II SA/Go 431/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Protokolant specjalista Ewa Kłosowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2010 r. sprawy ze skargi M.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim na rzecz adwokata H.W. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych), powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Wnioskiem z dnia [...] lutego 2010 r. M.N. zwrócił się do Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie zasiłku stałego na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, o pokrycie kosztów zakupu lekarstw oraz o przyznanie opału. Uzasadniając wniosek podał, że jest osobą niepełnosprawną i nie posiada środków do życia, utrzymuje się wyłącznie z zasiłku pielęgnacyjnego, jednak nie jest to suma wystarczająca na pokrycie niezbędnych potrzeb bytowych, w tym na zakup lekarstw. Zarobki małżonki skarżącego są zaś zbyt niskie, aby zapewnić utrzymanie dwóm osobom oraz pokryć koszty ogrzewania. Do wniosku załączył odpis orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (zaliczające go do znacznego stopnia niepełnosprawności), orzeczenie lekarza orzecznika ZUS stwierdzające całkowitą niezdolność do pracy oraz oświadczenie o prowadzeniu z małżonką wspólnego gospodarstwa domowego. Nadto w toku postępowania organ przeprowadził w odniesieniu do wnioskodawcy rodzinny wywiad środowiskowy oraz ustalił dochody wnioskodawcy i jego małżonki. Decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] Zastępca Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił przyznania M.N. zasiłku stałego z powodu nie spełnienia kryterium dochodowego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podano, iż dochód rodziny wnioskodawcy wynosi ogółem 1.137,15 zł, co daje kwotę 568,58 zł na osobę. Natomiast kryterium dochodowe pozwalające na przyznanie zasiłku stałego, wynosi w niniejszej sprawie 351 zł. na jedną osobę w rodzinie, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy W konsekwencji wnioskodawca, pomimo iż jest osobą całkowicie niezdolną do pracy z powodu niepełnosprawności, nie spełnia wszystkich przesłanek z art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, warunkujących prawo do zasiłku stałego. W odwołaniu od powyższej decyzji M.N. wniósł o jej uchylenie i przyznanie zasiłku stałego. Zdaniem strony organ pierwszej instancji błędnie ustalił stan faktyczny przyjmując, iż wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką. Podał, iż wprawdzie zajmują z żoną jeden lokal mieszkalny, jednak nie gospodarują wspólnie. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Kolegium podkreśliło, iż wnioskodawca podpisując kwestionariusz wywiadu środowiskowego potwierdził prawdziwość zawartych w nim informacji, m.in. o prowadzeniu z małżonką wspólnego gospodarstwa domowego oraz o wysokości ich dochodów. Kolegium zgodziło się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji, że miesięczny dochód wynosi w rodzinie wnioskodawcy 586,57 zł na osobę, przez co przekracza kryterium dochodowe wynikające z ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń z pomocy społecznej, pozwalające na przyznanie zasiłku stałego (wynoszące 351 zł miesięcznie na członka rodziny). Organ odwoławczy podkreślił, iż dochód w wysokości 586,57 zł na osobę, przy jednoczesnym spełnieniu przesłanki niepełnosprawności, nie daje podstaw do przyznania zasiłku stałego. Obie te przesłanki muszą bowiem być spełnione łącznie. Analizując akta sprawy Kolegium nie znalazło podstaw, by nie dać wiary oświadczeniom wnioskodawcy w kwestii wspólnego z małżonką prowadzenia gospodarstwa domowego. Podpisane dokumenty są w swej treści tak proste i czytelne, że trudno dać wiarę zawartemu w odwołaniu stwierdzeniu o oddzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego przez wnioskodawcę i jego małżonkę. Nadto wnioskodawca otrzymuje pomoc społeczna z innych tytułów, bowiem w dniach [...] października 2009 r., [...] stycznia 2010 r., [...] marca 2010 r. przyznano mu jeden zasiłek celowy oraz specjalne zasiłki celowe na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych (zakup leków, opału, żywności). Skarżący jest zatem objęty stałą opieką i jako podopieczny Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej korzysta ze świadczeń pomocy społecznej w różnych formach. M.N. powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jej uchylenie oraz o przyznanie prawa do zasiłku stałego. Uzasadniając skargę opisał swoje problemy zdrowotne spowodowane wypadkiem przy pracy oraz podniósł, iż nie składał oświadczenia o prowadzeniu wspólnie z małżonką gospodarstwa domowego, na które powołują się organy w zaskarżonych decyzjach. Nie jest w stanie samodzielnie zapoznać się z podsuwanymi mu do podpisu drukami. Kwestionariusz wywiadu środowiskowego podpisał w zaufaniu do pracownika socjalnego, który zapewniał go o konieczności oraz słuszności złożenia podpisu. Wszelkie oświadczenia podpisane przez skarżącego nie stanowią jego woli, lecz wolę organu, który tym razem nadużył zaufania. Skarżący bowiem, aby cokolwiek uzyskać w Ośrodku Pomocy Społecznej, musi wszelkie oświadczenia podpisywać w ciemno. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należało oddalić. Przedmiotem sprawy jest świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego, który zgodnie z przepisem art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), przysługuje: 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, 2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie W świetle powołanego przepisu przyznanie zasiłku stałego osobie, o której mowa w pkt 2, jest uzależnione od dwóch przesłanek: od tego czy wnioskodawca jest osobą całkowicie niezdolną do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo czy został zaliczony do I lub II grupy inwalidów lub legitymuje się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. (art. 6 pkt 1 cyt. ustawy) oraz czy nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, wynoszącego obecnie 351 zł (art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy). Sposób ustalania kryterium dochodowego nie jest dowolny, lecz ściśle określony przez ustawę o pomocy społecznej, w której wskazano, jakie i czyje dochody należy uwzględnić. Zgodnie z przepisem art. 8 ust. 3 ww. ustawy, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (...), bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania jeżeli ustawa nie stanowi inaczej (...), przy czym pojęcie "dochód rodziny" ustawodawca zdefiniował jako sumę miesięcznych dochodów wszystkich osób w rodzinie (art. 6 pkt 4), a "dochód na osobę w rodzinie" to dochód rodziny podzielony przez liczbę osób w rodzinie (art. 6 pkt 3 ustawy). W przepisie art. 6 pkt 14 ustawa określa natomiast krąg osób wchodzących w skład rodziny, a więc określa osoby, których dochody należy uwzględniać przy wyliczaniu kryterium dochodowego. Są to osoby spokrewnione lub niespokrewnione, pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. W ocenie Sądu organy administracji orzekające w przedmiotowej sprawie prawidłowo zgromadziły i wszechstronnie oceniły materiał dowodowy i na jego podstawie ustaliły stan faktyczny sprawy. Bezspornym faktem jest to, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim z R.N.. Zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy wskazał jednoznacznie na przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania przez skarżącego świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego. Jak wskazano wyżej, kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie wynosi obecnie 351 zł, podczas gdy miesięczny dochód na jedną osobę w rodzinie skarżącego, w skład której wchodzi skarżący wraz z żoną, wyniósł 568,58 zł. W ocenie Sądu analiza akt sprawy jednoznacznie potwierdza stanowisko organów administracji w zakresie ustalenia, iż skarżący nie jest osobą samotnie gospodarującą, lecz "osobą w rodzinie", w rozumieniu cytowanych wyżej przepisów ustawy o pomocy społecznej. Pojęcie wspólnego gospodarowania zostało sprecyzowane w orzecznictwie sądowym. Przejawem prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego jest m.in. wspólne zamieszkiwanie i gospodarowanie. Przesłanka wspólnego gospodarowania nie wyczerpuje się wyłącznie w ponoszeniu wydatków związanych z gospodarstwem domowym, ale wyraża się również w czerpaniu korzyści z tego gospodarstwa wspólnie z innymi członkami rodziny. Chodzi m.in. o korzystanie ze wspólnych urządzeń gospodarstwa domowego (łazienka, kuchnia itp.), wspólnych mediów nawet jeśli koszty z tym związane pokrywa tylko jedna osoba. Bez wątpienia skarżący czerpie takie korzyści – choćby w związku z faktem korzystania ze wspólnych urządzeń technicznych i sanitarnych znajdujących się w mieszkaniu. Wskazać należy, iż w uzasadnieniu wniosku o przyznanie świadczeń z dnia [...] lutego 2010 r. skarżący wskazał, iż "utrzymuje się wyłącznie z zasiłku pielęgnacyjnego, co nie starcza na jedzenie, żona nie chce pomagać, gdyż zarabia za mało, opłaca koszty mieszkaniowe, nie zostaje jej wiele (...) proszę też o węgiel, żona nie jest w stanie pokryć koszty ogrzewania. Nie jestem w stanie wykupić lekarstw." Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] marca 2010 r. (str. 11-13 akt administracyjnych) ustalono, iż M.N. jest osoba całkowicie niezdolna do pracy, uzyskuje jedynie dochód z zasiłku pielęgnacyjnego, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, aczkolwiek od czasu wypadku skarżącego ich pożycie nie układa się. Żona z uzyskiwanego wynagrodzenia za pracę pokrywa wszystkie opłaty mieszkaniowe, skarżący jedynie dokłada środki uzyskane z zasiłku pielęgnacyjnego lub innych zasiłków uzyskanych z pomocy społecznej. Żona skarżącego przygotowuje też posiłki, wspólnie się żywią, jednak bywa i tak, ze skarżący musi od znajomych i rodziny pożyczać pieniądze na żywność. Formularz wywiadu został podpisany przez skarżącego. Nadto w aktach administracyjnych (str. 16) znajduje się podpisane przez M.N. oświadczenie z dnia [...] lutego 2010 r., iż prowadzi on wspólnie gospodarstwo domowe z żoną, wspólnie utrzymują się z jej wynagrodzenia i zasiłku pielęgnacyjnego skarżącego. Z tego względu za prawidłowe należy uznać ustalenie Kolegium o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego przez skarżącego i jego małżonkę. Nie budzi wątpliwości w świetle powyższego, że M.N. nie prowadzi samodzielnie gospodarstwa domowego. Zamieszkuje i gospodaruje wspólnie z żoną, która z uzyskiwanego wynagrodzenia za pracę pokrywa opłaty mieszkaniowe, oraz część kosztów niezbędnego utrzymania rodziny. Także zasady doświadczenia życiowego, wbrew późniejszym twierdzeniom skarżącego, jednoznacznie prowadzą do konstatacji, iż skarżący z uzyskiwanego zasiłku pielęgnacyjnego nie ma możliwości ponoszenia opłat związanych z użytkowaniem lokalu mieszkalnego. Podkreślenia wymaga także treść wniosku skarżącego, w którym jednoznacznie przyznaje on fakt wspólnego z żoną gospodarowania, wspólnego gromadzenia środków dla utrzymania mieszkania (wniosek o środki na opał, gdyż żona nie jest w stanie pokryć kosztów ogrzewania). Okoliczności ewentualnego ustania wspólnego pożycia małżeńskiego nie mają wpływu na to ustalenie, jest to bowiem kwestia z dziedziny prawa rodzinnego i nie ma znaczenia na gruncie prawa pomocy społecznej. Fakt, iż żona, wbrew oczekiwaniu skarżącego, nie dostarcza mu środków finansowych na zaspokojenie innych jego potrzeb, nie może zmienić oceny stanu faktycznego w rozpoznawanej sprawie. W konsekwencji jako prawidłowe i zgodne z przepisami prawa należy ocenić stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż zaistniała negatywna przesłanka przyznania skarżącemu wnioskowanego przez niego zasiłku stałego. Dochód na osobę w rodzinie skarżącego (1137,15 zł: 2 = 586,57 zł), przekracza bowiem ustawowe kryterium dochodowe (351 zł), co niezależnie od stanu zdrowia skarżącego uniemożliwia przyznanie mu świadczenia z pomocy społecznej. Ustawodawca nie pozostawił decyzji w przedmiotowym zakresie uznaniu organu administracji, lecz zastosował ścisłe kryteria regulujące możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia pieniężnego ze środków publicznych. Wskazać należy, iż nie zasługuje na uwzględnienie zawarta w skardze argumentacja dotycząca braku rozeznania skarżącego co do treści podpisywanych przez niego formularzy i oświadczeń. Przede wszystkim zarzut ten został podniesiony dopiero w skardze, w dokumentach zgromadzonych w aktach w toku postępowania administracyjnego pierwszej instancji (w szczególności w formularzu aktualizacji wywiadu środowiskowego) brak jakiejkolwiek wzmianki na ten temat. Podobnie rzecz ma się z odwołaniem od decyzji organu pierwszej instancji. Brak jest zatem podstawy do przyjęcia, iż organy administracyjne nie wzięły pod uwagę tej okoliczności, i uchylenia z tego względu zaskarżonej decyzji, skoro w myśl art. 133 § 1 p.p.s.a. podstawą wyrokowania Sądu w postępowaniu sądowoadministracyjnym są akta sprawy. Innymi słowy Sąd ocenia prawidłowość przeprowadzenia postępowania administracyjnego na podstawie zgromadzonych przez organy akt. Dodatkowo argumentu tego nie można uznać za wiarygodny, gdy weźmie się pod uwagę kolejność podnoszenia przez skarżącego poszczególnych zarzutów w toku całej sprawy. Składając wniosek o przyznanie zasiłku stałego skarżący podał (podpisując formularz aktualizacji wywiadu środowiskowego), iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką, wspólnie się żywią, a posiłki przygotowuje małżonka. Po otrzymaniu odmownej decyzji organu pierwszej instancji skarżący w odwołaniu do SKO zanegował fakt wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego z małżonką. Gdy Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w sposób przekonujący wykazało niezasadność tych twierdzeń, skarżący w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podniósł nowy argument twierdząc, iż nie jest w stanie rozpoznać znaczenia podpisywanych przez siebie oświadczeń, nie jest w stanie samodzielnie kierować swoimi sprawami i musi zdać się na rzetelność oraz dobrą wolę urzędników wypełniających formularze. Nie przesądzając o kwestii stanu zdrowia skarżącego oraz o możności kierowania przez niego własnymi sprawami stwierdzić należy, iż zarzut podniesiony w skardze jest w kontekście wszystkich okoliczności sprawy na tyle mało wiarygodny, że nie może stanowić podstawy uchylenia zaskarżonej decyzji. Jednak nawet gdyby stan zdrowia skarżącego był istotnie tak zły jak to opisano w skardze, to w świetle okoliczności obiektywnych, a zwłaszcza faktu korzystania ze wspólnych domowych urządzeń technicznych i sanitarnych oraz korzystania z mediów opłacanych przez małżonkę skarżącego brak jest podstaw do uznania, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm.), oddalił skargę. O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 250 ww. ustawy, w związku z § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 z późn.zm.) przyznając, ustanowionemu w ramach prawa pomocy pełnomocnikowi – adwokatowi, wynagrodzenie w wysokości 240 zł stosowne do dotychczasowego nakładu pracy w sprawie, powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług.