II SA/Go 443/25
WyrokWSA w Gorzowie Wielkopolskim2025-11-27
Skład orzekający: Grażyna Staniszewska, Jacek Jaśkiewicz, Kamila Karwatowicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy zarządzenie pokontrolne Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska, dotyczące obowiązku przestrzegania zapisów decyzji zezwalającej na przetwarzanie odpadów, podlega kontroli sądowej w zakresie oceny ustaleń faktycznych stanowiących podstawę opinii biegłego?Ratio decidendi
Sąd administracyjny nie bada legalności ustaleń faktycznych ujętych w protokole kontroli, które stanowią podstawę zarządzenia pokontrolnego. Kontrola zarządzenia pokontrolnego ogranicza się do badania, czy zostało ono wydane przez właściwy organ, czy jego treść koresponduje z ustaleniami protokołu kontroli oraz czy znajduje oparcie w przepisach prawa. Kwestie sporne dotyczące interpretacji decyzji zezwalającej na przetwarzanie odpadów i sposobu realizacji procesu odzysku odpadów nie mogą być rozstrzygane w postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym zarządzenia pokontrolnego, lecz w odrębnym postępowaniu jurysdykcyjnym.Stan faktyczny
Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska wydał zarządzenie pokontrolne nakazujące spółce P. sp. z o.o. przestrzeganie zapisów decyzji zezwalającej na przetwarzanie odpadów w procesie R12. Organ oparł swoje ustalenia na opinii biegłego sądowego, który stwierdził, że gospodarowanie odpadami odbywało się niezgodnie z decyzją, a mieszanka rekultywacyjna nie traciła statusu odpadów z powodu niewłaściwego mieszania. Spółka zaskarżyła zarządzenie, podnosząc zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym błędnej wykładni pojęcia utraty statusu odpadów oraz braku wyjaśnienia stanu faktycznego. Sąd oddalił skargę.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędzia WSA Kamila Karwatowicz Protokolant St. sekr. sądowy Katarzyna Zarychta po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2025 r. sprawy ze skargi P sp. z o.o. z siedzibą w [...] na zarządzenie pokontrolne [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odpadów oddala skargę.
1. Zarządzeniem pokontrolnym z dnia [...] czerwca 2025 r., nr [...] skierowanym do Prezesa Zarządu P. sp. z o.o. z siedzibą w [...] [...] Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska ([...]WIOŚ), wydanym na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 425) oraz ustaleń kontroli przeprowadzonej w dniach od [...] lipca 2024 r. do [...] marca 2025 r. w P. spółka z o. o. w [...] (dalej też skarżąca) w miejscu prowadzenia działalności (wyrobiska pokopalniane) udokumentowanej protokołem Nr [...] nr [...] zarządził "by przestrzegać zapisów Rozdziału I pkt 3 ppkt 4 "Rodzaje odpadów, które utracą status odpadów" decyzji Starosty [...] z dnia [...] czerwca 2023 r., znak: [...] zezwalającej na przetwarzanie (odzysk) odpadów w procesie R12 poza instalacjami na warunkach określonych decyzją, zmienionej decyzjami Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2023 r., znak: [...] i z dnia [...] lutego 2024 r., znak: [...]".Termin realizacji tego obowiązku określił jako bezzwłoczny i wyznaczył termin przesłania pisemnej informacji o zakresie podjętych działań służących wyeliminowaniu wskazanych w zarządzeniu naruszeń na dzień [...] lipca 2025 r.
