II SA/Go 4/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Sędzia WSA Michał Ruszyński po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy na skutek sprzeciwu T.D. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 marca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. T.D., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy. Dnia 22 stycznia 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek T.D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący oświadczył, że mieszka u matki i pozostaje na jej utrzymaniu. Jedyny dochód stanowi emerytura matki skarżącego w wysokości 1050 zł. Skarżący nie jest zatem w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Według oświadczenia zawartego w formularzu PPF skarżący nie posiada żadnych nieruchomości ani majątku ruchomego większej wartości, podobnie jak oszczędności, papierów wartościowych itp. Zarządzeniem z dnia 1 lutego 2018 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., skarżący został wezwany do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez przedłożenie w terminie 7 dni odpisów lub kserokopii: a) wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, przedstawiających saldo na tych rachunkach oraz wszystkie operacje finansowe, za okres ostatnich trzech miesięcy, b) rachunków (dokumentów) potwierdzających ponoszone koszty związane z utrzymaniem mieszkania (energia elektryczna, woda, gaz itp.), c) ewentualnych zaświadczeń lekarskich na okoliczność stanu zdrowia skarżącego oraz rachunków dotyczących kosztów leczenia, leków i rehabilitacji skarżącego, d) dokumentów potwierdzających wysokość ewentualnych obecnych dochodów skarżącego oraz jego matki z tytułu emerytury (np. decyzja ustalająca wysokość emerytury, odcinek emerytalny itp.) - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o okoliczności wynikające z akt sprawy. Powyższe wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 8 lutego 2018 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru k. 28 akt sądowych) i pozostało bez odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 8 marca 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie referendarz wskazał m.in., że skarżący nie uzupełnił złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy i nie nadesłał żądanych dokumentów i z tego względu analiza sytuacji majątkowej wnioskodawcy okazała się niemożliwa. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego T.D. wniósł sprzeciw. Podniósł, że nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, bo podobnie jak jego matka ich nie posiada. Jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku i nie osiąga dochodów z żadnych innych źródeł. Skarżący do sprzeciwu dołączył kserokopię potwierdzenia wypłaty emerytury jego matce za jeden miesiąc – luty 2018r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. W razie wniesienia sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego zastosowanie znajduje przepis art. 260 p.p.s.a. W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z przepisów tych wyraźnie wynika, że jedynym kryterium, jakim kieruje się sąd rozpatrując wniosek w przedmiocie prawa pomocy, są możliwości finansowe wnioskującego. Inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy, świadczy o tym użyty we wskazanym przepisie zwrot: "gdy (osoba fizyczna) wykaże". Znajduje to dodatkowe potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a. in principio, który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radca prawnym, doradca podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Wykazanie braku środków niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania jest warunkiem niezbędnym do uzyskania ulgi w postaci prawa pomocy, nie kreuje jednak po stronie skarżącej roszczenia o jego przyznanie. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć zatem miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy istnieje realne zagrożenie nie zrealizowania przez stronę przysługującego jej prawa do sądu. Stanowisko to potwierdzone zostało w orzecznictwie i piśmiennictwie (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C.H.Beck, wydanie 2, Warszawa 2013, s. 855-856). Skarżący powinien zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec tego, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że jedynym źródłem utrzymania jest emerytura matki w wysokości 1050zł. Referendarz sądowy działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., zasadnie wezwał skarżącego do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez nadesłanie konkretnych dokumentów koniecznych dla pełnej oceny zgłoszonego żądania. Skarżący nie odpowiedział na to wezwanie. Sąd zwraca w tym miejscu uwagę, że przyznanie prawa pomocy jest zależne od wykazania przez osobę fizyczną, nie tyle, że nie posiada żadnego majątku, ale że nie jest w stanie samodzielnie ani z pomocą najbliższych członków rodziny ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu, zasadnie stwierdził referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, że zaniechanie skarżącego uniemożliwiło ocenę jakimi środkami skarżący, czy to własnymi, czy ze środków najbliższych członków rodziny, rzeczywiście dysponuje. Strona nie przedłożyła również oszacowania miesięcznych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem, którego to sporządzenie zdaniem Sądu nie wiąże się z posiadaniem specjalistycznej wiedzy. Skarżący dopiero do sprzeciwu załączył kserokopię potwierdzenia wypłaty emerytury matki i to za jeden miesiąc, a nie jak żądał referendarz za ostatnie 3 miesiące poprzedzające wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz oświadczył, iż ani on ani jego matka nie posiadają rachunków bankowych. Nie przedłożył też żadnego zaświadczenia, że jest osobą bezrobotną poszukującą pracy. Uchylenie się strony skarżącej od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź też przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych, skutkuje brakiem wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. W związku z tym osoba, chcąca skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielenia, na wezwanie sądu, wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt I OZ 929/12, LEX nr 123955). Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, LEX nr 743829). O powyższych konsekwencjach skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, był poinformowany. Wyraźnie przy tym zaznaczyć należy, że w swoim wezwaniu z dnia 1 lutego 2018 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do przedłożenia takiej dokumentacji, której pozyskanie w żadnym przypadku nie powinno być ani nazbyt czasochłonne, ani nadmiernie utrudnione. W takiej sytuacji brak było podstaw do uwzględnienia wniosku w zgłoszonym zakresie. W rozpoznawanej sprawie, mając na uwadze całokształt okoliczności, słusznie referendarz sądowy stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż jego sytuacja materialna jest tego rodzaju, że uzasadnia wyjątkowe potraktowanie poprzez odstąpienie od zasady ponoszenia kosztów sądowych z własnych środków i przerzucenie kosztów tego postępowania na Państwo. Referendarz sądowy zasadnie więc odmówił skarżącemu udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie i w sposób właściwy stanowisko to uzasadnił. Wnioskodawca nie zdołał wykazać, że spełnia ustawowe przesłanki skutkujące uwzględnieniem jego wniosku. Stanowiska tego również nie zdołał obalić wniesionym sprzeciwem. Wobec powyższego, na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.