II SA/Go 432/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Trzecki Sędzia WSA Ireneusz Fornalik (spr.) Protokolant sekr. sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2010 r. sprawy ze skargi M.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz adwokata A.S. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Pismem z dnia [...] lutego 2010 r. M.N. zwrócił się Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z wnioskiem o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup opału. W uzasadnieniu wniosku zainteresowany wskazał, że jest niepełnosprawny i nie ma z czego żyć, utrzymuje się wyłącznie z zasiłku pielęgnacyjnego, co nie wystarcza na jedzenie, a żona nie chce pomagać, bowiem zarabia za mało, a opłaca koszty mieszkaniowe. W dniu [...] lutego 2010 r. wnioskodawca podpisał oświadczenie, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną i utrzymują się z jej wynagrodzenia oraz jego zasiłku pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust 1 i 4, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 17, art. 36, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r., Nr 175, póz.1362, ze zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, odmówił M.N. przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zakup opału. W uzasadnieniu organ l instancji wskazał, że na podstawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2008 r. M.N. został okresowo - do dnia [...] stycznia 2011 r., zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Natomiast na podstawie orzeczenia orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2009 r. uznany został za całkowicie niezdolnego do pracy na czas do [...] grudnia 2011 r. Ponadto organ stwierdził, że wnioskodawca przekracza kryterium dochodowe, uprawniające do ubiegania się o pomoc ze środków pomocy społecznej, bowiem rodzina M.N. (on i jego żona) uzyskała dochód, w rozumieniu przepisu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, w łącznej kwocie 1137,15zł, tj. 586,57zł na osobę, a kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, zgodnie z delegacją przepisu art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy, wynosi 351,00zł. Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego złożył M.N. w którym podniósł, iż organ nieprawidłowo ustalił stan faktyczny, bowiem wraz z małżonką prowadzi on oddzielne gospodarstwa rodzinne, z czego wynika, że dochód odwołującego się jest znacznie niższy niż wymagane kryterium dochodowe. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie i zmianę zaskarżonej decyzji. Decyzjąz dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. z uwzględnieniem art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 3, ust.3, art. 9 ust. 1, art. 17 ust. 1 pkt 19, art. 36 pkt 1a, art. 37 ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 2 pkt 1 i 2, ust. 3 i 4, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r., Nr 115, poz. 728, ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu l instancji. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy podał, iż odwołanie M.N. nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza obowiązującego prawa i podzielił stanowisko organu l instancji. W dalszej części uzasadnienia Kolegium wskazało na treść art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Kryterium dochodowe, ustalone na podstawie - art. 9 ust. 8 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, rozporządzeniem Rady Ministrów z 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. nr 127, poz. 1055), od 1 stycznia 2010 r. wynosi 351,00 zł. na osobę. Zatem, dochód 586,57 zł na osobę, nawet przy stwierdzonej niepełnosprawności wnioskodawcy, nie daje uprawnień do skorzystania z pomocy ze środków pomocy społecznej. Oba warunki, tzn. niepełnosprawność oraz dochód miesięczny na osobę w rodzinie nie przekraczający kwoty 351,00 zł, muszą być przez wnioskodawcę spełnione łącznie. Wobec powyższego, zdaniem Kolegium nie ma podstaw, by nie dać wiary oświadczeniom M.N., dot. prowadzenia wspólnego z małżonką gospodarstwa domowego. Ponadto, uwzględniając sytuację zdrowotną i rodzinną skarżącego, organ l instancji przyznał w dniu [...] stycznia 2010 r. M.N. specjalny zasiłek celowy na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych w kwocie 150,00 zł, a [...] marca 2010 r. specjalny zasiłek celowy na zakup leków w kwocie 60,00 zł oraz pomoc w formie zasiłku celowego w kwocie 200,00zł na zakup opału i kwotę 150,00zł na opłatę energii elektrycznej ([...] października 2009 r.). W ocenie Kolegium skarżący nie jest zatem pozbawiony bieżącej pomocy i jako podopieczny Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, korzysta ze świadczeń pomocy społecznej w różnych formach. Jednocześnie Kolegium stwierdziło, iż zaistniała sytuacja nie pozbawia M.N. możliwości ponownego złożenia wniosku o przyznanie pomocy ze środków pomocy społecznej. Skargę na powyższą decyzję Kolegium złożył M.N., który nie zgodził się z przedmiotowym rozstrzygnięciem, kwestionując by składał oświadczenia