II SA/Go 445/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Sędzia WSA Grażyna Staniszewska po rozpoznaniu w dniu 19 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R.S. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 29 sierpnia 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Referendarza sądowego. R.S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Dnia 13 lipca 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz małżonką, dwojgiem małoletnich dzieci oraz z babcią. Ich dochód stanowią wynagrodzenia z tytułu umów o pracę, skarżący otrzymuje z tego tytułu ok. 2.500 zł netto miesięcznie, natomiast jego małżonka – ok. 1.700 zł. Babcia skarżącego otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1.100 zł. Skarżący prowadzi również gospodarstwo rolne o zadeklarowanej powierzchni 2,54 ha. Według złożonego oświadczenia skarżący wraz z małżonką są właścicielami nieruchomości z domem jednorodzinnym o powierzchni ok. 139 m² oraz dwóch samochodów osobowych: [...] z 2005 r. oraz [...] z 2001 r. Wymienił również wydatki swojej rodziny, m.in. spłatę kredytu w kwocie 59.289 zł (850 zł miesięcznie), koszty utrzymania domu (łącznie ok. 1.300 zł miesięcznie), podatek rolny, ubezpieczenie domu i samochodów, zakup opału (ok. 2.800 zł rocznie). Uzupełniając złożony wniosek skarżący nadesłał wydruki z dwóch rachunków bankowych, swojego i małżonki za ostatnie trzy miesiące, zeznanie podatkowe małżonków za 2017 rok, kopie polis ubezpieczeniowych oraz decyzji o wymiarze podatku rolnego, część dowodów wpłat związanych z kosztami utrzymania domu. Oświadczył jednocześnie, że decyzje o przyznaniu płatności do gruntów rolnych za 2018 rok jeszcze nie zostały wydane, załączył jednak potwierdzenie złożenia wniosku o przyznanie tych dopłat. Postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2018 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Uzasadniając swoje stanowisko Referendarz wskazał, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Nadto wskazał, że zasadą jest samodzielne ponoszenie przez strony kosztów postępowania, zaś podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, osoba taka może zasadnie wystąpić o pomoc państwa w tym zakresie. Przyjmuje się również, iż co do zasady prawo pomocy powinno przysługiwać osobom ubogim, bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł, żyjącym na granicy minimum socjalnego, zaś posiadanie przez stronę stałych dochodów co do zasady wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem Referendarza, sytuacja zarobkowa oraz majątkowa skarżącego i jego rodziny nie pozwala go uznać za osobę ubogą, wymagającą wsparcia ze strony Skarbu Państwa. Poza tym skarżący uiścił już wpis od skargi w wysokości 200 zł, przy czym kolejne ewentualne koszty sądowe w niniejszej sprawie (o ile konieczność uiszczenia takowych w ogóle się pojawi – co będzie zależało od dalszego przebiegu postępowania) będą już niższe i ich wysokość nie przekroczy jednorazowo kwoty 100 zł. Sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego złożył R.S.. Podniósł w nim, że dochód jego oraz jego małżonki wystarcza na bieżące opłaty, a prowadzone przez nich gospodarstwo rolne nie przynosi żadnych dochodów. Dalej skarżący podał, że ma na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci, które są w wieku szkolnym, a więc w wieku, w którym są zwiększone nakłady finansowe na ich utrzymanie związane z edukacją i rozwojem. Świadczenia emerytalne babci skarżącego są wyłącznie jej dochodami przeznaczonymi na jej bieżące potrzeby związane z zakupem leków. Skarżący ponosi również koszty utrzymania dwóch pojazdów samochodowych związane z ich eksploatacją i amortyzacją. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej jako "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy istnieje realne zagrożenie niezrealizowania przez stronę przysługującego jej prawa do sądu. Stanowisko to potwierdzone zostało w orzecznictwie i piśmiennictwie (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C.H.Beck, wydanie 2, Warszawa 2013 r., s. 855-856). W niniejszej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, a więc w zakresie całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wedle art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, że zawarty w przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się on w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Sąd w pełni podziela stanowisko zaprezentowane przez Referendarza sądowego w postanowieniu z dnia 29 sierpnia 2018 r., iż skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Należy zauważyć, że zarówno skarżący, jak i jego małżonka mają comiesięczny stały dochód, którego wysokość pozwala na zgromadzenie środków finansowych związanych z prowadzeniem postępowania przez Sąd. Zgodzić się trzeba z Referendarzem sądowym, że skarżący, wszczynając postępowanie sądowe, powinien zdawać sobie sprawę z konieczności pokrywania związanych z nim kosztów i poczynić w tym zakresie stosowne oszczędności. Ponadto, uiszczenie na wezwanie Sądu kwoty 200 zł tytułem wpisu od złożonej skargi, daje podstawy do uznania, że kolejne ewentualne koszty –niższe od uiszczonego już wpisu – mogą zostać pokryte przez skarżącego z jego własnych środków. Zdaniem Sądu, wynikająca z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przesłanka wykazania przez stronę niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania nie została spełniona. Skarżący nie jest osobą bezrobotną, samotną, ubogą, a więc obiektywnie pozbawioną możliwości uzyskania środków finansowych z przeznaczeniem na pokrycie kosztów prowadzonego postępowania sądowego. W konsekwencji, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.