II SA/Go 400/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz po rozpoznaniu w dniu 17 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L.M. o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia złożonego w sprawie ze skargi L.M. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: odmówić przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Na posiedzeniu jawnym w dniu 26 lipca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wydał wyrok sygn. akt II SA/Go 400/17, którym oddalił skargę L.M. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] wydaną w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Wyrok ten stał się prawomocny wraz z dniem 26 sierpnia 2017 r. W dniu 7 września 2017 r. L.M. złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenia uzasadnienia, wskazując, że w dniu 26 lipca 2017r. , tj. w dniu wyznaczonym na rozprawę nie mógł osobiście uczestniczyć w rozprawie ze względów obiektywnych, z uwagi konieczność prowadzenia w tym czasie niezbędnych prac żniwnych, które należy wykonywać w sprzyjających do tego warunkach pogodowych. Sugerując się natomiast tym, że stawiennictwo na rozprawie nie jest obowiązkowe, liczył na rozpatrzenie sprawy bez jego obecności, a co za tym idzie także na uzyskanie z urzędu informacji o przebiegu lub zakończeniu sprawy. Tymczasem takiej informacji nie otrzymał. Wskazał także, że przy sporządzaniu wniosku o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego kierowałem się zasadą rzeczywistej powierzchni upraw, w domniemaniu, że jest to podstawowa zasada stanięcia w prawdzie. Na podstawie zarządzenia z dnia 19 września 2017 r. wezwano skarżącego, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, do uzupełnienia złożonego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia, przez złożenie tego właśnie wniosku, wyznaczając mu jednocześnie siedmiodniowy termin na dokonanie tej czynności. Wraz z wezwaniem pouczono skarżącego o treści art. 87, 49, art. 141 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2017 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.). Również w oparciu o to zarządzenie wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przywrócenie terminu, w terminie 7 dni, od dnia doręczenia wezwania, przez wykazanie, kiedy skarżący dowiedział się o uchybieniu terminowi oraz, że zachował termin do złożenia wniosku o przykrócenie terminu, liczony od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu oraz wskazanie i uprawdopodobnienie przyczyn uchybienia terminu. Także w ramach tego wezwania pouczono skarżącego treści art. 87 p.p.s.a. Wezwania te doręczono skarżącemu w dniu 25 września 2017 r., który w dniu 27 września 2017 r. (data nadania na poczcie) wniósł odpowiedź na nie. W odpowiedzi skarżący wskazał ponownie, że w dniu 26 lipca 2017r. , tj. w dniu wyznaczonym na rozprawę nie mógł osobiście uczestniczyć w rozprawie ze względów obiektywnych, z uwagi konieczność prowadzenia w tym czasie niezbędnych prac żniwnych, które należy wykonywać w sprzyjających do tego warunkach pogodowych. Sugerując się natomiast tym, że stawiennictwo na rozprawie nie jest obowiązkowe, liczył na rozpatrzenie sprawy bez jego obecności, a co za tym idzie także na uzyskanie z urzędu informacji o przebiegu lub zakończeniu sprawy. Jednakże zaniepokojony brakiem jakiejkolwiek odpowiedzi w dniu 1 września 2017r. zadzwonił do Sądu z prośbą o informację w sprawie, gdzie dowiedział się, że sprawa jest zakończona z wyrokiem oddalenia. Niezwłocznie w dniu 4 września 2017r złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku. Skarżący wskazał również, że ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dopuszcza obecność nieobowiązkową na sprawie i odczytaniu wyroku, a co zatem idzie nie zobowiązuje do samodzielnego upominania się o przebiegu sprawy i treści wyroku. W jego ocenie miał prawo liczyć na jakąkolwiek wiadomość ze strony Sądu lub Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, tymczasem takiej informacji nie otrzymał. Przystępując do rozpatrzenia złożonego wniosku, wskazać należy, że zgodnie art. 85 p.p.s.a., czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Jednym z warunków przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej jest złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., sąd może na wniosek przywrócić termin, jeżeli strona bez własnej winy nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 