o prowadzeniu z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, domagając się jego uchylenia i przyznanie mu prawa do zasiłku celowego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie może być uwzględniona, albowiem zaskarżonej decyzji nie można postawić zarzutu, iż została ona wydana z naruszeniem prawa mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), sądy te sprawują kontrolę zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z prawem. W związku z powyższym usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jej wydawaniu organy naruszyły prawo materialne lub przepisy postępowania określone art. 145 § 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.". Sąd nie może opierać kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Dokonując oceny zasadności zaskarżonej decyzji w zakresie w jakim Sąd władny jest to uczynić, a więc z punktu widzenia jej legalności uznać należy, iż decyzja ta nie uchybia prawu. Postępowanie w sprawie przyznawania świadczeń z pomocy społecznej reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 roku, Nr 175, poz. 1362, ze zm.) - dalej jako "ustawa" oraz - stosowane odpowiednio na podstawie art. 14 tej ustawy - przepisy k.p.a. Na podstawie art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3 k.p.a. należy stwierdzić, iż organ prowadzący postępowanie obowiązany jest w postępowaniu wyjaśniającym podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokładnego wyjaśnienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela, w szczególności do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Jedynie ustalone w taki sposób fakty mogą być uznane za udowodnione i stanowić materiał dowodowy będący niezbędną podstawą do wydania decyzji administracyjnej oraz jej uzasadnienia. W samej decyzji organ administracyjny jest zobowiązany do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy oraz wskazania faktów, które uznał za udowodnione, dowody na których się oparł oraz przyczyny, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Postawą rozstrzygnięcia w rozpatrywanej sprawie był art. 39 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym zasiłek ten może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, co oznacza, że zasiłek celowy jest formą pomocy pieniężnej przyznawanej na podstawie uznania administracyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 marca 1998 r. l SA 984/97, oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 września 2003r., II SA/Kr 2627/01). Decyzja w sprawie przyznania zasiłku celowego, aczkolwiek ma charakter uznaniowy, nie może też być rozstrzygnięciem dowolnym. Ustawa o pomocy społecznej daje wskazówki, co do zasad udzielania pomocy osobom potrzebującym, stanowiąc w art. 3 ust. 3 i art. 4, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwestia przyznania zasiłku celowego na zakup opału. Organ l instancji ustalił, iż skarżący jest osobą niepełnosprawną z orzeczoną niezdolnością do pracy, prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną oraz przekracza ustawowe kryterium dochodowe do otrzymania wnioskowanego świadczenia. W tym miejscu należy podkreślić, że przywołana ustawa o pomocy społecznej, uzależnia przyznanie świadczeń z pomocy społecznej od zachowania określonych w niej kryteriów dochodowych. Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 1 cytowanego aktu prawnego, przysługują one: osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zgodnie z art. 8 ust. 3 cyt. ustawy, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Z kolei dochodem rodziny, zgodnie z art. 6 pkt 4 ustawy o pomocy społecznej, jest suma miesięcznych dochodów osób w rodzinie. W przepisie art. 6 pkt 14 ustawa określa natomiast krąg osób wchodzących w skład rodziny, a więc określa osoby, których dochody należy uwzględniać przy wyliczaniu kryterium dochodowego. Są to osoby spokrewnione lub niespokrewnione, pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. W ocenie Sądu organy administracji orzekające w przedmiotowej sprawie prawidłowo zgromadziły i wszechstronnie oceniły materiał dowodowy i na jego podstawie ustaliły stan faktyczny sprawy. Bezspornym faktem jest to, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim z R.N.. Zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy wskazał jednoznacznie na przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania przez skarżącego świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego. Jak wskazano wyżej, kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie wynosi obecnie 351 zł, podczas gdy miesięczny dochód na jedną osobę w rodzinie skarżącego, w skład której wchodzi skarżący i jego z żona, wyniósł 568,57 zł (organ podał 586,57zł). Analiza akt sprawy jednoznacznie potwierdza stanowisko organów administracji w zakresie ustalenia, iż skarżący nie jest osobą samotnie gospodarującą, lecz "osobą w rodzinie", w rozumieniu cytowanych wyżej przepisów ustawy o pomocy społecznej. Pojęcie wspólnego gospodarowania zostało sprecyzowane w orzecznictwie sądowym. Przejawem prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego jest m.in. wspólne zamieszkiwanie i gospodarowanie. Przesłanka wspólnego gospodarowania nie spełnia się wyłącznie w ponoszeniu wydatków związanych z gospodarstwem domowym, ale wyraża się również w czerpaniu korzyści z tego gospodarstwa wspólnie z innymi członkami rodziny. Chodzi m.in. o korzystanie ze wspólnych urządzeń gospodarstwa domowego (łazienka, kuchnia itp.), wspólnych mediów nawet jeśli koszty z tym związane pokrywa tylko jedna osoba. Bez wątpienia skarżący czerpie takie korzyści - choćby w związku z faktem korzystania ze wspólnych urządzeń technicznych i sanitarnych znajdujących się w mieszkaniu. Wskazać należy, iż w uzasadnieniu wniosku o przyznanie świadczeń z dnia [...] lutego 2010 r. skarżący wskazał, iż "utrzymuje się wyłącznie z zasiłku pielęgnacyjnego, co nie starcza na jedzenie, żona nie chce pomagać, gdyż zarabia za mało, opłaca koszty mieszkaniowe, nie zostaje jej wiele (...) proszę też o węgiel, żona nie jest w stanie pokryć kosztów ogrzewania. Nie jestem w stanie wykupić lekarstw." Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] marca 2010 r. (k. 11-13 akt administracyjnych) ustalono, iż M.N. jest osoba całkowicie niezdolna do pracy, uzyskuje jedynie dochód z zasiłku pielęgnacyjnego, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, aczkolwiek od czasu wypadku skarżącego ich pożycie nie układa się. Żona z uzyskiwanego wynagrodzenia za pracę pokrywa wszystkie opłaty mieszkaniowe, skarżący jedynie dokłada środki uzyskane z zasiłku pielęgnacyjnego lub innych zasiłków uzyskanych z pomocy społecznej. Żona skarżącego przygotowuje też posiłki, wspólnie się żywią, jednak bywa i tak, ze skarżący musi od znajomych i rodziny pożyczać pieniądze na żywność. Formularz wywiadu został podpisany przez skarżącego. Nadto w aktach administracyjnych (k. 16) znajduje się podpisane przez M.N. oświadczenie z dnia [...] lutego 2010 r., iż prowadzi on wspólnie gospodarstwo domowe z żoną, wspólnie utrzymują się z jej wynagrodzenia i zasiłku pielęgnacyjnego skarżącego. Z tego względu za prawidłowe należy uznać ustalenie Kolegium o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego przez skarżącego i jego małżonkę. Nie budzi wątpliwości w świetle powyższego, że M.N. nie prowadzi samodzielnie gospodarstwa domowego. Zamieszkuje i gospodaruje wspólnie z żoną, która z uzyskiwanego wynagrodzenia za pracę pokrywa opłaty mieszkaniowe, oraz część kosztów niezbędnego utrzymania rodziny. Także zasady doświadczenia życiowego, wbrew późniejszym twierdzeniom skarżącego, jednoznacznie prowadzą do konstatacji, iż skarżący z uzyskiwanego zasiłku pielęgnacyjnego nie ma możliwości ponoszenia opłat związanych z użytkowaniem lokalu mieszkalnego. Podkreślenia wymaga także treść wniosku skarżącego, w którym jednoznacznie przyznaje on fakt wspólnego z żoną gospodarowania, wspólnego gromadzenia środków dla utrzymania mieszkania (wniosek o środki na opał, gdyż żona nie jest w stanie pokryć kosztów ogrzewania). Okoliczności ewentualnego ustania wspólnego pożycia małżeńskiego nie mają wpływu na to ustalenie, jest to bowiem kwestia z dziedziny prawa rodzinnego i nie ma znaczenia na gruncie prawa pomocy społecznej. Fakt, iż żona, wbrew oczekiwaniu skarżącego, nie dostarcza mu środków finansowych na zaspokojenie innych jego potrzeb, nie może zmienić oceny stanu faktycznego w rozpoznawanej sprawie. W konsekwencji jako prawidłowe i zgodne z przepisami prawa należy ocenić stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż zaistniała negatywna przesłanka przyznania skarżącemu wnioskowanego przez niego zasiłku celowego. Wskazać należy, iż nie zasługuje na uwzględnienie zawarta w skardze argumentacja dotycząca braku rozeznania skarżącego co do treści podpisywanych przez niego formularzy i oświadczeń. Przede wszystkim zarzut ten został podniesiony dopiero w skardze, w dokumentach zgromadzonych w aktach w toku postępowania administracyjnego pierwszej instancji (w szczególności w formularzu aktualizacji wywiadu środowiskowego) brak jakiejkolwiek wzmianki na ten temat. Podobnie rzecz ma się z odwołaniem od decyzji organu pierwszej instancji. Sąd ocenia prawidłowość przeprowadzenia postępowania administracyjnego na podstawie zgromadzonych przez organy akt i wobec tego brak jest podstawy do przyjęcia, iż organy administracyjne nie wzięły pod uwagę ww. okoliczności. Mając na uwadze powyższe ustalenia zgodzić należy się z organem, iż przekroczenie kryterium dochodowego jest przesłanką negatywną do przyznania zasiłku celowego. Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia skarżącego, ale posługując się zasadami logiki stwierdzić należy, że jeśli stan zdrowia skarżącego byłby w istocie tak zły jak strona skarżąca podkreśla w skardze, to brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą. W tym stanie rzeczy skoro podniesione zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest zarzutów, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. 153, póz. 1270, ze zmianami).