II SA/Go 474/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Szumilas Sędziowie Sędzia WSA Maria Bohdanowicz (spr.) Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Protokolant st. sekr. sąd. Anna Lisowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim na rzecz adwokata G.K. wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu. Decyzją z dnia [...] marca 2014 r Nr [...] Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej, na podstawie upoważnienia zawartego w zarządzeniu Nr [...] Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] lipca 2012 r w sprawie upoważnienia Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej do prowadzenia postępowań oraz wydawania decyzji administracyjnych w sprawach z zakresu pomocy społecznej, po rozpatrzeniu wniosku M.B. o dofinansowanie rachunku za energie elektryczną, przyznał skarżącemu zasiłek celowy w wysokości 25 zł. W uzasadnieniu decyzji podano, że w dniu 6 lutego 2014 r M.B. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej o zasiłek celowy w wysokości 42,65 zł na opłacenie rachunku za energię elektryczną. W tym samym dniu złożył jeszcze trzy kolejne wnioski o pomoc finansową na zakup opału w kwocie 250 zł, o pomoc finansową na zakup żywności w wysokości nie mniejszej niż 300 zł oraz o pomoc finansową na opłacenie rachunku za czynsz najmu mieszkania w wysokości 1451,16 zł. Wnioski te były przedmiotem rozpoznania oddzielnie od niniejszej sprawy. Na podstawie wywiadu środowiskowego organ ustalił, że M.B. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie jest aktywny zawodowo, ale jest ubezpieczony w KRUS do [...] czerwca 2014 r. z tytułu dzierżawionego gospodarstwa rolnego z uprawy, którego nie osiąga żadnych dochodów. Gospodarstwo to zmieniło właściciela i nowy właściciel nie przedłużył z nim umowy dzierżawy. Nie podejmował żadnych prac dorywczych i nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. W styczniu 2014 r. miał przyznany dodatek mieszkaniowy i oczekuje na przedłużenie wypłaty tego dodatku na kolejny okres. Jak twierdzi choruje na przewlekły zespół bólowy kręgosłupa na tle dyskopatii i leczy się prywatnie korzystając z wizyt u lekarza chirurga 4 razy w roku. Na tę okoliczność nie przedłożył żadnych dokumentów. Dodatkowo organ I instancji w dniu [...] lutego 2014 r. przesłuchał skarżącego. Jak stwierdził organ na podstawie zeznań strony, swoje potrzeby strona zaspokaja ze środków otrzymywanych z pomocy społecznej. Zdaniem organu mimo, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i przesłuchania M.B. wynika, że spełnia on wymogi niezbędne do przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie opłaty za energię elektryczną to środki finansowe jakimi dysponuje organ nie pozwalają na pełne pokrycie kosztów, o które się ubiega. Organ wskazał, iż skarżący w okresie od października 2013 do grudnia 2013 r otrzymał pomoc w wysokości 1162 zł, w styczniu 2014 r 200 zł, a w lutym 2014 r na zakup opału, żywności oraz opłaceniem rachunków związanych z utrzymaniem mieszkania 435 zł. Jednocześnie dodał, że Ośrodek Pomocy Społecznej swoja pomocą obejmuje 100 osób natomiast miesięczny budżet ośrodka to 16.667 zł. Organ podał, iż z treści art. 39 ustawy o pomocy społecznej wynika, że zasiłek celowy nie jest świadczeniem obligatoryjnym i uznanie administracyjne obejmuje nie tylko ocenę warunków uzasadniających przyznanie wnioskowanej pomocy, ale także przesłanki warunkujące jej wysokość, czyli ilość środków przeznaczonych na pomoc społeczną w budżecie gminy. W pierwszej kolejności zabezpieczane są rodziny wielodzietne, niepełne i osoby niepełnosprawne. Odwołanie od tej decyzji złożył M.B., zarzucając organowi wydanie decyzji bez rygoru natychmiastowej wykonalności oraz brak podania przez organ skąd ma on wziąć brakującą kwotę na opłacenie rachunku za energię. Odwołujący dodał, iż dokumentów, z których wynikałoby, że się leczy i kupuje leki nie posiada, bowiem nie ma środków finansowych na zakup leków. Jednocześnie stwierdził, że rodziny wielodzietne i osoby niepełnosprawne mają zapewnione alimenty, renty, dodatki rodzinne, a on wegetuje i utrzymuje się tylko dzięki pomocy znajomych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ w szczególności podał, że na decyzje w przedmiocie zasiłku celowego mają wpływ zasady ogólne wyrażone w art. 2, art. 3 i art. 4 ustawy o pomocy społecznej. Oznacza to, iż przyznany stronie zasiłek celowy ma wystarczyć na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, lecz tylko wówczas, gdy potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Organ wskazał, iż ma zatem uwzględnić słuszny interes strony pod warunkiem, że nie koliduje on ze słusznym interesem społecznym tj. ogółu świadczeniobiorców. Nadto dodał, iż organ nie jest zobowiązany do spełnienia wszelkich żądań strony, ma on obowiązek realistycznie ocenić czy zaspokojenie potrzeby bytowej, której sfinansowania żąda wnioskodawca jest w świetle jego sytuacji życiowej rzeczywiście niezbędne oraz czy bez uszczerbku dla zaspokojenia innych niezbędnych potrzeb finansowanie to może nastąpić ze środków własnych wnioskodawcy. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył zasady swobody jaka ustawodawca przyznaje organowi wydającemu decyzję o charakterze uznaniowym. Organ wziął pod uwagę nie tylko potrzeby wnioskodawcy, ale także potrzeby innych osób, w tym rodzin wielodzietnych i osób niepełnosprawnych z możliwościami finansowymi jakie posiada. Zdaniem SKO przyznanie zasiłku celowego w wysokości 59 % opłaty za energię elektryczną odpowiada w pełni wyżej wymienionym zasadom. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M.B. stwierdził, że organy rażąco naruszyły prawo oraz normy społeczne bowiem OPS nie wskazał skąd ma on wziąć brakującą kwotę na opłacenie rachunku. Jego zadaniem OPS dysponuje wolnymi środkami na zasiłki celowe, bowiem zmniejszyła się liczba osób korzystających z pomocy społecznej ze 101 w styczniu 2013 r do 65 w kwietniu 2014 r., a kwota 17 zł nie jest astronomiczna. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje argumenty zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Na wstępie podkreślić należało, iż sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast na podstawie przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem, Sąd stwierdził, że przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego ani też przepisy postępowania, a wobec tego skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Podkreślenia bowiem wymagało, że na podstawie art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.), zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej, decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Jak stanowi wymieniony przepis - w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). W razie zatem wystąpienia niezbędnej potrzeby bytowej – wymieniony zasiłek - może być przyznany. Nie ulega więc wątpliwości, że nawet w razie spełnienia tego warunku, świadczenie powyższe może nie zostać przyznane. Rozstrzygnięcie co do przyznania bądź odmowy przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego – z uwagi na jego uznaniowy charakter – jest m. in. uzależnione dodatkowo od oceny organu w ramach art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Wymieniony przepis stanowi, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy, powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Prawidłowo zatem organ odwoławczy podkreślił w zaskarżonej decyzji, że z przepisu tego wynika, iż organ pomocy społecznej może odmówić pomocy w postaci zasiłku celowego w sytuacji, gdy środki, którymi dysponuje na realizację tego zadania, są niewystarczające. W tym zakresie dodał, że organy pomocy społecznej - mając ograniczone możliwości finansowe - opracowują zasady przyznawania świadczeń, aby pomoc trafiała do najuboższych, którzy nie mają możliwości poprawy swojej sytuacji bytowej - są to rodziny wielodzietne, niepełne rodziny z dziećmi oraz osoby niepełnosprawne. Odnosząc te zasady do przedmiotowej sprawy organ trafnie uznał, że skarżący nie przedłożył organom żadnych dokumentów, które świadczyłyby o jego niemożności przyczyniania się do swego utrzymania. Nie tylko nie jest zarejestrowany w Powiatowym Biurze Pracy jako bezrobotny, ale także nie ubiegał się o stwierdzenie stopnia niepełnosprawności. Mimo, że jak twierdzi, choruje na dyskopatię, to nie przedłożył żadnych dokumentów, które świadczyłyby, że faktycznie choroba uniemożliwia mu podjęcie pracy . Należało zatem uznać – jak uczyniły to organy orzekające w sprawie – iż skarżący ma możliwość przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej własnym działaniem i choć w części pokrywać swoje koszty utrzymania. Prawidłowo zatem w tym kontekście organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc ta jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Powoływanie się skarżącego w skardze na okoliczność zmniejszenia się ilości osób podopiecznych, których potrzeby bytowe zaspakaja Ośrodek Pomocy Społecznej środkami z pomocy społecznej jest twierdzeniem nie znajdującym odzwierciedlenia w materiale dowodowym. Organ I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji wyraźnie zaznaczył, że w miesiącu lutym 2014 r obejmował pomocą w formie zasiłku celowego około 100 osób przy miesięcznym budżecie na ten cel 16.667 zł. Zauważyć nadto należy, iż skarżący od 2013 r. objęty jest pomocą i za trzy miesiące 2013 r. otrzymał 1162 zł zasiłków celowych na różne cele, a za dwa miesiące 2014 r. - kwotę 435 zł. W tych okolicznościach, przyznanie zasiłku celowego w pełnej wysokości na uregulowanie rachunku za prąd, byłoby nie do pogodzenia z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, gdyż byłoby niezgodne z celem opieki społecznej, którym – według art. 2 ust. 1 tej ustawy – jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Wbrew bowiem przekonaniu skarżącego, celem opieki społecznej nie jest przyznawanie świadczeń pieniężnych w każdym bowiem przypadku. Sposób i forma udzielenia wsparcia – zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. W podsumowaniu stwierdzić zatem należało, że prawidłowe było rozstrzygnięcie organu odwoławczego, który utrzymał w mocy decyzję organu pomocy społecznej o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego. W szczególności, zasadnie organ odwoławczy stwierdził, że decyzja organu I instancji została wydana bez naruszenia granic uznania administracyjnego. Zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, zostały podjęte w wyniku ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, po dokonaniu prawidłowej oceny dowodów i zastosowaniu trafnej wykładni przepisów ustawy o pomocy społecznej. W konsekwencji – przy rozpoznaniu niniejszej sprawy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, ani też przepisów prawa materialnego. Mając na uwadze przytoczone na wstępie przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uznać zatem należało, że skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a. W zakresie pkt II sentencji Sąd orzekł w oparciu o treść art. 250 P.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 2 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348).