1 i § 4 p.p.s.a.). We wniosku należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Z brzmienia cytowanych wyżej przepisów wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć zastosowanie jedynie wtedy, gdy wszystkie określone w nich przesłanki zostaną spełnione łącznie, tj. wniesienie wniosku w ciągu siedmiu dni od ustania przeszkody uniemożliwiającej dochowanie terminu, dopełnienie (wraz z wnioskiem) czynności, dla której był ustanowiony termin oraz brak winy w uchybieniu terminu. W rozpatrywanej sprawie, skarżący wskazuje, ze przyczyną uchybienia był brak wiedzy i oczekiwanie na informację o sposobie załatwienia jego sprawy, jakiej w jego ocenie Sąd powinien udzielić z urzędu, wobec jego nieobecności na rozprawie. Wskazał również, że o uchybieniu terminu dowiedział się w dniu 1 września 2017r. i dochował terminu złożenia wniosku bowiem złożył go dnia 4 września 2017r. Przede wszystkim wskazać należy, że z okoliczności sprawy wynika, że 4 września 2017 r. skarżący sporządził wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia, zaś nadał go w urzędzie pocztowym dopiero w dniu 7 września 2017 r. Wniesienie wniosku, w dniu 7 września 2017 r. odpowiada jednakże dyspozycji art. 87 § 1 p.p.s.a., tj. uznać należy, że został złożony w terminie. Sąd uznał również, że jednocześnie, w tym samym piśmie formułując żądanie przywrócenia terminu Skarżący złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia, dopełniając tym samym czynności, dla dokonania której uchybił terminowi, co spełnia przesłankę, o której mowa w art. 87 § 4 p.p.s.a. Wniosek zawiera uzasadnienie i okoliczności, które strona uznaje za istotne z punktu widzenia złożonego wniosku o przywrócenie terminu, co pozwala na dokonanie jego merytorycznej oceny i rozważenie, czy w sprawie zachodzi przesłanka braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 26 lipca 2017 r. sygn. akt II SA/Go 400/17. Przywrócenie terminu do złożenia skargi uzależnione jest od przesłanki uprawdopodobnienia przez wnoszącego wniosek braku winy po jego stronie w uchybieniu terminu. Skoro art. 86 § 2 p.p.s.a. stanowi, że we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu, to należy uznać, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminu (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu może więc mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu jest więc dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie. Strona musi więc uwiarygodnić swą staranność, jak również fakt, że przeszkoda, która spowodowała niedotrzymanie terminu, była od niej niezależna (por. postanowienie WSA w Gliwicach z 20 października 2004 r. sygn. akt IV SA/Gl 647/04). Zatem przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. W orzecznictwie wskazuje się również, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy największym w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2015 r. I GZ 896/14). Jednocześnie wskazuje się również, że nieuwagi, czy też ufności w pozytywny wynik sprawy nie można kwalifikować jako brak winy. Nieporadność i podeszły wiek również nie stanowią usprawiedliwienia dla przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej (postanowienie z dnia 8 maja 2014 r. sygn. akt II OZ 426/14). W niniejszej sprawie bezsporną jest okoliczność, iż wobec oddalenia skargi uzasadnienie wyroku podlegało sporządzeniu na wniosek. Wynika to z treści art. 141 § 2 p.p.s.a. Termin siedmiodniowy do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku biegnie od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Jest to termin ustawowy, który nie może być przedłużony ani skrócony. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 30 listopada 2004 r., OZ 565/04, podkreślił, że złożenie takiego wniosku z uchybieniem terminu określonego w art. 141 § 2 oznacza, iż strona dokonała tej czynności z naruszeniem ustawowego terminu. Podkreślenia wymaga, że ustawodawca nie nałożył na sąd administracyjny obowiązku informowania strony o wydanym w sprawie rozstrzygnięciu, poza np. sytuacją, gdy strona z powodu pozbawienia wolności, nie mogła uczestniczyć w rozprawie, a nie jest reprezentowana przez pełnomocnika ( art. 140 § 2 p.p.s.a.). Czynności, które obligują Sąd do informowania strony o podejmowanych czynnościach oraz dokonywania na jej rzecz doręczeń określa ustawa, zgodnie bowiem zgodnie z art. 1 p.p.s.a. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których jego przepisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy sądowoadministracyjne). Oznacza to, że Sąd nie miał obowiązku informowania skarżącego o podejmowanych czynnościach lub rozstrzygnięciach, jeżeli ustawa wprost takiego obowiązku na niego nie nakłada. Z regulacji ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że to na stronie spoczywa obowiązek wykazania aktywności w zakresie uzyskiwania informacji o przebiegu i stanie sprawy. Wprawdzie skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w rozprawie, zaś jego nieobecność zgodnie z art. 107 p.p.s.a. nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. Decydując się jednak na nieuczestniczenie w rozprawie strona musi się liczyć z koniecznością dowiadywania się o sposobie zakończenia postępowania w jej sprawie. Negatywne skutki zaniedbania w tym zakresie, wynikające między innymi właśnie z treści art. 141 § 2 p.p.s.a. w postaci utraty uprawnienia do żądania uzasadnienia wyroku oddalającego skargę obciążają bowiem stronę, i mogą stać na przeszkodzie skutecznego zaskarżenia wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wobec powyższego w ocenie Sądu oczekiwania skarżącego, że sąd poinformuje go z urzędu o podjętym rozstrzygnięciu nie znajdują oparcia ani we wskazanym przez niego braku obowiązku osobistego uczestniczenia w rozprawie, ani w przepisach prawa regulujących postępowanie sądowoadministracyjne. W zawiadomieniu o terminie rozprawy, skierowanym do skarżącego, zawarto pouczenie, że niestawiennictwo strony nie wstrzymuje rozpatrzenia sprawy (pkt 1 pouczenia zawartego w zawiadomieniu z dnia 21 czerwca 2017r.), oraz że w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku (art.141 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2016 r. poz. 718), przy czym oddanie pisma w placówce Poczty Polskiej SA (będącej operatorem wyznaczonym w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe), albo placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, albo polskim urzędzie konsularnym jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu (art. 83 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2016 r. poz. 718) (pkt 2 pouczenia zawartego w zawiadomieniu z dnia 21 czerwca 2017r.). Pouczono także, że zgłoszenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku po upływie tego terminu, jak również złożenie wniosku przed ogłoszeniem wyroku, są czynnościami bezskutecznymi. Zgłoszenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku stanowi warunek zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji (pkt 3 pouczenia zawartego w zawiadomieniu z dnia 21 czerwca 2017r.). Jednocześnie pouczono, że tylko "stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, która na skutek pozbawienia wolności była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku, sąd z urzędu w ciągu tygodnia od ogłoszenia wyroku doręczy odpis jego sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka odwoławczego (art. 140 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2016 r. poz. 718)" (pkt 4 pouczenia zawartego w zawiadomieniu z dnia 21 czerwca 2017r.) oraz że "w razie uwzględnienia skargi wojewódzki sąd administracyjny sporządza i doręcza z urzędu wyrok z uzasadnieniem każdej ze stron" (pkt 6 pouczenia zawartego w zawiadomieniu z dnia 21 czerwca 2017r.). Skarżący został zatem precyzyjnie poinformowany w jakich okolicznościach sąd z urzędu dokona doręczenia wydanego w sprawie orzeczenia oraz, że w przypadku oddalenia skargi tylko od woli oraz aktywnego udziału strony zależy, czy uzasadnienie wyroku zostanie sporządzone. W ocenie Sądu nie może się on zatem zasłaniać niewiedzą, i przenosić ciężaru swoich zaniedbań na sąd. Jego przypuszczenia co do obowiązków Sądu nie znajdują żadnego uzasadnienia, bowiem został on precyzyjnie pouczony o zasadach sporządzania uzasadnienia oraz o tym, kiedy w tym zakresie Sąd podejmuje działanie z urzędu. Uchybienie terminowi, zdaniem Sądu wynikało w niniejszej sprawie z zaniedbania strony, a zatem nie można uznać, iż nastąpiło bez jego winy. Skarżący nie przedstawił w uzasadnieniu wniosku żadnych okoliczności świadczących o tym, do uchybienia terminowi doszło z przyczyn niezawinionych przez skarżącego. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp., na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a. nie uwzględnił wniosku o przywrócenie terminu