwencji obliguje organ do wydania wskazanego postanowienia. Jednakże zasada ta doznaje pewnych ograniczeń. Mianowicie w sytuacji, gdy strona w odwołaniu czy też innym piśmie skierowanym do organu podnosi okoliczności mogące stanowić podstawę do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, choć jednoznacznego wniosku o przywrócenie terminu nie formułuje, organ winien, mając na uwadze art. 9 kpa, pouczyć stronę o treści art. 58 kpa, o skutkach prawnych uchybienia terminu oraz podstawach jego przywrócenia (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 15 maja 2013r., sygn. akt IV SA/Po 74/13, Lex nr 1317353). Artykuł 9 kpa formułuje ogólną zasadę udzielania informacji stronom postępowania i innym podmiotom biorącym udział w prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Zgodnie z tym przepisem organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W orzecznictwie podkreśla się, że szczególnie rygorystycznie zasada informowania musi być przestrzegana w postępowaniu, w którym uczestniczą podmioty nieprofesjonalne (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 maja 2011r., sygn. akt IV SA/Po 899/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadto, uregulowana przez ustawodawcę w art. 8 kpa, zasada zaufania do władzy publicznej wymaga, aby organy administracji publicznej w taki sposób prowadziły postępowanie, aby wzbudzać w uczestnikach tego postępowania zaufanie do organów władzy państwowej. Nakazuje też, aby w każdym przypadku wątpliwości co do rzeczywistych intencji strony, organ administracji z własnej inicjatywy dążył do ich wyjaśnienia. W szczególności, w sytuacji gdy strona formułuje swoje żądanie czy też stanowisko w sposób nieprecyzyjny lub nieporadny, organ nie może sam narzucać własnej interpretacji, lecz powinien dołożyć wszelkich starań w celu sprecyzowania rzeczywistych intencji strony (J. Malanowski w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2014, s. 46). W przedmiotowej sprawie, w ocenie Sądu powyższe fundamentalne zasady postępowania administracyjnego zostały przez organ odwoławczy naruszone. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy T.N. – działająca w postępowaniu bez profesjonalnego pełnomocnika – jest osobą w podeszłym wieku, samotną i schorowaną. Okoliczności te, zdaniem Sądu usprawiedliwiają twierdzenie, że skarżąca nie była w pełni świadoma swoich praw i obowiązków wynikających z art. 129 kpa, a informacja o terminie i trybie wnoszenia odwołania od orzeczenia organu I instancji z dnia [...] września 2013r., zawarta w pouczeniu tego orzeczenia, mogła okazać się dla skarżącej niejasna i niewystarczająca. Pismo T.N. z dnia [...] października 2013r., niejednoznaczne w swej treści, nadane w urzędzie pocztowym w dniu 15 października 2013r., które zostało potraktowane przez organy orzekające wyłącznie jako odwołanie od orzeczenia organu I instancji z dnia [...] września 2013r., nie zawiera wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Mając jednak na względzie zasady określone w art. 8 i 9 kpa, a nadto okoliczność, iż skarżąca nie jest w pełni sprawną osobą, a ponadto mieszka sama i nie ma możliwości skorzystania w każdej chwili z pomocy członków rodziny, organ powinien wezwać skarżącą do dokładnego określenia treści żądania zawartego w piśmie z dnia [...] października 2013r., a w szczególności do podania, czy domaga się wyłącznie poddania orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności kontroli instancyjnej, czy też wobec przekroczenia terminu do wniesienia odwołania, składa również wniosek o jego przywrócenie, który musiałby zostać w pierwszej kolejności przez organ rozpatrzony. Jednocześnie powinien w sposób wyczerpujący pouczyć stronę o uprawnieniach wypływających z art. 58 kpa. W świetle dokonanych ustaleń Sąd uznał, że wydając dnia 19 listopada 2013r. zaskarżone postanowienie Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności naruszył art. 8, art. 9 oraz art. 134 kpa, co w konsekwencji musiało doprowadzić do wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Rozpoznając ponownie sprawę, organ II instancji będzie zobowiązany dokonać szczegółowych ustaleń odnoszących się do treści żądania skarżącej i zakończyć sprawę stosownym rozstrzygnięciem.