1.1. W uzasadnieniu tego zarządzenia organ wskazał, że w trakcie kontroli ustalono, że skarżąca posiada zezwolenie na przetwarzanie odpadów innych niż niebezpieczne na działce [...], obręb [...] określone decyzją Starosty [...] z dnia [...] czerwca 2023 r., znak: [...] na przetwarzanie (odzysk) odpadów w procesie R12 poza instalacjami na warunkach określonych decyzją, zmienionej decyzjami Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2023 r., znak: [...] , z dnia [...] lutego 2024 r., znak: [...], doprecyzowującymi dalsze zastosowanie powstającego "produktu" (mieszanki rekultywacyjnej). Ponadto rozszerzono sposób zagospodarowania produktu poprzez wykorzystanie go do rekultywacji terenów zdegradowanych. W decyzji zmieniającej Starosty [...] z dnia [...] lutego 2024r., znak: [...] wskazano rodzaj oraz maksymalną masę odpadów przewidzianych do przetworzenia (odzysku) w okresie roku w procesie odzysku R12 na terenie działki o nr [...]. Do odpadów dopuszczonych do przetwarzania (odzysku) w decyzji należy:
- 19 05 03: Kompost nieodpowiadający wymaganiom (nienadający się do wykorzystania) – 150000Mg/rok;
- 19 12 09: Minerały (np. piasek, kamienie) - 150000 Mg/rok;
- 20 02 01: Odpady ulegające biodegradacji - 150000 Mg/rok;
- 20 03 03: Odpady z czyszczenia ulic i placów - 150000 Mg/rok.
1.2. Organ wskazał, że w rozdziale I pkt 3 ppkt 4 "Rodzaje odpadów, które utracą status odpadów" decyzji Starosty [...] z dnia [...] lutego 2024 r., znak: [...] został opisany proces odzysku prowadzący do powstawania mieszanki rekultywacyjnej, która stosowana będzie do rekultywacji terenów zdegradowanych: "Proces przetwarzania w ramach procesu odzysku R12 odpadów o kodach 19 05 03, 19 12 09, 20 02 01,2003 03 będzie prowadzić do utraty statusu odpadów. Proces odzysku prowadzić będzie do powstawania mieszanki rekultywacyjnej, która stosowana będzie do rekultywacji terenów zdegradowanych. Zakłada się, że mieszanka stanowić będzie 50% frakcji gliny i pospółki pochodzącej z kopalni oraz 50% frakcji odpadowej (19 05 03, 19 12 09, 20 02 01, 20 03 03 w dowolnych proporcjach). Łączna masa wytworzonego materiału wynosić będzie 300000 Mg/rok. Produkcja mieszanki rekultywacyjnej prowadzona będzie na utwardzonym podłożu - plac o powierzchni około 400 m2. Odpady będą dostarczane w ilościach niezbędnych do produkcji określonej partii materiału rekultywacyjnego. Proces technologiczny nie przewiduje procesu magazynowania odpadów przed przetworzeniem. Polegać on będzie na:
- przeprowadzeniu oględzin rozładowanego odpadu (dokładna weryfikacja rodzaju przywiezionych odpadów);
- przeprowadzeniu sprawdzenia odpadów (dokładna weryfikacja czy przywiezione odpady nie zawierają nieodpowiednich elementów);
- przeprowadzeniu ewentualnego rozdrobnienia odpadów;
- przeprowadzeniu mieszania przywiezionych odpadów z materiałem gliny i pospółki.
Proces mieszania odpadów odbywać się będzie na utwardzonym placu za pomocą sprzętu mechanicznego (koparki i ładowarki). Proporcje materiału mineralnego i odpadowego występować będą w stosunku 1:1 (1 Mg odpadów wymieszany z 1 Mg gliny i pospółki). Gotowy materiał rekultywacyjny po zakończonym procesie odzysku przewieziony zostanie na pojazdy samochodowe i przewieziony w rekultywowane miejsce wyrobiska poeksploatacyjnego. "
1.3. Organ podał, że w toku kontroli ustalono, co potwierdziła opinia biegłego sądowego z zakresu ochrony środowiska i gospodarki odpadami przy Sądzie Okręgowym we [...] dr inż. M.C. powołanego przez Prokuraturę Rejonową [...]- opinia nr [...] z dnia [...] stycznia 2025 r., że gospodarowanie odpadami przez kontrolowany podmiot odbywało się niezgodnie z przepisami prawa, a w szczególności niezgodnie z decyzją Starosty [...] z dnia [...] czerwca 2023 r., znak: [...] zezwalającej na przetwarzanie (odzysk) odpadów w procesie R12 poza instalacjami na warunkach określonych decyzją, zmienionej decyzjami Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2023 r., znak: [...] i z dnia [...] lutego 2024 r., znak: [...] oraz decyzją rekultywacyjną dla danego obszaru - decyzja Starosty [...] z dnia [...] lipca 2016 r., znak [...] zmieniona decyzją z dnia [...] lutego 2018 r., znak [...]. W dniu 31 marca 2025 r. osoba uprawniona do reprezentacji kontrolowanej spółki odmówiła podpisania protokołu kontroli nr [...] , a następnie 7 kwietnia 2025 r. złożyła zarzuty do protokołu kontroli. Jednakże, w ocenie organu zarzutu te są niezasadne.
1.4. Odnosząc się do stwierdzenia kontrolowanej, że doszło do utraty statusu odpadów organ wskazał, że uzyskane wyniki analiz laboratoryjnych próbek zabezpieczonych przez biegłego potwierdzają, że "mieszanki" nie stawały się mieszankami rekultywacyjnymi. Wskutek braku czynności mieszania frakcji gliny i pospółką wraz frakcją odpadów lub niewłaściwego ich mieszania nie dochodziło do utraty statusu odpadów. Na zdjęciu nr 27 (str. 33 opinii biegłego) widać na przemian warstwy gliny i pospółki (gliny i piasku) oraz warstwy odpadów wymienionych w decyzji, które powinny, a nie uległy przemieszaniu na jednorodny materiał przy zachowaniu proporcji gliny i pospółki do odpadów 1:1.
Nadto, zdjęcia nr 7, 8, 9, 10 oraz nr 24 i 25 (str. 19, 20, 26) przedstawiają mieszankę zdeponowaną w wyrobisku z widocznym udziałem gliny w postaci brył, która nie miesza się z odpadami. Organ zaznaczył, że z przeprowadzonych przez biegłego badań biochemicznych mieszanek wynika, że ich skład chemiczny nie różnił się od składu chemicznego odpadów, co także potwierdza, iż nie dochodziło do utraty statusu odpadów opisanej w decyzji Starosty [...] z dnia [...] czerwca 2023 r., znak: [...] zezwalającej na przetwarzanie (odzysk) odpadów w procesie R12 poza instalacjami na warunkach określonych decyzją, zmienionej decyzjami Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2023 r., znak: [...] i z dnia [...] lutego 2024r., znak: [...].
1.5. Odnosząc się do zarzutu powtórzenia w protokole kontroli zapisów opinii biegłego organ wskazał, że podziela wnioski zawarte w przedmiotowej opinii i przyjmuje je w całości za własne. Wyjaśnił, że opinia nr [...] z dnia [...] stycznia 2025 r. została oparta na dowodach obiektywnych, nie na sugestiach inspektorów WIOŚ w [...].
Wobec zaś zarzutu naruszenia art. 7 oraz art. 7a § 1 k.p.a. organ wskazał, że do zarządzeń pokontrolnych, o jakich mowa w art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska nie stosuje się przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż jest to postępowanie odrębne.
Odnosząc się do twierdzeń strony o zawartości domieszek tworzyw sztucznych w odpadach o kodzie 19 05 03 organ zauważył, że zdjęcia nr 2, 22, 23 na str. 16 i 25 opinii biegłego przedstawiają znaczne ilości odpadów domieszek z tworzyw sztucznych, które nie są workami do zbierania odpadów zielonych, co świadczy o zaniechaniu przez kontrolowaną czynności oględzin i sprawdzenia w ramach procesu odzysku R12.
Odnosząc się do zarzutu, że poziom dokładności i wymieszania materiału odpadowego oraz gliny i pospółki nie został określony w decyzji udzielającej zezwolenia na odzysk odpadów WIOŚ stwierdza, że organ udzielający zezwolenia na odzysk odpadów poza instalacjami i urządzeniami nie jest zobowiązany do określania dokładności sposobu wymieszania, szczegółowego opisywania procesu mieszania, co nie zmienia względem adresata decyzji nakazu uzyskania właściwej mieszanki rekultywacyjnej.
