II SA/Go 417/17

Dnia 5 grudnia 2017 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2017 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J.N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami p o s t a n a w i a : przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. J.N. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami. Po wyznaczeniu terminu rozprawy, pismem z dnia [...] listopada 2017 r. skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, motywując swój wniosek trudną sytuacją życiową i materialną oraz brakiem pracy. Dnia 28 listopada 2017 r. (data stempla pocztowego na kopercie, k. 116 akt sądowych) skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, z którego wynika, że ubiega się on jedynie o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oraz w załączonym do formularza piśmie uzupełniającym skarżący podał, iż nie posiada żadnych oszczędności i majątku. Mieszka w wynajętym mieszkaniu, wychowuje czworo dzieci i opiekuje się chorą żoną. Z uwagi na brak prawa jazdy nie może podjąć zatrudnienia. Rodzina utrzymuje się z renty w wysokości 854 zł, świadczeń rodzinnych w kwocie 698 zł oraz świadczeń wychowawczych na dzieci. Miesięczne wydatki na leki wynoszą ok. 300 zł, opłaty ok. 600 zł, koszty rehabilitacji jednego z synów 300-500 zł. Skarżący nie posiada konta bankowego, papierów wartościowych, nieruchomości stanowiących przedmiot jego własności ani innych przedmiotów wartościowych. Dodatkowo w aktach sprawy znajdują się zaświadczenia wydane przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej z [...] czerwca 2017r. oraz z [...] sierpnia 2017r. (k. 47 oraz 52), z których wynika, iż rodzina skarżącego korzysta ze świadczeń z zakresu pomocy społecznej (m.in. zasiłek pielęgnacyjny, zasiłek rodzinny, specjalne zasiłki celowe). Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych zasługiwał na uwzględnienie. Tytułem wstępu należy zwrócić uwagę, iż w piśmie z dnia [...] listopada 2017 r. (k. 79 akt sądowych) skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, natomiast z treści formularza PPF złożonego dnia 28 listopada 2017 r. wynika, iż ubiega się on jedynie o zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż nie zaznaczył żądania ustanowienia adwokata ani radcy prawnego. Tym samym uznać należało, iż skarżący złożył skutecznie wniosek o przyznanie prawa pomocy jedynie w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych tym bardziej, iż w dniu 27 listopada 2017 r. do akt sprawy został złożony odpis pełnomocnictwa udzielonego przez skarżącego profesjonalnemu pełnomocnikowi z wyboru. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Analiza sytuacji materialnej skarżącego prowadzi do wniosku, że została spełniona ustawowa przesłanka o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle tej analizy uzasadnione jest bowiem przyjęcie, iż sześcioosobowa rodzina osiągająca dochody we wskazanej wyżej wysokości, których źródłem jest renta oraz udokumentowane świadczenia z pomocy społecznej, nie jest w stanie ponieść ciężaru kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. W sprawie nie występują okoliczności pozwalające na podważenie wiarygodności oświadczeń skarżącego odnośnie jego sytuacji majątkowej. Uzasadnione jest zatem przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem, tzn. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W tej sytuacji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie. Na marginesie należy dodatkowo zaznaczyć, iż prawo pomocy nie może zostać przyznane z mocą wsteczną, lecz jedynie na przyszłość. Obejmuje ono zatem ewentualne koszty sądowe w niniejszej sprawie, których obowiązek uiszczenia powstałby w przyszłości, nie obejmuje zaś uiszczonego już w sprawie wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł.