II SA/Go 435/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędzia WSA Grażyna Staniszewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 października 2025 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] r., znak: [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego K. J. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1. Dnia 14 stycznia 2025 r. K. J. (skarżący) złożył w Ośrodku Pomocy Społecznej we [...] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką B.J., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Decyzją z dnia [...] marca 2025 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ust. 1-1b i ust. 3-3d, art. 24 ust. 2a i 4, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 323 ze zm.) w zw. z art. 63 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1429), a także § 2, § 4 i § 11 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 6 lipca 2023 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1340) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.; dalej k.p.a.), Burmistrz Miasta i Gminy [...] odmówił skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką od 1 stycznia 2025 r. Organ I instancji stwierdził, że bez wątpienia B.J. wymaga stałej opieki i to właśnie skarżący jej tę opiekę zapewnia. Zebrany w sprawie materiał dowodowy poświadcza jednak, że niepełnosprawność B. J. powstała w wieku 52 lat, a ponadto pozostaje ona w związku małżeńskim. Wskazał, że ustalenie skarżącemu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego w celu sprawowania opieki nad matką zdeterminowane jest spełnieniem wszystkich kryteriów, o których mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych – w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Stwierdził, że pomimo tego, iż na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny, to jednak żądane przez niego świadczenie nie może zostać przyznane przez wzgląd na fakt, że B.J.pozostaje w związku małżeńskim (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym). 2. Powyższa decyzja, po rozpoznaniu złożonego przez skarżącego odwołania, została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2025 r., nr [...]. Organ odwoławczy zaznaczył, że od 1 stycznia 2024 r. ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023, poz. 1429), ustawodawca wprowadził nowe zasady związane z ustalaniem prawa m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże w oparciu o art. 63 ust. 1 tej ustawy w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Wskazał też, że istotą przedmiotowej sprawy jest ustalenie, czy wnioskujący spełnia przesłanki do skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy stwierdził, że powyższa kwestia z uwagi na istniejącą rozbieżność wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiła przedmiot rozważań NSA, który w dniu 14 listopada 2022 r. rozpoznając w składzie siedmiu sędziów sprawę I OPS 2/22 podjął uchwałę następującej treści: 1. "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022r. poz. 615 z późn. zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym wart. 17 ust. 1 pkt 4u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r,); 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej wart. 17 ust. 1 pkt 4u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)". Organ odwoławczy wyjaśnił, że stanowisko zajęte w uchwale wiąże wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych i dopóki nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować (art. 269 § 1 p.p.s.a.), stąd też nie może przyjąć, że pozostawanie w związku małżeńskim osoby wymagającej opieki ze współmałżonkiem nie posiadającym orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie stoi na przeszkodzie w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego osobom zobowiązanym do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w dalszej kolejności - w niniejszym przypadku synowi. 3. Na powyższą decyzję Kolegium K. J., reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł skargę zarzucając jej: 1) naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2024 r., w sytuacji gdy przepis ten nie miał zastosowania w przedmiotowej sprawie; 2) naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, tj. art. 63 ust. 1 i 3 ustawy o świadczeniach wspierających, poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne jest spełnienie wymogu posiadania przez małżonka osoby niepełnosprawnej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy wymóg taki obowiązywałby wyłącznie w sytuacji ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. po raz pierwszy. Wobec podniesionych zarzutów skarżący wniósł o: uchylenie zaskarżonej decyzji oraz uchylenie decyzji organu I instancji; rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym; zwrot skarżącemu od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Skarżący podniósł, że przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy organy administracyjne pominęły treść art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym. Podkreślił, że w stosunku do skarżącego zachodzi kontynuacja, o której mowa w tym przepisie, bowiem miał on wcześniej przyznane prawo do przedmiotowego świadczenia. Nastąpiło to na podstawie decyzji Samorządowego Kolegium odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2024 r., nr [...]. W decyzji tej przyznano mu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką od dnia 1 listopada 2023 r. do 31 grudnia 2024 r. W związku z tym w jego ocenie spełnione zostały przesłanki umożliwiające przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia na podstawie art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym. Wniosek z dnia [...] stycznia 2025 r. jest kontynuacją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wobec wydania matce skarżącego nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Skarżący podkreślił, że ustawodawca w art. 63 ust. 2 i 3 ustawy o świadczeniu wspierającym ustalił zasady ochrony praw nabytych dla osób, którym wcześniej przyznano prawo do przedmiotowego świadczenia. Przepisy te miały na celu zapewnienie stabilności i przewidywalności prawa. 4. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5. Stosownie do treściart.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który dotyczy skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej i który nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie. 6. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły art. 17 ust. 1-1b i ust. 3-3d, art. 24 ust. 2a i 4, art. 32 ust. 2 powołanej wyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 63 ust. 1-3 ustawy o świadczeniu wspierającym. Z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, która w art. 43 wprowadziła zmiany w ustawie o świadczeniach rodzinnych, w tym również w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże w ustawie nowelizującej, w rozdziale 7 zatytułowanym: "Przepisy przejściowe, dostosowujące i przepis końcowy", ustawodawca w art. 63 (ust. 1-3)wskazał, że: 1)W sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. 2)Osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. 3) Osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. W uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej wskazano, że nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz zasiłku dla opiekuna zaczną obowiązywać od dnia 1 stycznia 2024 r. i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do ww. świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy będą mogli zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad którą jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego (druk Sejmowy IX.3130). 7. Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] stycznia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło w całości decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2023 r. i przyznało K.J., od 1 listopada 2023 r. na czas do 31 grudnia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką B. J. w wysokości 2.458 zł miesięcznie, a od 1 stycznia 2024 r. w wysokości 2.988 zł miesięcznie. Organy procedując wniosek skarżącego w niniejszej sprawie nie wzięły tego pod uwagę w kontekście ochrony prawa nabytego, o którym mowa w art. 63 ust. 2 i 3 ustawy o świadczeniu wspierającym. Przepisy te miały na celu zapewnienie stabilności i przewidywalności prawa, zatem ochrona praw nabytych wymaga respektowania praw wynikających z poprzednio wydanej decyzji ostatecznej, jeżeli decyzja ta nie została wyeliminowana z obrotu prawnego w odpowiednim trybie. Skoro skarżący miał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z aktywności zawodowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, co wynikało z decyzji wydanej w oparciu o przepisy obowiązujące do 31 grudnia 2023 r., to zasada ochrony praw nabytych oraz treść art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym, nakazują organom respektowanie tego prawa w odniesieniu do kolejnego wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, złożonego w warunkach określonych w tym przepisie. 8. Zdaniem sądu funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji przyznającej skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne, wydanej w oparciu o "stare" przepisy oznacza, że skarżący w ocenie organów spełniała przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalenie to jest wiążące dla organów rozpatrujących nowy wniosek, złożony w warunkach określonych w art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym. Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wyniku rozpatrzenia nowego wniosku, byłaby dopuszczalna jedynie w przypadku jednoznacznego wykazania, że nastąpiła zmiana sytuacji faktycznej w porównaniu do tej, która stanowiła podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego poprzednią decyzją. Innymi słowy, aby podważyć ochronę wynikającą z zasady ochrony praw nabytych, o której mowa w tym przepisie trzeba wykazać, że aktualnie sytuacja w zakresie opieki nad matką skarżącego jest zupełnie inna niż ta, która stanowiła podstawę przyznania poprzednio świadczenia pielęgnacyjnego z tego samego tytułu, a tego organy w niniejszej sprawie nie uczyniły (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 2 września 2025 r., II SA/Lu 367/25, CBOSA). Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że podstawą odmowy przyznania skarżącemu przedmiotowego świadczenia był fakt, że matka skarżącego formalnie pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu. Okoliczności te nie są jednak nowymi wobec wniosku ocenionego przez Kolegium w decyzji z dnia [...] stycznia 2024 r. Podobnie jak nową okolicznością nie jest uchwała NSA z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, na którą Kolegium powołuje się w zaskarżonej decyzji, choć wydając poprzednia decyzję jej nie uwzględniło. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, zasada ochrony praw nabytych, wyrażona w art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym wyłącza możliwość rozpoznania niniejszej sprawy zgodnie z uchwałą NSA o sygn. akt I OPS 2/22. Powyższa uchwała miałaby zastosowanie w sytuacji gdyby skarżący po raz pierwszy złożył wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 30 października 2024 r., II SA/Sz 649/24, CBOSA). 9. Zasadne zatem okazały się podniesione w skardze zarzuty wskazujące na naruszenie przez organ 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym. Wskazane wyżej uchybienia powodują też organy obu instancji przeprowadziły przedmiotowe postępowanie z naruszeniem zasad określonych w art. 7, art. 8, art. 77 § 1 k.p.a. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (pkt I wyroku). O zwrocie kosztów postępowania (pkt II wyroku) orzeczono na podstawie 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty te składa się wynagrodzenie dla reprezentującego skarżącego radcy prawnego, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.), w kwocie 480 zł. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu i sprowadzającą się do respektowania zasady ochrony praw nabytych (art. 153 p.p.s.a.).