2. Na powyższe zarządzenie pokontrolne skarżąca, reprezentowana przez adwokata, wniosła w terminie skargę podnosząc zarzuty naruszenia:
1) przepisów prawa materialnego:
a) art. 3 ust. 14 dyrektywy ramowej nr 2008/98/WE w sprawie odpadów zw. z art. 14 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach przez błędną wykładnię pojęcia "utraty statusu odpadów", co doprowadziło organ do przyjęcia, że skarżąca nie przestrzega zapisów decyzji zezwalającej na przetwarzanie odpadów;
2) przepisów prawa procesowego:
a) art. 7 k.p.a. przez brak podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego
wyjaśnienia stanu faktycznego, co doprowadziło do przyjęcia przez organ, że skarżąca nie przestrzega zapisów decyzji zezwalającej na przetwarzanie (odzysk) odpadów w procesie R12 poza instalacjami;
b) art. 9 k.p.a. przez brak wyczerpującego informowania skarżącej i odpowiedzi na jej pytania, które konkretnie zapisy decyzji skarżąca naruszała swoim działaniem;
c) art. 7a § 1 k.p.a. przez brak rozstrzygnięcia wątpliwości organu na korzyść strony, co doprowadziło do przyjęcia przez organ, że Skarżąca naruszyła decyzję o zezwoleniu na przetwarzanie odpadów.
Wobec podniesionych zarzutów skarżąca wniosła o:
1. uchylenie zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego w całości;
2. zasądzenie dla strony kosztów postępowania według norm przepisanych;
3. wstrzymanie wykonania zarządzenia pokontrolnego;
4. o zobligowanie WIOŚ do przestrzegania wymogów określonych w art. 8 § 1 k.p.a. nakazującego organom administracji publicznej prowadzenia postępowań w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.
2.1. W uzasadnieniu zarzuty skargi zostały rozwinięte. W szczególności skarżąca, powołując się rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 11 maja 2015 r. w sprawie odzysku odpadów poza instalacjami i urządzeniami, podniosła, że zgodnie z warunkami decyzji Starosty [...] z dnia [...] czerwca 2023r. z późniejszymi zmianami, proces odzysku odpadów rozpoczyna się po jego rozładunku na placu technologicznym. Pierwszym etapem odzysku są czynności polegające na oględzinach i sprawdzeniu odpadów, a następnie na ich wymieszaniu z gliną i pospółką w proporcjach 1:1. Skarżąca zaznaczyła, że wskazana decyzja nie określa sposobu ani poziomu wymieszania odpadów z gliną i pospółką.
Skarżąca podkreśliła, że organ kontrolny na stronie 11 protokołu z kontroli [...]wskazał, że poziom dokładności i wymieszania materiału odpadowego oraz gliny i pospółki nie jest określony w decyzji udzielającej zezwolenia na odzysk odpadów. W związku z powyższym brak jest przesłanek prawnych do stawiania zarzutów niewłaściwego, nieskutecznego wymieszania odpadów. Skarżąca stwierdziła, że organy kontrolne powinny jasno i precyzyjnie formułować wskazanie ustalonego stanu faktycznego.
2.2. Skarżąca podniosła też, że organ w prowadzonych działaniach kontrolnych posłużył się opinią biegłego powołanego w odrębnej sprawie przez Prokuraturę Rejonową [...]. Biegły wraz z funkcjonariuszami Policji dokonali poboru prób materiału do badań laboratoryjnych, których wyniki posłużyły do sporządzenia opinii nr [...].Organ dysponując możliwością skorzystania z usług powołanego w tym celu Centralnego Laboratorium Badawczego Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska, odstąpił do przeprowadzenia własnych kompetentnych, niezależnych badań akredytowanej jednostki i zgodnie z informacją przedstawioną w zarządzeniu pokontrolnym z dnia [...] czerwca 2025 r. podzielił wnioski zawarte w opinii biegłego i przyjął je w całości za własne pomijając fakt braku informacji o wymaganej akredytacji do procesu poboru i przechowywania badań materiału.
2.3. Nadto skarżąca wskazała, że definicja utraty statusu odpadu, określona została w "Wytycznych dotyczących interpretacji kluczowych przepisów dyrektywy 2008/98/WE w sprawie odpadów", wydanych przez Komisję Europejską. Podkreśliła, że produktem końcowym przetwarzania odpadów przez skarżącą jest mieszanka rekultywacyjna, wykorzystywana do wypełnienia wyrobiska poeksploatacyjnego. Jest to materiał, który spełnia wymagania określone w przytoczonym art. 14 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia2012 r. o odpadach. Skarżąca podkreśliła, że stosowanie tego materiału nie stanowi zagrożenia dla środowiska i zdrowia i życia ludzi. Fakt ten został potwierdzony zapisami w protokole z kontroli [...] (str. 12) oraz ocenie biegłego. Uznać zatem należy, że dochowano wszelkich wymogów związanych z uzyskaniem utraty statusu odpadów i utrata statusu odpadu była skuteczna i niepodważalna.
3. W odpowiedzi na skargę WIOŚ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym zarządzeniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
4. Stosownie do treści art.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który dotyczy interpretacji podatkowych i który nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.
5. Na wstępie należy przypomnieć, że zarządzenie pokontrolne (wydawane przez wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska) jest aktem o charakterze szczególnym na tyle odbiegającym od klasycznego aktu administracyjnego, że na jego tle w orzecznictwie zarysował się spór, co do tego, czy podlega ono zaskarżeniu do wojewódzkiego sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (por. Z. Bukowski, Organy ochrony środowiska: administracja rządowa ochrony środowiska, (w:) P. Korzeniowski (red.), Zagadnienia systemowe prawa ochrony środowiska, Łódź 2015, s. 214-215 oraz J. Stelmasiak, Kontrola zarządzenia pokontrolnego wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, (w:) Z. Bukowski, T. Bojar-Fijałkowski, Kontrola przestrzegania przepisów o ochronie środowiska w Czechach, Polsce i Słowacji, Bydgoszcz 2021, s. 349-350). Aktualnie przyjmuje się, że zarządzenie pokontrolne, chociaż nie jest zewnętrznym aktem administracyjnym takim jak decyzja administracyjna lub postanowienie, to ma jednak charakter władczy. Jest to bowiem prawna forma działania właściwego organu ochrony środowiska, która stwierdza wystąpienie określonego obowiązku nałożonego na adresata zewnętrznego, np. przedsiębiorcę. Zarządzenie pokontrolne poddaje się zatem kognicji sądów administracyjnych, pomimo, że ustawodawca nie wprowadził możliwości jego zaskarżenia do właściwego organu wyższego stopnia (por. wyroki NSA z 9 maja 2023r., III OSK 2163/21ora 12 września 2025 r., III OSK 1327/22; CBOSA).
6. Nie oznacza to jednak, że zarządzeniu pokontrolnemu przypisuje się te same cechy wymogi jak decyzji administracyjnej. Stosownie bowiem do treści art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska na podstawie ustaleń kontroli wojewódzki inspektor ochrony środowiska może wydać zarządzenie pokontrolne do kierownika kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub osoby fizycznej. Z kolei zgodnie z ust. 2 art. 12 tej ustawy kierownik kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub kontrolowana osoba fizyczna, w terminie wyznaczonym w zarządzeniu pokontrolnym, mają obowiązek poinformowania wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska o zakresie podjętych i zrealizowanych działań służących wyeliminowaniu wskazanych naruszeń.
Władczy charakter zarządzenia przejawia się w obowiązku informacyjnym jego adresata wynikającym z art. 12 ust. 2 ustawy, którego zaniechanie lub nieprawidłowe wykonanie stanowi wykroczenie z art. 31a ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska. Zarządzenia pokontrolne nie nakładają jednak na ich adresata obowiązków administracyjnoprawnych, które mogłyby być przedmiotem egzekucji administracyjnej. Obowiązek taki może ciążyć na nich na podstawie odrębnych przepisów i decyzji, ale jego samoistnym źródłem nie jest zarządzenie pokontrolne. Stąd też w orzecznictwie przyjmuje się, że zarządzenie pokontrolne jest aktem, który można określić jako akt o charakterze sygnalizacyjnym, określającym ramowe kierunki postępowania względem osoby zarządzającej podmiotem korzystającym ze środowiska albo innej osoby fizycznej (por. wyroki NSA z dnia 2 czerwca 2009 r., II GSK 1009/08 i 27 stycznia 2017 r., II OSK 1156/15, CBOSA; por. także T. Czech, Zarządzenie pokontrolne organów Inspekcji Ochrony Środowiska, ZNSA 2011 r., nr 3, s. 93).
7. Postępowanie w przedmiocie wydania zarządzenia pokontrolnego toczy się w oparciu o przepisy ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska, a zatem stan faktyczny sprawy zostaje ustalony na podstawie wyników kontroli oraz protokołu kontroli, który ma odzwierciedlać przebieg kontroli na miejscu. Istotą kontroli prowadzonej przez właściwy organ inspekcji ochrony środowiska jest po pierwsze - zbadanie zgodności stanu istniejącego (stanu faktycznego) ze stanem postulowanym, czyli stanem spełniającym wymogi zgodności działania z tymi przepisami i regułami, które w prawie uznane są za warunki jego poprawności, po drugie - ustalenie zakresu i przyczyn rozbieżności między tymi stanami, a wreszcie po trzecie - przekazanie wyników tego ustalenia, podmiotowi kontrolowanemu. Wydanie zarządzenia pokontrolnego ma zatem na celu przeciwdziałanie i wyeliminowanie naruszeń stwierdzonych w wyniku przeprowadzonej kontroli poprzez zobowiązanie kierownika kontrolowanego podmiotu lub osoby fizycznej do zaprzestania naruszania prawa i poinformowania o działaniach, jakie kontrolowana jednostka podjęła, aby dalsza jej działalność nie naruszała prawa (wyrok NSA z dnia 29 lutego 2024 r., III OSK 1346/22, CBOSA).
8. Zarysowana specyfika zarządzenia pokontrolnego wpływa też na zakres i zasady jego kontroli w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Sąd administracyjny nie bada bowiem legalności ustaleń faktycznych ujętych w protokole kontroli. Wówczas przedmiotem kontroli nie byłoby zarządzenie pokontrolne, ale dokument w postaci protokołu kontroli. Protokół kontroli dokumentuje zaś czynności kontroli oraz zawiera jej ustalenia, do których musi odnosić się zarządzenie pokontrolne i razem z nim powinien stanowi spójną całość(wyrok NSA z dnia 19 września 2024 r., III OSK 438/23, CBOSA).
Sąd administracyjny rozpoznając skargę na zarządzenie pokontrolne bada zatem czy:
1) kontrola została przeprowadzona przez powołany do tego organ;
2) treść zarządzeń koresponduje z ustaleniami poczynionym w protokole kontroli;
3) treść zarządzenia pokontrolnego znajduje oparcie w powszechnie obowiązujących przepisach prawa.
Jak wcześniej zaznaczono, sąd administracyjny nie bada jednak prawidłowości ustaleń faktycznych ujętych w protokole kontroli. Co także istotne do procedury wydawania zarządzeń pokontrolnych nie stosuje się przepisów kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących ustalenia stanu faktycznego i uzasadnienia, zarówno w stosunku do czynności kontrolnych, jak i wydania zarządzenia pokontrolnego (wyroki NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., II OSK 723/12; 30 lipca 2019 r., II OSK 1706/18 oraz 31 marca 2022 r. ,III OSK 935/21, CBOSA).
9. Z treści skargi wynika, że skarżąca (pełnomocnik) podważa ustalenia protokołu kontroli dotyczące obowiązków, które mają być realizowane przez kierownika kontrolowanej jednostki (adresata zarządzenia pokontrolnego). Jej szczegółowe zarzuty kierowane są w odniesieniu do przyjętego przez organ, za biegłym z zakresu ochrony środowiska i gospodarki odpadami powołanym w postępowaniu karnym prowadzonym przez Prokuraturę Rejonową w [...]. W istocie treść skargi jest polemiką z tą opinią i przyjętymi przez biegłego ustaleniami. Podważana jest także akredytacja laboratorium wykonującego badania, na których opierał się biegły.
Te kwestie nie mogą być jednak rozstrzygane w ramach niniejszego postępowania z racji jego szczególnego niejurysdykcyjnego charakteru. Nadto przyjęcie dopuszczalności oceny prawnej zarządzenia pokontrolnego w takim zakresie jaki przedstawiono w skardze prowadziłoby do konkurujących ze sobą (lub nawet potencjalnie kolidujących) ocen prawnych w równolegle toczących się postępowaniach.
Zarządzenie pokontrolne jako akt władczy, ale sygnalizacyjny (co wyżej omówiono) nie może rozstrzygać władczo ustaleń faktycznych i kwalifikacji materialnoprawnych. Ustalenia na dzień przeprowadzenia kontroli ustalenia poczynione przez właściwy organ były wystarczające do poczynienia sygnalizacji, która sprowadza się tylko i wyłącznie do nakazu realizacji obowiązków wskazanych w powołanych w zarządzeniu postanowień zawartych w decyzji Starosty (z uwzględnieniem jej zmian). Przyjęcie odmiennego założenia implikowałoby konieczność prowadzenia przez organ, w okresie pomiędzy kontrolą a wydaniem zarządzenia pokontrolnego, czynności dowodowych, tudzież swego rodzaju ponownej kontroli w celu stałej weryfikacji istniejącego stanu rzeczy.
10. Wskazać też należy, że skarżąca podnosi zarzuty, które nie dotyczą bezpośrednio zarządzenia pokontrolnego, lecz decyzji, którą w tym zarządzeniu nakazano realizować. Szeroko omawiany w skardze i wcześniejszych pismach strony skarżącej wątek tworzenia mieszanki rekultywacyjnej w istocie dotyczy bowiem decyzji. Zarządzenie wskazuje jedynie, że wskazana w nim decyzja (wraz z decyzjami ją zmieniającymi) ma być wykonana. To zaś czy i jak to wykonywanie albo niewykonywanie będzie zakwalifikowane władczo nie jest już przedmiotem niniejszego postępowania.
Do ram niniejszego postępowania nie należy zatem, polemika z treścią decyzji i wykazywanie przez stronę, że w jej ocenie proces rekultywacji i mieszania odpadów jest realizowany właściwie. Te kwestie przynależą bowiem do postępowania administracyjnego i tam mogą być podnoszone. Kwalifikację prawne i inne kwestie sporne między podmiotem kontrolowanym a organem mogą bowiem stać się przedmiotem późniejszego postępowania jurysdykcyjnego, gdyż nie ma na nie miejsca na etapie wydawania zarządzenia pokontrolnego, jak i kontroli sądowej tego zarządzenia (por. wyrok NSA z dnia 20 maja 2025 r., III OSK 3088/23).To w ramach tego ewentualnego postępowania jurysdykcyjnego stosowane są przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, na które powołano się w skardze zapominając, że w tym przypadku przepisy kodeksowe dotyczące wyjaśnienia stanu faktycznego i jego oceny (także uzasadnienia) nie mają zastosowania.
11. Pozostając w granicach kognicji określonej szczególnym charakterem zarządzenia pokontrolnego sąd stwierdził, że zarządzenie zostało wydane przez organ właściwy, sygnalizacja dotyczy obowiązującego aktu administracyjnego (decyzji Starosty z jej zmianami) i jest skorelowana z ustaleniami zawartymi w prawidłowo sporządzonym protokole kontroli.
W postępowaniu zostały zachowane podstawowe gwarancje proceduralne, z których skarżąca zresztą aktywnie korzystała. Natomiast z pełnych gwarancji procesowych, wynikających z przepisów kodeksowych skarżąca może skorzystać, jeśli na skutek niewykonania zarządzenia pokontrolnego zostanie wszczęte jakiekolwiek postępowanie kończące się decyzją administracyjną (por. wyrok NSA z dnia 28 października 2025 r., III OSK 2375/22, CBOSA).
Nie stwierdzając w kontrolowanym akcie zarzucanych w skardze naruszeń prawa, jak również nie stwierdzając z urzędu innych naruszeń, które prowadziłby do konieczności uchylenia albo stwierdzenia nieważności tego aktu, sąd oddalił skargę jako bezzasadną (art. 151 p.p.s.a.).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło